Bij de Architect willen we agenderende stukken schrijven die de vakgemeenschap niet alleen graag leest, maar móét lezen om helemaal op de hoogte te zijn. Als er vervolgens een discussie ontstaat - online of tijdens een van onze avonden in Pakhuis de Zwijger - zijn we helemaal tevreden. Want binnen de redactie zijn we ervan overtuigd dat het meerstemmige dialoog binnen én buiten de vakwereld van groot belang is voor de uiteindelijke kwaliteit van de gebouwde omgeving.
Terug van een fijne kerstvakantie waren we op de redactie eigenlijk wel een beetje klaar met die eindejaarslijstjes, en toch besloten we tot nog een week vol lijstjes. Want toen we terugkeken op 2025 was er zoveel om over te vertellen.
Niet enkel iconische gebouwen, maar ook de spelregels van het vak hielden architecten dit jaar bezig. Dat blijkt uit deze top 5 artikelen. Drie gaan over procedures en instituties die het ontwerpproces sturen of knellen: tenders, welstand en projectmanagement. Twee andere leggen de vinger op structurele kwesties die de toekomst van het vak bepalen: de opkomst van AI en de structurele onderbetaling van architecten. Samen laten ze zien waar het wringt - en waar de beroepsgroep zich begint te roeren. Lees de 5 meest gelezen ontwerppraktijkverhalen van 2025.
Bureau KAW heeft samen met bouwpartij-ontwikkelaar Van Mierlo Dinkq de tender gewonnen voor de verbouw van 224 naoorlogse portiekwoningen in Den Haag. Volgens het bureau maakt de verbouw stedelijk wonen bereikbaar voor starters en middeninkomens en wordt het gebouw onder andere natuurinclusief.
De meest gelezen nieuwsartikelen van 2025 stonden in het teken van (dreigende) sloop of verdwijning van erfgoed. Zo reageerde het bureau Ooze vol ongeloof toen hun 15 jaar oude Villa Rotterdam werd gesloopt. En vakredacteur Charlotte Thomas selecteerde 3 projecten van tuinarchitect Mien Ruys (1904-1999) die aan het vervallen zijn of de sloopkogel dreigen te krijgen. Ook de saga rondom het al dan niet volledig strippen van het iconische ABN Amro-kantoor op de Amsterdamse Zuidas werd veel gelezen.
Architecten laten zich niet zomaar naar de zijlijn duwen. Dat bewijst deze top 5 van 2025, waarin 5 uitgesproken stemmen ieder op hun eigen manier het vak bevragen. Van radicale woningbouwprocessen en scherpe kritiek op de markt tot datagedreven ontwerpen, activistische verantwoordelijkheid en persoonlijke reflectie. Dit zijn de meest gelezen interviews van het jaar!
In 2025 namen we maar liefst 22 podcastafleveringen op in onze studio in Zeist. Zo was afzwaaiend Brussels Bouwmeester Kristiaan Borret te gast en ook Marjolein van Eig en Roberto Meyer schoven aan voor een aflevering 'Over Architectuur Gesproken'. We introduceerden dit jaar een nieuwe rubriek, 'De Leermeester', waarin gasten vertellen wie hen heeft geïnspireerd tot de architect die ze vandaag de dag zijn. En als opstapje naar het in maart te verschijnen magazine 'Mevr. De Architect 2.0', nam hoofdredacteur Merel Pit 5 afleveringen op met vrouwelijke architecten die ze 5 jaar geleden sprak voor de eerste editie van 'Mevr. De Architect'. Luister naar de 5 meest beluisterde podcasts van 2025!
Iconen in de architectuur doen het nog steeds goed. Dat laten 3 van de 5 meest gelezen projectreviews van dit jaar zien. Het Fenix Museum op Zuid in Rotterdam is met zijn Tornado op het dak een nieuw icoon voor de stad. En ook het station van Bergen in België door Santiago Calatrava en de transformatie van de UvA bibliotheek in Amsterdam zijn technisch imponerende eyecatchers. Heel anders zijn de plannen voor Waalspong in Nijmegen en Xplore in Amsterdam, waar juist stedelijk inbedding leidend was. Lees de 5 meest gelezen projectreviews van 2025!
