Op de longlist van de ARC27 Nieuwe Architectuur Award staan dit jaar bijzonder veel woongebouwen. Van studentenwoningen tot appartementen voor gezinnen en vrijstaande villa's. Dat lijkt geen verrassing in een tijd waarin de woningnood hoog is en de aantallen nieuw te bouwen woning ons dagelijks om te oren vliegen in de media. Toch zijn er dit jaar ook veel publieke projecten gebouwd die een sterke focus op leefbaarheid en sociale interactie tonen.
Weinig architecten hebben zo'n blijvend stempel op een stadsgezicht gedrukt als Hans Slemmer op Vlissingen. Met de Sardijntoren en bijbehorende 'residences' aan de Boulevard Banket gaf hij vorm aan een nieuwe skyline - die nu op alle ansichtkaarten prijkt. In de provincie Zeeland zijn alleen de tv-toren in Goes en de Middelburgse abdijtoren Lange Jan hoger.
Op het Centrumeiland IJburg, Amsterdam, gaat Studio Ard Hoksbergen een woongebouw ontwerpen voor leraren. Project 'VrIJ' bestaat uit middenhuurwoningen voor onderwijspersoneel en moet antwoord geven op de woningvraag van leraren in de hoofdstad.
Het klinkt als een droom voor iedere architect: een regeringsleider die architectuur belangrijk vindt, buitenlandse bureaus uitnodigt, opdrachten verstrekt en zich persoonlijk bemoeit met het ontwerp. In Albanië werd die droom dankzij Edi Rama werkelijkheid. The Albanian Files, een 800 pagina's tellend boek over twintig jaar buitenlandse architectuur in het land, toont vooral de bijzondere relatie tussen architectuur en macht. En is daarmee een onthullend portret van een beroepsgroep die het ontbreken van democratische controle verwart met ontwerpvrijheid.
Bij de transformatie van Thoravej 29, een voormalige opslagloods in Kopenhagen, hergebruikte architect Søren Pihlmann 95 procent van de materialen. Dat leverde 88 procent minder CO2-uitstoot op en 90 procent minder bouwafval. Maar de transformatie is meer dan alleen duurzaam. Het is een testcase die nauwgezet is gevolgd door onderzoekers van de Universiteit van Kopenhagen. En alle data is openbaar beschikbaar.
Het werk van Belgische architecten wordt internationaal geprezen. Maar hun werkpositie verdient geen schoonheidsprijs. Want vele architecten kunnen wel fluiten naar een sociaal vangnet. En een slagvaardige belangengroepering ontbreekt. Hierin komt nu verandering: jonge architecten doorbreken de status quo.
Het Belgische badplaatsje Knokke-Heist heeft een nieuw architectonisch uithangbord: woontoren Hoost door het Franse architectenbureau Jakob+MacFarlane. Maar wat erop staat is niet iets om trots op te zijn. Dit ambitieuze woon- en gemeenschapsproject is uitgegroeid tot een omstreden dossier waarin sloop, schadeclaims, bestuurlijke keuzes en architectonische overmoed samenkomen.
Woningbouw gaat de komende jaren over CO2-arme materialen én lowtech ontwerpen met minimale installaties. Dat zeggen acht grote beleggers en vijf woningbouwcorporaties die het voortouw nemen nu de overheid volgens hen te weinig eisen stelt aan materiaalgebonden CO2-reductie. Ontwerpen die niet voldoen krijgen geen financiering. Architecten zijn cruciaal om afgewogen keuzes te maken.
Hoe ontwerp je een groot commercieel kantoorgebouw zonder automatisch naar beton, staal en veel glas te grijpen? Met het houten gebouw Hortus in Basel zocht Herzog & de Meuron naar een radicaal ander antwoord. Het kantoorgebouw fungeert als grootschalig experiment in circulair en emissiearm bouwen - en voldoet nu al aan de Zwitserse klimaatdoelen voor 2050.
Terwijl duurzaamheid in de bouwsector vaak nog benaderd wordt als een technische opgave, pleit architect Bram Aerts voor een bredere blik. Volgens de medeoprichter van het Gentse architectenbureau Atama gaat duurzame architectuur net zo goed over cultuur, werkgelegenheid en sociale verbondenheid. 'We willen de positie van cultuur in de samenleving versterken en haar toegankelijk maken voor een breed publiek.'
Met een zelfbouw tiny house begon Daniel Venneman zijn bureau Woonpioniers. Nu, ruim tien jaar later, is zijn missie nog hetzelfde: geen 'gefrunnik in de marge', maar het ontwikkelen van systemen en producten. Niet uit gemakzucht, maar vanuit een idealistisch gedreven en radicale visie op wat een architect in deze tijd zou moeten zijn.
Bouwen met zand en klei was eeuwenlang gemeengoed totdat gewapend beton en staal hun intrede deden. Nu de bouwsector zoekt naar materialen met een lage CO2-voetafdruk, keert leembouw terug. Niet alleen als afwerking, maar ook constructief - mits architecten bereid zijn mee te bewegen met de eisen en mogelijkheden van het materiaal.
