Wie de Wallen zegt, zegt toeristenspektakel. Maar tussen de neonreclames en de souvenirwinkels schuilt een andere werkelijkheid: een historisch stadsweefsel vol vergeten ruimtes. Wat als juist die 'gaten' de toekomst van het gebied bepalen? In het voorstel 'Opwallen' door Loom - praktijk voor culturele transformatie, is de rosse buurt geen decorstuk, maar een laboratorium voor behoedzame verdichting: klein, precies en radicaal stedelijk.
'Een frivool turquoise gebouw inclusief een bakstenen minaret opgehoogd met een goudkleurige fantasievorm die nog het meest lijkt op een duiventil met een halvemaan erop.' Dat schreef antropoloog Oskar Verkaaik in zijn boek 'Gods huis in de steigers - Religieuze gebouwen in ontwikkeling'. De postmoderne moskee in de Utrechtse wijk Zuilen wijkt af van alle andere.
Het Besiendershuis in Nijmegen is sinds vorige week niet meer te missen. Ter gelegenheid van het vijfhonderdjarig bestaan van het huis is namelijk een architectonisch kunstwerk van Frank Havermans onthuld. De opvallende knaloranje ingreep, gemaakt in hout, lijkt tegen de weerszijden van het rijksmonument aan te leunen. Daarnaast biedt het kunstwerk ruimte aan schrijvers in de vorm van een residentieverblijf en een podium.
Aanbellen is niet nodig: door de hoge ramen ziet Martin Sobota me al aan komen lopen. Binnen echoën kinderstemmen, pianoklanken en rennende voeten door de vide die het hart van het huis vormt. In dit herenhuis uit 1893 maakten Sobota en zijn partner Elisabeth Boersma van openheid een ruimtelijk én sociaal principe. Het resultaat is een woning waarin werk, wonen en vriendschap elkaar continu kruisen.
Al decennia wordt Berlijn beschreven als een landschap met stedelijke kernen. In de huidige bouwpraktijk krijgt dat beeld een nieuwe betekenis, waarin bestaande structuren worden hergebruikt en aangevuld met nieuwbouw. Drie projecten tonen spanningen tussen investeringen, authenticiteit en stedelijke kwaliteit: Am Tacheles door Herzog & de Meuron, de Bötzow Campus door David Chipperfield Architects en AERA door Grüntuch Ernst Architekten en Capattistabauch Urbane Landschaften.
Stedelijk verdichten betekent nieuwe woningen realiseren tussen, op en in bestaande gebouwen om zo de bestaande stad compacter maken, tenminste, dat dacht ik. Maar na het maken van de nieuwe printeditie over 'De stad als bouwplaats' weet ik wel beter. Verdichten door kleine gaten in het stedelijk weefsel op te vullen, is veel te complex. De reden? Te veel maatwerk, weinig flexibele regelgeving, versnipperd eigendom en protesterende omwonenden. En voor complexiteit is geen tijd, want we hebben nood aan woningen.
In een ontwerpoverleg liggen zes varianten naast elkaar op tafel. Alle passen binnen het programma. De bezonning voldoet. De netto-bruto-verhouding is efficiënt. De bouwkosten blijven binnen bandbreedte. 'Technisch kunnen ze alle zes', zegt iemand. Even blijft het stil. Want precies daar begint het echte ontwerpprobleem.
De eengezinswoning is nog altijd de standaard in de Nederlandse woningbouw - en precies daar zit volgens hoogleraar Tess Broekmans het probleem. Gezinsvormen veranderen en de ruimte is steeds beperkter. 'We zouden de komende tien jaar geen nieuwe eengezinswoningen moeten toevoegen, want er staan er al genoeg,' stelt ze. Niet alleen om ruimte efficiënter te gebruiken, maar ook om architecten en ontwikkelaars te verleiden tot innovatie.
Wie bepaalt wie wordt opgenomen in de architectuurgeschiedenis? Ariadne ziet hoe vrouwen structureel uit de canon zijn geschreven en ervaart hoe haar werk wordt onderschat. Michelle signaleert hoe alle disciplines achter de schermen van de architectuur nauwelijks erkenning krijgen. Ze stelt daarom voor om, naar voorbeeld van de Oscars, ook niet-ontwerpende disciplines onderdeel te maken van de architectuurprijzen.
Meintje Delisse volgde een kronkelig pad om architect te worden. Tijdens haar mbo-opleiding bouwkunde ontdekte ze op stage in New-York de architectuur. Later deed ze, na het hbo, de Academie voor Bouwkunst. Inmiddels is ze mededirecteur bij bureau SLA en moeder van twee kinderen. 'Ik heb veel gehad aan mijn mannelijke mentoren, nu is het aan ons vrouwen om elkaar te inspireren.'
In de architectuur praten we graag over vernieuwing, vooruitgang en maatschappelijke relevantie. Maar als het gaat over wie blijft, wie doorgroeit en wie afhaakt, blijken vastgeroeste patronen opvallend hardnekkig. Al in de jaren negentig werd duidelijk dat de emancipatie in het vak vooral op papier had plaatsgevonden. 25 jaar later klinkt wat jonge vrouwen vertellen nog altijd verontrustend bekend. Dat is geen toeval - en geen individueel falen. Dat is een systeemprobleem, betoogt Lara Schrijver.
Op woensdag 4 maart stond Mevr. De Architect 2.0 in Pakhuis de Zwijger. Hoofdredacteur Merel Pit gaf het podium aan vijf vrouwen en drie mannen - actief in onderzoek en praktijk - om mee te praten over de positie van vrouwen in de architectuur. Met een volle zaal kwam het thema van de avond tot leven: voorbij representatie naar systeemverandering.
