Het architectenvak is de afgelopen decennia steeds verder geprofessionaliseerd en gecommercialiseerd. Tegelijkertijd hebben architecten steeds minder invloed op wat ze maken. Het vak vraagt nog altijd om de toewijding van een kunstenaar, maar organiseert zich steeds meer als een gewone dienst. Jonge architecten praten tegenwoordig vooral over werkdruk, honoraria, burn-outs en werk-privébalans, maar volgens Markus Appenzeller ligt daaronder de ongemakkelijke vraag: welke betekenis heeft architectuur nog?
De Troonrede van koning Willem-Alexander staat dit jaar nadrukkelijk in het teken van het versnellen van de woningbouw. Een van de oplossingen die het kabinet noemt, is veel meer industrieel bouwen met prefab-onderdelen. Daarmee komt de ruimte voor ontwerp en maatwerk verder onder druk te staan. De vraag is wat dit betekent voor de positie van de architect.
Op woensdag 30 september organiseert de Architect weer een avond in Pakhuis de Zwijger. De avond staat in het teken van 'logica zonder labels', het thema van de nieuwste printeditie. In dit nummer onderzoeken we alternatieve manieren van duurzaam bouwen: niet gericht op certificaten, maar op lokale netwerken en nieuwe materialen. Sprekers in Pakhuis de Zwijger zijn Christina Eickmeier, Laura van Santen, Jan Nauta, Willie Vogel, Daniël Venneman en Floor Arons.
Een leemvloer werd vroeger veel toegepast omdat arbeid goedkoop was en de materialen lokaal beschikbaar waren. Nu is een leemvloer een zeldzaamheid. Architectenbureau la-di-da overtuigde modeontwerper Joline Jolink om er toch weer een toe te passen voor de verbouwing van een oude kuikenstal in het Overijsselse Welsum.
De overheid spreekt liever over ruimtelijke kwaliteit, ruimtelijk ontwerp en ontwerponderzoek dan over architectuur. Volgens Marcel van Heck is die veelheid aan begrippen niet alleen verwarrend, maar verzwakt ze ook de positie van architectuur binnen het rijksbeleid. In deze open brief aan de nieuwe Rijksbouwmeester Cécilia Gross pleit hij ervoor het begrip in ere te herstellen.
Nog geen drie jaar werkt Barbara Dirks (1986) bij SVP wanneer bij haar de vraag landt of ze partner wil worden. Zes maanden later staat ze aan het hoofd van het zestig-koppige, multidisciplinaire bureau uit Amersfoort. 'En dan moet je ineens gaan bedenken hoe je leiding wil geven'.
Design Museum Gent is een toonbeeld van een duurzaam en 'bioregionaal' ontwerp. Maar bovenal overtuigt de architectuur van Carmody Groarke en Atama, die zij ontwierpen in samenwerking met Re-st. De monolithische gevels voegen zich naadloos in het historische centrum van de stad en de raak gekozen gevelopeningen trekken de bezoeker als vanzelf naar binnen.
De bouwsector moet razendsnel verduurzamen, maar innovatieve materialen als mycelium, olifantsgras en gerecycled bouwafval passen slecht in regelgeving en procedures die zijn gemaakt voor beton, baksteen en staal. Volgens experts zijn er drie manieren om die impasse te doorbreken: grootschaliger experimenteren, vernieuwers een stem geven in normcommissies en wet- en regelgeving veel sneller aanpassen.
Hoe ontwerp je een groot commercieel kantoorgebouw zonder automatisch naar beton, staal en veel glas te grijpen? Met het houten gebouw Hortus in Basel zocht Herzog & de Meuron naar een radicaal ander antwoord. Het kantoorgebouw fungeert als grootschalig experiment in circulair en emissiearm bouwen - en voldoet nu al aan de Zwitserse klimaatdoelen voor 2050.
Terwijl duurzaamheid in de bouwsector vaak nog benaderd wordt als een technische opgave, pleit architect Bram Aerts voor een bredere blik. Volgens de medeoprichter van het Gentse architectenbureau Atama gaat duurzame architectuur net zo goed over cultuur, werkgelegenheid en sociale verbondenheid. 'We willen de positie van cultuur in de samenleving versterken en haar toegankelijk maken voor een breed publiek.'
Met een zelfbouw tiny house begon Daniel Venneman zijn bureau Woonpioniers. Nu, ruim tien jaar later, is zijn missie nog hetzelfde: geen 'gefrunnik in de marge', maar het ontwikkelen van systemen en producten. Niet uit gemakzucht, maar vanuit een idealistisch gedreven en radicale visie op wat een architect in deze tijd zou moeten zijn.
Bouwen met zand en klei was eeuwenlang gemeengoed totdat gewapend beton en staal hun intrede deden. Nu de bouwsector zoekt naar materialen met een lage CO2-voetafdruk, keert leembouw terug. Niet alleen als afwerking, maar ook constructief - mits architecten bereid zijn mee te bewegen met de eisen en mogelijkheden van het materiaal.
