Cees Dam, flamboyant Nederlands architect, overleed op 13 april op 93-jarige leeftijd. Zijn bekendste en meest omstreden ontwerp is zonder twijfel de Stopera in Amsterdam - een samenvoeging van stadhuis en opera.
Soms ontvangt de redactie een ingezonden stuk die meteen staat als een huis. Een opiniestuk waar we redactioneel bijna niks meer aan hoeven doen. Zoals het stuk van Marianne Boonekamp waarin ze bout stelde: dat vrouwen uit de architectuur verdwijnen is niet de kern van het probleem, maar een symptoom van een verziekte branche.
Ontwerpen vrouwen anders dan mannen? Het is een gevaarlijke vraag, want ze verleidt meteen tot clichés. Alsof vrouwen vanzelf zachter, empathischer of menselijker zouden ontwerpen, en mannen op hun beurt monumentaler, autonomer of autoritairder. Toch is de vraag te interessant om te vermijden, omdat ze ons dwingt na te denken over de norm van architectuur.
De Amsterdamse luchthaven Schiphol heeft een team geselecteerd voor een groot vernieuwingsplan. Eind 2024 werd onder grote belangstelling een Europese architectenselectie uitgeschreven. Kaan Architecten is aangewezen als lead architect, om een sterke gezamenlijke ontwerpvisie te waarborgen.
Geen dure installaties, geen overdaad aan techniek maar een logische plattegrond en slim gebruik van hout en glas. Op Landgoed Blankwater in Limburg ontwierp Jasper Smits Architecten een groepsaccommodatie die groots oogt en tegelijkertijd eenvoudig is. De architect toont hier hoe je met minimale middelen, consequente materiaalkeuzes en sterke gevelcomposities een gebouw maakt dat zowel praktisch als poëtisch is.
Bekend van grootschalige woningbouw, ontwierp Arons en Gelauff architecten voor het eerst een basisschool. Een compact en duurzaam houten gebouw voor twee gefuseerde scholen in Muiderberg. Opvallend is de cirkelvormige plattegrond met twaalf gelijke segmenten en een alzijdig voorkomen. 'De ronde vorm bleek elke keer het antwoord op de vragen.'
Overdag stuurt ze een team ontwerpers aan bij Moke Architecten, 's avonds voert ze campagne in Amsterdam-Oost. Rada Ruijter combineert moeiteloos twee werelden: die van de architect en die van de politicus. Hoe ze dat doet? 'Gewoon veel uren draaien,' zegt ze zelf nuchter. Maar achter die werkethiek schuilt een scherpe blik op het architectenvak dat zich volgens haar veel vaker zou moeten laten horen.
'Alles wat niet efficiënt is, is goed voor de architectuur.' Met die stelling zet Indira van 't Klooster de toon in de podcast Over Architectuur Gesproken. Volgens de Arcam-directeur vraagt de huidige tijd niet om snellere oplossingen, maar om een radicale herwaardering van wat we belangrijk vinden. Ze pleit voor een reflectie op wat er werkelijk op het spel staat in een wereld die niet langer kan groeien, maar moet veranderen.
Wie bepaalt wie wordt opgenomen in de architectuurgeschiedenis? Ariadne ziet hoe vrouwen structureel uit de canon zijn geschreven en ervaart hoe haar werk wordt onderschat. Michelle signaleert hoe alle disciplines achter de schermen van de architectuur nauwelijks erkenning krijgen. Ze stelt daarom voor om, naar voorbeeld van de Oscars, ook niet-ontwerpende disciplines onderdeel te maken van de architectuurprijzen.
Meintje Delisse volgde een kronkelig pad om architect te worden. Tijdens haar mbo-opleiding bouwkunde ontdekte ze op stage in New-York de architectuur. Later deed ze, na het hbo, de Academie voor Bouwkunst. Inmiddels is ze mededirecteur bij bureau SLA en moeder van twee kinderen. 'Ik heb veel gehad aan mijn mannelijke mentoren, nu is het aan ons vrouwen om elkaar te inspireren.'
In de architectuur praten we graag over vernieuwing, vooruitgang en maatschappelijke relevantie. Maar als het gaat over wie blijft, wie doorgroeit en wie afhaakt, blijken vastgeroeste patronen opvallend hardnekkig. Al in de jaren negentig werd duidelijk dat de emancipatie in het vak vooral op papier had plaatsgevonden. 25 jaar later klinkt wat jonge vrouwen vertellen nog altijd verontrustend bekend. Dat is geen toeval - en geen individueel falen. Dat is een systeemprobleem, betoogt Lara Schrijver.
Op woensdag 4 maart stond Mevr. De Architect 2.0 in Pakhuis de Zwijger. Hoofdredacteur Merel Pit gaf het podium aan vijf vrouwen en drie mannen - actief in onderzoek en praktijk - om mee te praten over de positie van vrouwen in de architectuur. Met een volle zaal kwam het thema van de avond tot leven: voorbij representatie naar systeemverandering.
GesponsordNederland bouwt steeds vaker binnen de bestaande stad. Lege plekken worden ingevuld, gebouwen krijgen extra lagen en daken worden benut voor wonen, groen of ontmoeting. Dat is logisch: er is weinig ruimte buiten de stad en nieuwbouw kost landschap en natuur. Tegelijk maakt deze keuze steden drukker en compacter.
