Nog steeds verlaten veel vrouwen architectenbureaus - in Nederland en erbuiten. De getallen liegen er niet om. Maar er speelt méér, zoals systemische uitsluiting. Daarom is breed, omvattend onderzoek nodig. En niet onbelangrijk: herkenning van de waarde van veelstemmigheid.
Op woensdag 21 januari organiseert de Architect weer een nieuwe avond in Pakhuis de Zwijger waarin we de printeditie tot leven brengen. Dit keer staat het thema 'Paris Proof?' centraal en de vraag hoe architecten balanceren tussen regelgeving, realisme en verantwoordelijkheid. Oscar Vos, Jasper Smits, Martijn van Gameren, Christina Kaiser, Robert Winkel en Marc Koehler komen spreken.
Een nieuw bouwjaar dient zich aan. Na een uitvraag onder onze lezers naar welke gebouwen er in 2026 worden opgeleverd, licht de redactie traditiegetrouw zestien projecten uit. Van nieuwe stadswijken, grootschalige woningbouw en mixed-use complexen tot cultuurgebouwen, infrastructuur en zorgarchitectuur. Ondanks de aanhoudende uitdagingen in de bouwsector laten de geselecteerde projecten zien dat er in 2026 veel op stapel staat.
De Tafelberg is een nieuwe woonomgeving voor jongeren, waaronder jongvolwassenen met een achtergrond in de jeugdzorg. Het project ligt in Amstel III, naast de Foodstrip en nabij de snelweg A2. Het complex bestaat uit twee bouwdelen met in totaal 290 studio's en circa 2000 vierkante meter aan gemeenschappelijke voorzieningen. Een voormalige jeugdgevangenis, ontworpen door architect Leo Heidenrijk, is herontwikkeld en geïntegreerd in het plan.
Wat moet architectuur vandaag de dag zijn? Mooi? Efficiënt? Sociaal? Radicaal praktisch? In de essays en opinies die de top 5 hebben gehaald wordt gezocht naar antwoorden én worden vraagtekens gezet bij vertrouwde aannames. Ze laten zien hoezeer het vak onder spanning staat. Wouter Vanstiphout denderde aan het einde van het jaar de top 5 binnen om te concluderen: 'Ik geloof in de toekomst van een architectuur die in extremis bereid is zichzelf af te schaffen en ik denk zelfs dat dat een eerste voorwaarde is voor haar overleven.'
De meest gelezen nieuwsartikelen van 2025 stonden in het teken van (dreigende) sloop of verdwijning van erfgoed. Zo reageerde het bureau Ooze vol ongeloof toen hun 15 jaar oude Villa Rotterdam werd gesloopt. En vakredacteur Charlotte Thomas selecteerde 3 projecten van tuinarchitect Mien Ruys (1904-1999) die aan het vervallen zijn of de sloopkogel dreigen te krijgen. Ook de saga rondom het al dan niet volledig strippen van het iconische ABN Amro-kantoor op de Amsterdamse Zuidas werd veel gelezen.
Architecten laten zich niet zomaar naar de zijlijn duwen. Dat bewijst deze top 5 van 2025, waarin 5 uitgesproken stemmen ieder op hun eigen manier het vak bevragen. Van radicale woningbouwprocessen en scherpe kritiek op de markt tot datagedreven ontwerpen, activistische verantwoordelijkheid en persoonlijke reflectie. Dit zijn de meest gelezen interviews van het jaar!
In 2025 namen we maar liefst 22 podcastafleveringen op in onze studio in Zeist. Zo was afzwaaiend Brussels Bouwmeester Kristiaan Borret te gast en ook Marjolein van Eig en Roberto Meyer schoven aan voor een aflevering 'Over Architectuur Gesproken'. We introduceerden dit jaar een nieuwe rubriek, 'De Leermeester', waarin gasten vertellen wie hen heeft geïnspireerd tot de architect die ze vandaag de dag zijn. En als opstapje naar het in maart te verschijnen magazine 'Mevr. De Architect 2.0', nam hoofdredacteur Merel Pit 5 afleveringen op met vrouwelijke architecten die ze 5 jaar geleden sprak voor de eerste editie van 'Mevr. De Architect'. Luister naar de 5 meest beluisterde podcasts van 2025!
