Al decennia wordt Berlijn beschreven als een landschap met stedelijke kernen. In de huidige bouwpraktijk krijgt dat beeld een nieuwe betekenis, waarin bestaande structuren worden hergebruikt en aangevuld met nieuwbouw. Drie projecten tonen spanningen tussen investeringen, authenticiteit en stedelijke kwaliteit: Am Tacheles door Herzog & de Meuron, de Bötzow Campus door David Chipperfield Architects en AERA door Grüntuch Ernst Architekten en Capattistabauch Urbane Landschaften.

Stedelijk verdichten betekent nieuwe woningen realiseren tussen, op en in bestaande gebouwen om zo de bestaande stad compacter maken, tenminste, dat dacht ik. Maar na het maken van de nieuwe printeditie over 'De stad als bouwplaats' weet ik wel beter. Verdichten door kleine gaten in het stedelijk weefsel op te vullen, is veel te complex. De reden? Te veel maatwerk, weinig flexibele regelgeving, versnipperd eigendom en protesterende omwonenden. En voor complexiteit is geen tijd, want we hebben nood aan woningen. 

In een ontwerpoverleg liggen zes varianten naast elkaar op tafel. Alle passen binnen het programma. De bezonning voldoet. De netto-bruto-verhouding is efficiënt. De bouwkosten blijven binnen bandbreedte. 'Technisch kunnen ze alle zes', zegt iemand. Even blijft het stil. Want precies daar begint het echte ontwerpprobleem.

De eengezinswoning is nog altijd de standaard in de Nederlandse woningbouw - en precies daar zit volgens hoogleraar Tess Broekmans het probleem. Gezinsvormen veranderen en de ruimte is steeds beperkter. 'We zouden de komende tien jaar geen nieuwe eengezinswoningen moeten toevoegen, want er staan er al genoeg,' stelt ze. Niet alleen om ruimte efficiënter te gebruiken, maar ook om architecten en ontwikkelaars te verleiden tot innovatie.

In het Merwe-Vierhavensgebied (M4H) in Rotterdam is Ferro Offices opgeleverd, een gerenoveerd bedrijfsverzamelgebouw voor ondernemers die werken aan de toekomst van de haven. Het voormalige hoofdkantoor van Ferro uit 1969 is door architectenbureau Group A, in opdracht van het Havenbedrijf Rotterdam, herontwikkeld tot werkplek voor bedrijven actief op het gebied van energietransitie, nieuwe mobiliteit en circulariteit.

Sergison Bates architects heeft samen met 360 architecten en B2Ai de voormalige Leopoldskazerne in Gent omgevormd tot een nieuw Provinciehuis voor de administratieve diensten van de Provincie Oost-Vlaanderen. De kavel bevindt zich in het Kunstenkwartier, centraal tussen het Sint-Pietersplein en station Gent-Sint-Pieters. De kazerne, gebouwd tussen 1809 en 1905 in neorenaissancestijl, was oorspronkelijk bestemd voor 1300 soldaten en kende daarna diverse bestemmingen, onder meer als gezondheidscentrum.