GesponsordVoor het duurzame project N206 Europaweg in Leiden worden zo'n 320.000 bakstenen gebruikt. Het bijzondere aan dit project is dat er geen traditionele gevelstenen worden gebruikt, maar circulaire bakstenen. En dat vraagt om een heel andere manier van ontwerpen en denken.
GesponsordLange tijd werd beton met argusogen bekeken: weliswaar erg geschikt als bouwmateriaal, maar volstrekt niet duurzaam. Dat beeld klopt al lang niet meer, zegt directeur Alexander van Tintelen van het Amsterdamse Voorbij Prefab. Hij vertelt over hoe zijn bedrijf er alles aan doet om zo duurzaam mogelijk te zijn en tegelijkertijd de hoogste kwaliteit te leveren. 'We hebben een belofte gedaan aan de toekomst. En daar gaan we ons aan houden.'
GesponsordNederland staat voor een grote verdichtingsopgave. Woningbouw en andere stedelijke programma's schuiven dan ook steeds vaker op naar verdichte locaties bij drukke stations en verkeersknooppunten. Dat betekent dat geluid een steeds grotere rol gaat spelen. Tegelijkertijd blijft de gebruiker de behoefte houden aan natuurlijke ventilatie.
GesponsordSinds de introductie van de eerste serie Pirrouet CO2 -negatieve gevelstenen in 2024 heeft de ontwikkeling niet stilgestaan. Het aantal kleuren is uitgebreid naar dertien en de steen is nu beschikbaar in vier formaten, waaronder een steen met een lengte van 440 mm. Sterke troef is verder dat de CO2 die wordt opgeslagen in de steen tijdens de productie, nooit meer vrijkomt.
GesponsordCirculaire biobased gevelbekleding van houtvezelcomposiet. Het is een hele mond vol, maar deze DBP Siding, een innovatie van Innodeen, biedt uitkomst voor architecten die op zoek zijn naar aantoonbaar duurzame én esthetisch fraaie gevelbekleding.
In Amsterdam-Noord staat Xplore Agora: het eerste schoolgebouw in Nederland dat door Studio Ard Hoksbergen, in samenwerking met VDNDP, volledig is ontworpen voor Agora-onderwijs. In dit onderwijsconcept worden leren, autonomie en samenwerking gecombineerd; leerlingen werken aan zelf gekozen onderwerpen in groepen van twaalf tot zeventien leerlingen van verschillende leeftijden en niveaus. De school, onderdeel van Stichting ZAAM, biedt onderwijs op vmbo-t, havo en vwo-niveau aan maximaal 600 leerlingen. Het gebouw is genomineerd voor de Amsterdamse Architectuurprijs 2026.
In mei 2025 betrok Royal HaskoningDHV het voormalige faculteitsgebouw Mijnbouwkunde op de campus van de TU Delft als nieuw hoofdkantoor. Het rijksmonument uit 1912, ontworpen door Johannes Vrijman, is getransformeerd tot een duurzame werkplek voor circa 1000 medewerkers die voorheen werkzaam waren vanuit kantoren in Den Haag en Rotterdam. Het project kwam tot stand in cocreatie tussen bouwkundigen en architecten van Haskoning, restauratiearchitect Braaksma & Roos Architectenbureau en interieurarchitect Fokkema & Partners Architecten. Het gebouw is gelegen op de grens van de TU Delft-campus en de binnenstad van Delft.
Architecten debatteren graag over hun werk. We voelen de drang - of zelfs de noodzaak - om betekenis te geven aan de ontwerpen die we maken. Veel gesprekken daarover voeren langs geijkte paden: het nut van schoonheid, de schoonheid van nut, het nut van nut. We vinden waarschijnlijk nooit definitief uit hoe we moeten ontwerpen, maar zolang de zoektocht naar zingeving verrassende vondsten oplevert is dat een geruststellende gedachte.
Stedelijk verdichten betekent: nieuwe woningen realiseren tussen, op en in bestaande gebouwen om zo de bestaande stad compacter maken. Tenminste, dat dacht ik. Maar na het maken van de nieuwe printeditie over 'De stad als bouwplaats' weet ik wel beter. Verdichten door kleine gaten in het stedelijk weefsel op te vullen, is veel te complex.
We zijn het wonen steeds beter gaan regelen, maar niet per se beter gaan begrijpen. De conceptwoning laat zien hoe ver we kunnen komen met standaardisatie. Verdichtingsprojecten tonen hoeveel stad we kunnen maken op een klein oppervlak. Tegelijkertijd is het klassieke ideaal van 'huisje, boompje, beestje' voor een groeiende groep simpelweg onbereikbaar.
De conceptwoning, bijna iedere bouwer heeft er een. De plattegrond ligt volledig vast, alleen de gevel ontbreekt. Prettig voor de bouwer - maar voor de architect is het minder aantrekkelijk want de ontwerpopgave is beperkt. Slechte woningen hoeft het niet op te leveren, maar dat vergt wel stevige ontwerpinzet.
