'Kijk, daar staat een schoenafdruk.' Guus Degen (ORGA Architect) en ik kijken omhoog. Op het onafgewerkte houtenplafond staat overduidelijk het profiel van een werkschoen. We worden rondgeleid door een bewoonster van een van de sociale woningen in Marknesse. Uitgangspunt van de biobased woningen is dat ze dampopen zijn. Een laagje latex eroverheen is verboden.
Geen verlaagd plafond, geen voorzetwand: bij 'ruwbouw is afbouw' blijven constructieve vloeren en wanden waar mogelijk in het zicht. Dat bespaart materiaal en geeft ruimtes een eigen karakter. Maar wat je weglaat, vraagt extra aandacht aan de tekentafel en op de bouw - aansluitingen blijven zichtbaar, elke ontwerp- of bouwfout ook.
De redactie van de Architect zoekt een ondernemende, nieuwsgierige vakredacteur die begrijpt dat gedegen kennis van bouwtechniek aan de basis ligt van goede architectuur. Iemand die ons helpt om onze online ambities waar te maken door een nieuw onderdeel aan de Architect toe te voegen. Hiervoor moet je technische details inhoudelijk doorgronden én ze in context plaatsen door er relevante en leesbare verhalen over te schrijven.
De gemeente Amsterdam schreef een prijsvraag uit voor een bibliotheek in combinatie met 330 starterswoningen, een Huis van de Wijk, een jongerencentrum en een oefenruimte voor brassbands. Bewoners krijgen een rol in het ontwerpproces en bij de keuze van het ontwerp - de nieuwbouw komt er tenslotte ook dankzij hen.
In de bouwpraktijk staan efficiëntie, kostenbeheersing en taakverdeling al langere tijd centraal. De klassieke driehoek van opdrachtgever, architect en aannemer staat onder druk - en wordt tegelijkertijd opnieuw uitgevonden. Bijvoorbeeld als architecten zelf gaan ontwikkelen of eigen bouwsystemen op de markt brengen. Maar er is ook een andere weg: die van de architect als bouwmeester, die zich juist verder verdiept in het vak.
Terwijl steden verduurzamen, veranderen windparken en grondstoffenwinning het leven van mensen uit het zicht, in afgelegen gebieden. In Noorwegen vechten Sámi-rendierherders tegen windmolens om hun graasland te behouden. In Bolivia vernietigt de vraag naar lithium het landschap. Ook voor architectuur is dit inzicht waardevol: In het debat over duurzaam bouwen moeten we ons niet slechts richten op de verlaagde CO2-uitstoot, maar ook naar de territoriale gevolgen ervan. Tijd voor een nieuwe tool?
'Alles is erfgoed en erfgoed is alles' aldus Ronald Schleurholts, sinds dit jaar hoogleraar Heritage & Design aan de TU Delft. Hij is dan ook een fervent tegenstander van sloop. Architectuurhistoricus Bernard Colenbrander las Schleurholts' intreerede, en ook de oraties van zijn voorgangers. Hij concludeert dat culturele argumenten in het renovatie- en transformatieonderwijs al jaren node worden gemist. En vindt een medestander in oud-minister Gerrit Zalm.
Als je snel door de Terschellinger duinen fietst, is de kans groot dat je Huis op een duin door Unknown Architects mist. Het vrijstaande bakstenen duinhuis gaat op in het landschap én in de architectuur van de omgeving. Maar wie goed kijkt, ziet de bijzondere platte dakpannen boven een duin uitsteken, pannen die net anders zijn dan die van de huizen eromheen. Dit huis balanceert tussen opvallen en verdwijnen.
Terwijl grote architectenbureaus vaak worstelen met certificaten, rekenmodellen en normeringen, werken kleine bureaus op een ander niveau aan duurzaamheid: dichtbij, tastbaar en vaak met meer oog voor maatwerk en vakmanschap. Zij experimenteren met nieuwe materialen, ontwikkelen samenwerkingen in lokale netwerken en hebben met beperkte middelen vaak veel impact, zowel op het vlak van materiaalgebruik als op proces en samenwerking.
Voor abonneesTerwijl grote architectenbureaus vaak worstelen met certificaten, rekenmodellen en normeringen, werken kleine bureaus op een ander niveau aan duurzaamheid: dichtbij, tastbaar en vaak met meer oog voor maatwerk en vakmanschap. Zij experimenteren met nieuwe materialen, ontwikkelen samenwerkingen in lokale netwerken en hebben met beperkte middelen vaak veel impact, zowel op het vlak van materiaalgebruik als op proces en samenwerking. Hoe ziet die praktijk eruit? Wat kan het vakgebied hiervan leren? En welke systeembelemmeringen staan bredere toepassing nog in de weg? De redactie van de Architect gaat op zoek naar antwoorden.
Op woensdag 30 september organiseert de Architect weer een avond in Pakhuis de Zwijger. De avond staat in het teken van 'logica zonder labels', het thema van de nieuwste printeditie. In dit nummer onderzoeken we alternatieve manieren van duurzaam bouwen: niet gericht op certificaten, maar op lokale netwerken en nieuwe materialen. Sprekers in Pakhuis de Zwijger zijn Christina Eickmeier, Laura van Santen, Jan Nauta, Willie Vogel, Daniël Venneman en Floor Arons.
Design Museum Gent is een toonbeeld van een duurzaam en 'bioregionaal' ontwerp. Maar bovenal overtuigt de architectuur van Carmody Groarke en Atama, die zij ontwierpen in samenwerking met Re-st. De monolithische gevels voegen zich naadloos in het historische centrum van de stad en de raak gekozen gevelopeningen trekken de bezoeker als vanzelf naar binnen.