GesponsordNederland staat voor een grote verdichtingsopgave. Woningbouw en andere stedelijke programma's schuiven dan ook steeds vaker op naar verdichte locaties bij drukke stations en verkeersknooppunten. Dat betekent dat geluid een steeds grotere rol gaat spelen. Tegelijkertijd blijft de gebruiker de behoefte houden aan natuurlijke ventilatie.
GesponsordSinds de introductie van de eerste serie Pirrouet CO2 -negatieve gevelstenen in 2024 heeft de ontwikkeling niet stilgestaan. Het aantal kleuren is uitgebreid naar dertien en de steen is nu beschikbaar in vier formaten, waaronder een steen met een lengte van 440 mm. Sterke troef is verder dat de CO2 die wordt opgeslagen in de steen tijdens de productie, nooit meer vrijkomt.
GesponsordCirculaire biobased gevelbekleding van houtvezelcomposiet. Het is een hele mond vol, maar deze DBP Siding, een innovatie van Innodeen, biedt uitkomst voor architecten die op zoek zijn naar aantoonbaar duurzame én esthetisch fraaie gevelbekleding.
GesponsordVan Meeuwen Industries is verhuisd naar een duurzaam houten nieuwbouwpand aan de oevers van de Vecht in Weesp. 'Met de nieuwe locatie is er ruimte voor verdere groei, innovatie en samenwerking', zegt eigenaar Rogier van Meeuwen. Het pand is grotendeels opgebouwd met hout als duurzaam materiaal voor zowel de constructie als de afwerking.
GesponsordMet de groenste kanaalplaatvloeren, slimme ketensamenwerking en concrete innovaties zet VBI vaart achter klimaatneutrale bouw. Daarmee loopt het bedrijf al vooruit op de klimaatdoelen voor 2030 en 2050.
GesponsordIn veel gevallen wordt een gevel niet alleen op uitstraling ontworpen, maar ook op licht, zicht en ventilatie. 'Opvallend genoeg krijgt het dak diezelfde aandacht nog niet altijd', zegt Arjan Matijssen, hoofd verkoop binnendienst bij FAKRO. 'Terwijl juist daar een enorme kans ligt. Wie het dak benadert als 'vijfde gevel', ontdekt dat dakramen geen detail zijn, maar een ontwerpinstrument dat het verschil maakt tussen een goed en een uitzonderlijk gebouw.'
In het Merwe-Vierhavensgebied (M4H) in Rotterdam is Ferro Offices opgeleverd, een gerenoveerd bedrijfsverzamelgebouw voor ondernemers die werken aan de toekomst van de haven. Het voormalige hoofdkantoor van Ferro uit 1969 is door architectenbureau Group A, in opdracht van het Havenbedrijf Rotterdam, herontwikkeld tot werkplek voor bedrijven actief op het gebied van energietransitie, nieuwe mobiliteit en circulariteit.
Sergison Bates architects heeft samen met 360 architecten en B2Ai de voormalige Leopoldskazerne in Gent omgevormd tot een nieuw Provinciehuis voor de administratieve diensten van de Provincie Oost-Vlaanderen. De kavel bevindt zich in het Kunstenkwartier, centraal tussen het Sint-Pietersplein en station Gent-Sint-Pieters. De kazerne, gebouwd tussen 1809 en 1905 in neorenaissancestijl, was oorspronkelijk bestemd voor 1300 soldaten en kende daarna diverse bestemmingen, onder meer als gezondheidscentrum.
We zijn het wonen steeds beter gaan regelen, maar niet per se beter gaan begrijpen. De conceptwoning laat zien hoe ver we kunnen komen met standaardisatie. Verdichtingsprojecten tonen hoeveel stad we kunnen maken op een klein oppervlak. Tegelijkertijd is het klassieke ideaal van 'huisje, boompje, beestje' voor een groeiende groep simpelweg onbereikbaar.
De conceptwoning, bijna iedere bouwer heeft er een. De plattegrond ligt volledig vast, alleen de gevel ontbreekt. Prettig voor de bouwer - maar voor de architect is het minder aantrekkelijk want de ontwerpopgave is beperkt. Slechte woningen hoeft het niet op te leveren, maar dat vergt wel stevige ontwerpinzet.
Volgende week verschijnt de nieuwe editie van de Architect over 'De stad als bouwterrein'. In onze zoektocht naar architectonische hoogstandjes, stuitten we o.a. op De Piek in Rotterdam, Hooghe Delft in Delft en de parkvilla's van Elzenhagen in Amsterdam-Noord. Alle drie projecten met vooral woningen in het midden- en hogere segment, al zitten er in De Piek naast super-de-luxe lofts met een eigen aanlegsteiger ook sociale huurwoningen. En dat terwijl betaalbaarheid het woningdebat domineert. Op de redactie konden we het lastig met elkaar rijmen.
Het was moeilijk te rijmen dat in dezelfde maand waarin MVRDV de tentoonstelling Carbon Confessions lanceerde, ze ook hun ontwerp presenteerde voor de nieuwe Shift Landmark. Duurzaamheid van twee totaal verschillende kanten benaderd. 'MVRDV's Rotterdam Rocks stelt een bouwwerk voor (of is het vanzelf gegroeid?) dat eruitziet als een precaire stapeling van rotsen (of zijn het zachte, warme vormen?)', schrijft Wouter Vanstiphout in een essay waarin hij het ontwerp vakkundig fileert en tegelijk bewondert.