GesponsordHörmann ziet zichzelf als ontwerppartner van architecten. En niet slechts als leverancier van allerlei soorten deuren. Bert Verrips legt uit hoe dat partnerschap in de praktijk werkt.
GesponsordHoe ontwerp je een uitbreidingswijk die aanvoelt als een natuurlijk verlengstuk van de historische dorpskern, maar toch fris en eigentijds oogt? Hans Been Architecten BNA nam die uitdaging aan en ontwierp met Droomweide Meerkerk een woonwijk die geïnspireerd is op de karakteristieke architectuur van het schilderachtige dorp.
GesponsordArchitecten krijgen steeds vaker te maken met strengere eisen op het gebied van brandveiligheid, inbraakwerendheid, geluid, duurzaamheid en regelgeving. Hierdoor verschuift ook de rol van de leverancier. 'Straks moet je voor vrijwel alles kunnen aantonen dat een oplossing voldoet', aldus Benno Schiphorst van bct architecten, ingenieurs & adviseurs. 'Dat vraagt om veel meer onderbouwing dan vroeger.'
GesponsordDe Universiteitscampus Spui is een bijzonder transformatieproject in Den Haag. Het voormalige V&D-pand in het hart van de stad krijgt een nieuwe bestemming als campus voor meerdere onderwijsinstellingen. Hiermee verandert niet alleen de functie van het gebouw, maar ook de wijze waarop het wordt gebruikt.
GesponsordHoutskeletbouw lijkt de laatste jaren weer te stijgen in populariteit. Het materiaal biedt interessante mogelijkheden voor duurzaam bouwen, terwijl het tegelijkertijd warmte en karakter toevoegt aan een ontwerp. 'Voor architecten en opdrachtgevers die zoeken naar een mooie combinatie van sfeer, comfort en toekomstbestendigheid, is hout een materiaal om serieus te overwegen', zegt Hans van den Beukel van Geldersche Woningbouw.
GesponsordBij woningprojecten gaat de aandacht vaak eerst naar indeling, lichtinval en materiaalkeuzes. De haard komt vaak pas later ter sprake, soms zelfs na de technische uitwerking. Volgens Marlies Leenheer, verkoopadviseur bij Haardenexpert, is dat zonde. Zij adviseert klanten dagelijks over interieurkeuzes en complete haardopstellingen. 'Een haard is geen los object in de kamer. Het beïnvloedt hoe mensen wonen.'
De Universiteitsbibliotheek van de UvA (UB) brengt de bibliotheek terug naar het historische hart van de universiteit op het Binnengasthuisterrein. De transformatie van de Tweede Chirurgische Kliniek en het Zusterhuis tot één kennisgebouw verbindt twee rijksmonumenten met een eigentijdse architectonische laag. In een extreem verdichte binnenstad is een decennialang onderbroken stedelijk ensemble op de binnenstadscampus hersteld tot een samenhangende plek voor studie, onderzoek en ontmoeting.
Studio WIN heeft een Utrechtse benedenwoning duurzaam uitgebreid met een extra stillere slaapkamer, ruime tuinkamer en een wat grotere badkamer. Het aansluiten op de bestaande structuur en het bewaken van de buitenruimte was leidend.
Het is eindelijk stil. Mijn kinderen zijn sinds deze week weer naar school, al begonnen de middelbare scholen van mijn oudste twee met een studiedag. Maar vandaag is iedereen de deur uit. Ik ben thuis, want bij VMN-media werken we hybride. Daar zitten voor- en nadelen aan. Zo zijn mijn donderdagen soms zonder afspraken, dan heb ik tijd om te schrijven. Tegelijkertijd loop ik de dag ervoor vaak een marathon van afspraak naar afspraak. Na zo'n dag is mijn creativiteit ver te zoeken.
De beste ontwerpideeën laten zich niet afdwingen. Ze ontstaan vaak onverwacht, op het snijvlak van toeval, ervaring en aandachtig zoeken. Pieter Bedaux onderzoekt hoe echte ontwerpdoorbraken voortkomen uit menselijke serendipiteit. Maar kan kunstmatige intelligentie die rol ook vervullen?
De zomer van de Architect stond in het teken van 10 favoriete vakantiebestemmingen van 10 architecten. We konden meereizen naar het Brazilië van Lina Bo Bardi met Marianne Loof en keken door de bril van Kim Wandel anders naar Rome. Ze bezocht niet de barokke kerken van Bernini en Borromini, maar trok maar de Romeinse buitenwijken voor inspiratie.
Tientallen ouderwetse stereoscopische kijkers hangen aan dunne kabels uit het plafond. Bezoekers nemen ze één voor één ter hand om de toekomstbeelden van Albanië te bekijken, gemaakt door bureaus als Álvaro Siza, Herzog & de Meuron en OMA. Op een houten tafel staan grote maquettes, waaronder een van MVRDV. De zachtroze wanden vormen een doorlopende achtergrond voor een collage van foto's, teksten en historische documenten. Hier in het Albanese paviljoen op de Architectuurbiënnale in Venetië 2025 ontvouwt zich een voorproefje op het boek 'The Albanian Files' dat net is verschenen.