GesponsordArchitecten kunnen een grotere rol spelen bij het creëren van een duurzamere en toekomstbestendige woningmarkt, stelt Marcel Vreeken. De manager Public Affairs van VELUX pleit voor slimme ontwerpkeuzes die woningen klimaatbestendig, energieneutraal, circulair én comfortabel maken. 'Een optimale balans tussen voldoende daglicht, voorkomen van oververhitting en vermindering van het energiegebruik is mogelijk.'
GesponsordMet de introductie van een gipskartonplaat met 30 procent gerecycled gips zette Gyproc in 2021 een belangrijke stap richting circulair bouwen. Inmiddels is dit aandeel verhoogd naar gegarandeerd 50 procent. Maar hoe ver is de bouwsector zelf? Volgens Timo Cardol, associate architect bij KAAN Architecten, wordt duurzaamheid steeds vanzelfsprekender in het ontwerpproces. Toch blijven er praktische en financiële belemmeringen bestaan. 'We staan met z'n allen aan de lat om dit serieus op te pakken, maar het moet echt sneller.'
GesponsordInnodeen presenteerde deze zomer DTS Varipro Plus, een profielhuisonafhankelijke circulaire dorpel voor de kunststofmarkt. Volgens Roald Haneveld, commercieel technisch adviseur bij Innodeen, loopt de modulaire dorpel vooruit op de wetgeving die vanaf 2030 gaat gelden. 'Voor duurzaam bouwen heb je aantoonbaar duurzame materialen nodig. De Varipro Plus voldoet al aan die eisen.'
GesponsordIn de nieuwbouwwijk De Tippe in Zwolle zijn 30 sociale huurwoningen gerealiseerd, verdeeld over vier woonblokken. Om bewoners ook tijdens warme zomerperiodes een comfortabel binnenklimaat te bieden, werd gekozen voor Duco Natural Cooling. 'Een slimme combinatie van ventilatie en natuurlijke nachtkoeling', aldus Michel Mengerink, Technisch Commercieel Adviseur bij DUCO.
GesponsordMet Pirrouet® ontwikkelde Vandersanden een gevelsteen die tijdens productie CO₂ opneemt in plaats van uitstoot, goed voor een netto negatieve voetafdruk van -35,5 kg CO₂ per ton. De gevelsteen geeft op een veilige en verantwoorde manier een tweede leven aan opgewerkte industriële reststromen uit de staalindustrie. Sinds kort is er een nieuw langformaat op de markt: de XXL44-S.
GesponsordArchitecten zoeken kozijnen die zowel esthetisch als toekomstbestendig zijn. Met het Elegant-gamma, de volledig gerecyclede Phoenix-profielen en innovaties als ThermoFibra en Forthex biedt Deceuninck een op maat gemaakte combinatie van strak design en duurzame prestaties.
Transformatie van een monumentale boerderij uit 1780 midden in het bos op de Utrechtse Heuvelrug door Studio Rachel Dubbe. De opgave was het toevoegen van ruimte, licht en verbinding met het landschap, zonder het historische karakter van de boerderij aan te tasten. Het ontwerp onderzoekt de subtiele overgang tussen monumentale architectuur en hedendaags wonen.
Het museum wil buiten de huidige grenzen treden en mensen bereiken die tot op vandaag de weg naar het Design Museum niet of moeilijk vonden. Het ontwerp creëert een 'derde plek'. De perimeter van de site is grillig, de oppervlakte beperkt. Maar het bouwprogramma omvangrijk. Van een museum mag men verwachten dat het wordt opgemerkt. De nauwe Drabstraat en de historische stad veronderstellen een genuanceerd antwoord waarvan het beperken van de hoogte van het gebouw een belangrijk onderdeel vormt.
Deze week zijn de must-reads van Jacob Voorthuis en Bernard Colenbrander. Beiden hebben mij gevormd tijdens mijn Bouwkundeopleiding aan de TU Eindhoven. Voorthuis schrijft over 'Theoria', de kunstinstallatie waarmee hij als universitair hoofddocent Ontwerpfilosofie afscheid neemt van de TU Eindhoven. Hij presenteert hierin zijn ideeën over ontwerptaal en verdedigt en passant de waarde van schoonheid en subjectiviteit.
Accepteren we dat houten gevels snel vergrijzen en soms groen uitslaan? Of er zelfs vanaf de oplevering 'een beetje viezig en gammel' uitzien? Dat laatste schreef Reimar Von Meding op LinkedIn over de 12 nieuwe sociale huurwoningen in Marknesse, ontworpen door ORGA architect. Hij voegde eraan toe: 'ik vind dat eigenlijk wel geweldig!'
Hester van Dijk van Overtreders W was een van de 19 vrouwen die ik had geïnterviewd voor de eerste editie van Mevr. de Architect. Ze was een vreemde eend in de bijt, want ze was als enige niet afgestudeerd als architect, stond niet ingeschreven in het Architectenregister, en was dus officieel geen Mevr. de Architect. Maar als ik naar haar werk keek, kon ik niet anders dan het bestempelen als architectenwerk.
Hoeveel vrijheid laat het stramien van driehonderd millimeter de architect eigenlijk? In de Nederlandse woningbouw dicteren efficiëntie, prefab en rechte hoeken vaak de plattegrond. Maar wat gebeurt er als je het lichaam en de beweging van de bewoner als uitgangspunt neemt? Gus Tielens bezoekt Maison Bulle Gaudet in Zuid-Frankrijk en drink een borrel met de architect.