GesponsordBij woningprojecten gaat de aandacht vaak eerst naar indeling, lichtinval en materiaalkeuzes. De haard komt vaak pas later ter sprake, soms zelfs na de technische uitwerking. Volgens Marlies Leenheer, verkoopadviseur bij Haardenexpert, is dat zonde. Zij adviseert klanten dagelijks over interieurkeuzes en complete haardopstellingen. 'Een haard is geen los object in de kamer. Het beïnvloedt hoe mensen wonen.'
GesponsordArchitecten willen ontwerpen die karakter hebben. Toch worden materiaalkeuzes in de praktijk vaak gestuurd door iets anders: zekerheid. Voldoet het aan de brandeisen? Hoe duurzaam is het materiaal? Wat betekent de keuze voor het onderhoud op de lange termijn? En hoe kijkt de opdrachtgever naar de investering? 'Allemaal begrijpelijke vragen. Maar daardoor vallen ontwerpers vaak terug op bekende oplossingen. Niet omdat die altijd het beste passen bij het ontwerp, maar omdat ze vertrouwd zijn', zegt Mart Steitner van WoodMart.
GesponsordGaragedeuren vervullen tegenwoordig een bredere functie dan alleen het afsluiten van een garage, aldus Daan Bol, directeur van Toelevering Online. 'Ze maken steeds vaker deel uit van het ontwerp van een woning en spelen een rol op het gebied van gebruiksgemak, energieprestaties en veiligheid.' Door technologische ontwikkelingen zijn de mogelijkheden de afgelopen jaren aanzienlijk uitgebreid.
GesponsordWoningen toevoegen op een efficiënte manier, maar wel met een hoog afwerkingsniveau en een duurzame kwaliteit. Dat was de uitdaging voor architect Jeroen Hooyschuur van Hooyschuur Architecten & Adviseurs bij het ontwerp van 24 sociale huurwoningen in Haarlem, in opdracht van woningcorporatie Pré Wonen.
GesponsordEntreeoplossingen moeten zowel qua uitstraling als functionaliteit goed aansluiten bij een gebouw. Dit zegt Iris Taam, adviseur Architecten binnen Boon Edam Nederland. Zij verbindt in haar werk de esthetische wensen van architecten met de functionele eisen die aan een entree worden gesteld.
GesponsordDuurzaamheid, circulariteit, losmaakbaarheid, CO₂-reductie en strengere regelgeving: architecten en leveranciers krijgen steeds meer eisen op hun bord. Tegelijkertijd moeten gebouwen esthetisch, technisch én financieel kloppen. De uitdaging ligt tegenwoordig dus niet alleen in mooie ontwerpen, maar ook in oplossingen die technisch bewezen én toekomstbestendig zijn.
Op het einde van de coronaperiode besloot een jong gezin hun stadsappartement in te ruilen voor een vrijstaande woning met tuin aan de rand van de stad, op een steenworp van het centrum. Het betrof een gedateerde woning uit 1958 met een aantal destijds 'moderne' kenmerken. De opdracht bestond erin deze woning om te vormen tot een frisse, hedendaagse gezinswoning met een sterke relatie tot de tuin en verwijzingen naar de Case Study Houses, autodesign en interieurontwerp.
De nadrukkelijke wens van de opdrachtgever was om de karakteristieke vooroorlogse twee-onder-een-kapwoning volledig toekomstbestendig te transformeren. De woning kampte met constructieve beperkingen, achterstallig onderhoud en een indeling die niet meer aansloot op het gezinsleven. Gevraagd werd om meer ruimtelijkheid, duurzaamheid, bergruimte en werkplekken, met behoud van de unieke locatie en het uitzicht op het aangrenzende weiland als uitgangspunt voor binnen- en buitenleven.
De zomer is in volle gang en ook de redactie van de Architect staat in zomermodus. We publiceren deze weken traditioneel de favoriete vakantiebestemmingen van architecten.
De conceptwoning, bijna iedere bouwer heeft er een. De plattegrond ligt volledig vast, alleen de gevel ontbreekt. Prettig voor de bouwer - maar voor de architect is het minder aantrekkelijk want de ontwerpopgave is beperkt. Slechte woningen hoeft het niet op te leveren, maar dat vergt wel stevige ontwerpinzet.
De bouw kijkt nog te eenzijdig naar de milieu-impact van materialen, schrijft onze collega Anna Koudijs van Cobouw. De focus ligt nu vooral op het terugdringen van CO₂-uitstoot, terwijl ook factoren als biodiversiteitsverlies en bodemverzuring grote gevolgen hebben. Tegelijkertijd roept Gemeente Rotterdam architectenbureaus op om woningbouwprojecten door te rekenen met een CO₂-methode die de volledige uitstoot meeneemt, met als doel om beter te begrijpen welke ontwerpkeuzes daadwerkelijk verschil maken.
Beste minister Boekholt-O'Sullivan, na mijn eerste brief van 11 maart kan ik het niet laten u opnieuw te schrijven. Ditmaal over uw omvangrijke beleidsbrief aan de Tweede Kamer. Uw ambitie is om honderdduizend woningen per jaar te bouwen. Het overgrote merendeel wordt nieuwbouw op uitleglocaties. Daarbij heeft u uw hoop gevestigd op industriële bouwmethoden. Wellicht heeft het te maken met het zomerreces, maar toen ik dat las, moest ik denken aan de vakantieparken van EuroParcs.