De aarde overschreed in 2024 de grens van 1,5 graden opwarming. Daarmee is het doel van het Klimaatakkoord van Parijs feitelijk onhaalbaar geworden. Toch blijft 'Paris Proof'-bouwen richtinggevend voor architecten en hun opdrachtgevers: het biedt een concreet kader om energieverbruik te minimaliseren en materiaalimpact terug te dringen. In deze editie onderzoekt de Architect hoe de bouwsector zich heruitvindt in een tijdperk waarin klimaatneutraliteit niet langer een ideaal is, maar een noodzaak.
Voor abonneesDe aarde overschreed in 2024 de grens van 1,5 graden opwarming. Daarmee is het doel van het Klimaatakkoord van Parijs feitelijk onhaalbaar geworden. Toch blijft 'Paris Proof'-bouwen richtinggevend voor architecten en hun opdrachtgevers: het biedt een concreet kader om energieverbruik te minimaliseren en materiaalimpact terug te dringen. In deze editie onderzoekt de Architect hoe de bouwsector zich heruitvindt in een tijdperk waarin klimaatneutraliteit niet langer een ideaal is, maar een noodzaak.
'Schoonheid gaat voor ons over wat achter de motorkap zit', vertelt Martijn van Gameren van Paul de Ruiter Architects. Op geleende bouwschoenen en met een helm op loop ik achter hem aan door Coolsingel 93 (C93) in Rotterdam. Het voormalige bankgebouw van 26.000 vierkante meter wordt fors uitgebreid door er 20 meter bovenop te zetten. Vorig jaar is de bouw gestart.
Woningbouw gaat de komende jaren over CO2-arme materialen én lowtech ontwerpen met minimale installaties. Dat zeggen acht grote beleggers en vijf woningbouwcorporaties die het voortouw nemen nu de overheid volgens hen te weinig eisen stelt aan materiaalgebonden CO2-reductie. Ontwerpen die niet voldoen krijgen geen financiering. Architecten zijn cruciaal om afgewogen keuzes te maken.
GesponsordDuurzaam bouwen vraagt om meer dan alleen hergebruik van materialen. De keuze tussen bestaande en nieuwe materialen is complexer dan het lijkt. Prestaties, levensduur en milieu-impact spelen allemaal een rol in de uiteindelijke afweging. 'De grootste winst zit niet in één oplossing, maar in de combinatie van keuzes', zegt Bart Hellings, hoofd projectteam bij Reynaers Aluminium.
GesponsordArchitecten moeten duurzaamheidsdoelstellingen in een vroeg stadium bepalen. Dit vindt Christian Bergmann, oprichter van CBA (Christian Bergmann Architecture). 'In de eerste fase beslis je over 70 tot 90 procent van de totale CO2-uitstoot.' Volgens hem lag de focus tot nu toe te veel op energieverbruik tijdens het gebruik van een gebouw. 'Het draait nu om embodied energy': de energie die al in de materialen, het transport en de bouw zelf zit. Daar moeten we nu echt op focussen.'
GesponsordDe discussie over duurzaamheid in interieurarchitectuur is verschoven van een optie naar een absolute randvoorwaarde. Architecten en ontwerpers staan voor de uitdaging om design, functionaliteit en milieu-impact in balans te brengen. Daarbij wordt vaak gekeken naar gevels, isolatie en installaties. 'Eén element wordt nog te vaak onderschat: de vloer', zegt Tamara Dijkshoorn, adviseur Architecten en Design bij Tarkett. 'Juist dit oppervlak, dat intensief gebruikt wordt en grote materiaalvolumes vertegenwoordigt, kan een sleutelrol spelen in het realiseren van circulaire en klimaatvriendelijke gebouwen die voldoen aan eisen als de BREEAM, LEED en WELL-criteria.'