De aarde overschreed in 2024 de grens van 1,5 graden opwarming. Daarmee is het doel van het Klimaatakkoord van Parijs feitelijk onhaalbaar geworden. Toch blijft 'Paris Proof'-bouwen richtinggevend voor architecten en hun opdrachtgevers: het biedt een concreet kader om energieverbruik te minimaliseren en materiaalimpact terug te dringen. In deze editie onderzoekt de Architect hoe de bouwsector zich heruitvindt in een tijdperk waarin klimaatneutraliteit niet langer een ideaal is, maar een noodzaak.
Voor abonneesDe aarde overschreed in 2024 de grens van 1,5 graden opwarming. Daarmee is het doel van het Klimaatakkoord van Parijs feitelijk onhaalbaar geworden. Toch blijft 'Paris Proof'-bouwen richtinggevend voor architecten en hun opdrachtgevers: het biedt een concreet kader om energieverbruik te minimaliseren en materiaalimpact terug te dringen. In deze editie onderzoekt de Architect hoe de bouwsector zich heruitvindt in een tijdperk waarin klimaatneutraliteit niet langer een ideaal is, maar een noodzaak.
'Schoonheid gaat voor ons over wat achter de motorkap zit', vertelt Martijn van Gameren van Paul de Ruiter Architects. Op geleende bouwschoenen en met een helm op loop ik achter hem aan door Coolsingel 93 (C93) in Rotterdam. Het voormalige bankgebouw van 26.000 vierkante meter wordt fors uitgebreid door er 20 meter bovenop te zetten. Vorig jaar is de bouw gestart.
Woningbouw gaat de komende jaren over CO2-arme materialen én lowtech ontwerpen met minimale installaties. Dat zeggen acht grote beleggers en vijf woningbouwcorporaties die het voortouw nemen nu de overheid volgens hen te weinig eisen stelt aan materiaalgebonden CO2-reductie. Ontwerpen die niet voldoen krijgen geen financiering. Architecten zijn cruciaal om afgewogen keuzes te maken.
GesponsordDuurzaam bouwen vraagt om meer dan alleen hergebruik van materialen. De keuze tussen bestaande en nieuwe materialen is complexer dan het lijkt. Prestaties, levensduur en milieu-impact spelen allemaal een rol in de uiteindelijke afweging. 'De grootste winst zit niet in één oplossing, maar in de combinatie van keuzes', zegt Bart Hellings, hoofd projectteam bij Reynaers Aluminium.
GesponsordArchitecten moeten duurzaamheidsdoelstellingen in een vroeg stadium bepalen. Dit vindt Christian Bergmann, oprichter van CBA (Christian Bergmann Architecture). 'In de eerste fase beslis je over 70 tot 90 procent van de totale CO2-uitstoot.' Volgens hem lag de focus tot nu toe te veel op energieverbruik tijdens het gebruik van een gebouw. 'Het draait nu om embodied energy': de energie die al in de materialen, het transport en de bouw zelf zit. Daar moeten we nu echt op focussen.'
GesponsordDe discussie over duurzaamheid in interieurarchitectuur is verschoven van een optie naar een absolute randvoorwaarde. Architecten en ontwerpers staan voor de uitdaging om design, functionaliteit en milieu-impact in balans te brengen. Daarbij wordt vaak gekeken naar gevels, isolatie en installaties. 'Eén element wordt nog te vaak onderschat: de vloer', zegt Tamara Dijkshoorn, adviseur Architecten en Design bij Tarkett. 'Juist dit oppervlak, dat intensief gebruikt wordt en grote materiaalvolumes vertegenwoordigt, kan een sleutelrol spelen in het realiseren van circulaire en klimaatvriendelijke gebouwen die voldoen aan eisen als de BREEAM, LEED en WELL-criteria.'