GesponsordOrganisaties zijn op zoek naar manieren om de werkomgeving opnieuw vorm te geven, waar cultuur voelbaar is, identiteit tot uiting komt en zowel samenwerking als focus mogelijk zijn. Het kantoor wordt zo een plek waar mensen graag werken. 'Als een ontwerp in echte dialoog met gebruikers tot stand komt, groeit de werkplek uit tot drager van het verhaal van de organisatie', zegt Monica Straathof, partner bij Ideal Projects. In de nieuwe werkomgeving van Salacia komen deze elementen samen.
GesponsordDe losmaakbaarheidsindex krijgt een steeds belangrijkere rol binnen circulaire bouwprojecten. Het is een methode om te meten in hoeverre bouwdelen later kunnen worden gedemonteerd en hergebruikt. Maar techniek alleen is niet genoeg: écht circulair bouwen vraagt om vroegtijdige samenwerking, gedeelde belangen en een gezamenlijke blik op de toekomst, zegt Andreas Ververis, key accountmanager bij Reynaers Aluminium. 'Losmaakbaar bouwen draait in de kern om samenwerking. Zonder die basis blijft circulair bouwen bij een ambitie.'
Architecten hebben nu alle vrijheid om circulaire vloeren te ontwerpen. Met Ultratop Terrazzo van Mapei kun je oude materialen hergebruiken en zo een vloer creëren die niet alleen duurzaam is, maar ook esthetisch uniek.
Het voormalige V&D warenhuis aan de Grote Staat in de binnenstad van Maastricht is door Rijnboutt getransformeerd tot Inde Lanscroon, een woon- en winkelcomplex. In de kelder, op de begane grond en de eerste verdieping zijn drie winkelruimtes ingericht. Op de bovenliggende verdiepingen zijn vijftig huurappartementen gerealiseerd, variërend van 45 tot 120 vierkante meter.
Het Universitair Ziekenhuis Gent start met een grootschalige vernieuwing van de campus, een project dat in de komende dertig jaar in fases wordt uitgevoerd. De eerste stap in het masterplan is Nobel I, hoogbouw ontworpen door Wiegerinck en LOW Architecten, die in de komende jaren verschillende functies zal huisvesten, waaronder poliklinieken, kantoren en laboratoria.
Bij de Architect willen we agenderende stukken schrijven die de vakgemeenschap niet alleen graag leest, maar móét lezen om helemaal op de hoogte te zijn. Als er vervolgens een discussie ontstaat - online of tijdens een van onze avonden in Pakhuis de Zwijger - zijn we helemaal tevreden. Want binnen de redactie zijn we ervan overtuigd dat het meerstemmige dialoog binnen én buiten de vakwereld van groot belang is voor de uiteindelijke kwaliteit van de gebouwde omgeving.
Terug van een fijne kerstvakantie waren we op de redactie eigenlijk wel een beetje klaar met die eindejaarslijstjes, en toch besloten we tot nog een week vol lijstjes. Want toen we terugkeken op 2025 was er zoveel om over te vertellen.
'Ik zie de besten van mijn generatie zich doodvechten in vergaderkamers voor hardstenen knopen, bedekte dilatatievoegen en diepe neggen, in naam van Architectuur.' Dat schrijft Wouter Vanstiphout in zijn opiniestuk over de toekomst van architectuur. Terwijl de realiteit is dat er niet meer ruimte over is dan de dikte van een gevel. In plaats van de ontwikkeling bij zichzelf te zoeken moeten architecten bereid zijn het vak opnieuw uit te vinden. Zijn opinie staat met stip op één in de lijst van meest gelezen verhalen van december.
Architectuur beweegt zich altijd tussen uitersten: tussen stilte en spektakel, tussen zorgvuldige verdichting en meedogenloze schaalvergroting. De verhalen van afgelopen maand maken duidelijk dat de toekomst van het vak niet ligt in één dominant gebaar, maar in het vermogen om te schakelen tussen aandacht, verantwoordelijkheid en verbeeldingskracht. Soms vraagt dat om vertraging, soms om kritische reflectie op alles wat te groot, te snel of te luid wordt.