GesponsordOrganisaties zijn op zoek naar manieren om de werkomgeving opnieuw vorm te geven, waar cultuur voelbaar is, identiteit tot uiting komt en zowel samenwerking als focus mogelijk zijn. Het kantoor wordt zo een plek waar mensen graag werken. 'Als een ontwerp in echte dialoog met gebruikers tot stand komt, groeit de werkplek uit tot drager van het verhaal van de organisatie', zegt Monica Straathof, partner bij Ideal Projects. In de nieuwe werkomgeving van Salacia komen deze elementen samen.
GesponsordDe losmaakbaarheidsindex krijgt een steeds belangrijkere rol binnen circulaire bouwprojecten. Het is een methode om te meten in hoeverre bouwdelen later kunnen worden gedemonteerd en hergebruikt. Maar techniek alleen is niet genoeg: écht circulair bouwen vraagt om vroegtijdige samenwerking, gedeelde belangen en een gezamenlijke blik op de toekomst, zegt Andreas Ververis, key accountmanager bij Reynaers Aluminium. 'Losmaakbaar bouwen draait in de kern om samenwerking. Zonder die basis blijft circulair bouwen bij een ambitie.'
Architecten hebben nu alle vrijheid om circulaire vloeren te ontwerpen. Met Ultratop Terrazzo van Mapei kun je oude materialen hergebruiken en zo een vloer creëren die niet alleen duurzaam is, maar ook esthetisch uniek.
Het Universitair Ziekenhuis Gent start met een grootschalige vernieuwing van de campus, een project dat in de komende dertig jaar in fases wordt uitgevoerd. De eerste stap in het masterplan is Nobel I, hoogbouw ontworpen door Wiegerinck en LOW Architecten, die in de komende jaren verschillende functies zal huisvesten, waaronder poliklinieken, kantoren en laboratoria.
Aan de Irwell Hill woontorens van 36 verdiepingen ligt een modulair ontwerp ten grondslag door het Singaporese ADDP Architects met een gepixelde gevel, ontworpen door MVRDV. De gevel benadrukt de groene buitenruimtes en dakterrassen. Het gevelontwerp is het nieuwste in het oeuvre van MVRDV dat laat zien dat efficiëntie en modulair bouwen goed samengaat met karakter en individualiteit.
'Ik zie de besten van mijn generatie zich doodvechten in vergaderkamers voor hardstenen knopen, bedekte dilatatievoegen en diepe neggen, in naam van Architectuur.' Dat schrijft Wouter Vanstiphout in zijn opiniestuk over de toekomst van architectuur. Terwijl de realiteit is dat er niet meer ruimte over is dan de dikte van een gevel. In plaats van de ontwikkeling bij zichzelf te zoeken moeten architecten bereid zijn het vak opnieuw uit te vinden. Zijn opinie staat met stip op één in de lijst van meest gelezen verhalen van december.
Architectuur beweegt zich altijd tussen uitersten: tussen stilte en spektakel, tussen zorgvuldige verdichting en meedogenloze schaalvergroting. De verhalen van afgelopen maand maken duidelijk dat de toekomst van het vak niet ligt in één dominant gebaar, maar in het vermogen om te schakelen tussen aandacht, verantwoordelijkheid en verbeeldingskracht. Soms vraagt dat om vertraging, soms om kritische reflectie op alles wat te groot, te snel of te luid wordt.
Geen nieuws deze week, maar iets beters: een scherp beeld van wat jullie in 2025 bezighield. In onze top 5 interviews, podcasts, projectreviews en achtergrondverhalen stond één vraag steeds centraal: hoe blijft architectuur overeind in een wereld onder druk?
In Nederland hebben we sinds 1807 een Rijksbouwmeester. In de afgelopen 220 jaar is deze functie slechts 1 keer ingevuld door een vrouw: Liesbeth van der Pol van 2008 tot 2011. Dat moet én kan anders. Want Francesco Veenstra is samen met Rijksadviseurs voor de Fysieke Leefomgeving Thijs van Spaandonk en Noël van Dooren op zoek naar een opvolger.
