Steeds meer vrouwen en andere minder gehoorde stemmen krijgen een plek op het podium van de architectuur. Inspirerend en nodig: het biedt jonge architecten een horizon en schuift nieuwe verhalen naar voren. Maar zolang de werkcultuur, de machtsverdeling en de onzichtbare normen dezelfde blijven, verandert het huis niet. Representatie opent deuren, maar pas cultuurverandering verplaatst muren. En daarvoor moeten we het gesprek over vrouwen in de architectuur verbreden.
Locatiekeuze en dichtheid hebben een veel grotere impact op de duurzaamheid van een woning dan energie en gebruikte materialen. Dat toont een nieuwe wetenschappelijke analyse van de CO2-voetafdruk van de Nederlandse woningmarkt. Zonder koerswijziging is het CO2-budget van 'wonen' al in 2033 op.
Het Gasthuiskwartier is de nieuwe naam voor het voormalige terrein van het Groot Ziekengasthuis in het centrum van 's-Hertogenbosch. Na de verhuizing van het ziekenhuis naar de stadsrand kwam binnen de middeleeuwse stadsmuren een locatie van ruim vijf hectare vrij. Het gebied is herontwikkeld tot een woon-, werk- en verblijfsgebied, waarbij enkele monumentale gebouwen en de voormalige verkeerskelder van het ziekenhuis zijn behouden
Ze studeerde cum laude af, werkte bij een betrokken bureau met goede intenties - en stapte toch uit de architectuurpraktijk. Marianne Boonekamp las Andrea Prins' artikel over de leaky pipeline in de architectuur en herkende zichzelf. Ze zegde onlangs haar baan als architect op en richt zich nu op een nieuwe uitdaging: ze verbouwt eigenhandig haar huis, terwijl ze reflecteert op het architectenvak en hoe ze zich daar in de toekomst wil positioneren.
Klein wonen is een belangrijk thema in de huidige ontwerppraktijk. Toch komt de opgave vaak niet goed uit de verf. Wie een prachtig voorbeeld van wonen op beperkt oppervlak wil ervaren kan proefwonen in Merry Go Round. Dit vakantiehuisje, in 2009 ontworpen door Ira Koers, is een onderzoek naar gebruik, naar wat je nodig hebt, maar vooral naar hoe je goed kunt wonen met een kleine voetafdruk.
Wat als we in Nederland accepteren dat het geen land meer is van ruimte en rust, maar van dichtheid en diversiteit? In de nieuwste aflevering van 'Over Architectuur Gesproken' doet Dirk Peters, oprichter van Barcode Architects, een uitspraak die blijft hangen: 'Ik zie Nederland als het Manhattan van Europa.' Het is geen provocatie om de hoogte in te gaan, maar een pleidooi voor realisme.
Wat als het niet de vrouwen zijn die emancipatie missen, maar het hele vak? Architect Ninke Happel draait de vraag om. Want achter de scheve man-vrouwverhouding in de architectuur schuilt volgens haar een dieper probleem: een vakgebied dat structureel wordt onderschat, onderbetaald en onzichtbaar gemaakt. Door in dit essay de structurele beperkingen - maar ook de bijbehorende kansen - op een rij te zetten, roept ze heel Nederland op: #emancipeerdearchitect!
Wie in Amsterdam een appartement koopt, blijkt lang niet over alles zeggenschap te hebben. Zo ondervindt Ariadne Onclin hoe groot de macht is van de woningcorporatie die haar vereniging van eigenaren domineert. Ook ziet ze hoe architecten woningeigenaren belemmeren aanpassingen te doen doordat ze de 'architectonische allure' hebben vastgelegd. Michelle Gulickx pleit op haar beurt ervoor dat zonwering voortaan een standaard onderdeel is van het gevelontwerp.
Op woensdag 21 januari organiseert de Architect weer een nieuwe avond in Pakhuis de Zwijger waarin we de printeditie tot leven brengen. Dit keer staat het thema 'Paris Proof?' centraal en de vraag hoe architecten balanceren tussen regelgeving, realisme en verantwoordelijkheid. Oscar Vos, Jasper Smits, Martijn van Gameren, Christina Kaiser, Robert Winkel en Marc Koehler komen spreken.
De aarde overschreed in 2024 de grens van 1,5 graden opwarming. Daarmee is het doel van het Klimaatakkoord van Parijs feitelijk onhaalbaar geworden. Toch blijft 'Paris Proof'-bouwen richtinggevend voor architecten en hun opdrachtgevers: het biedt een concreet kader om energieverbruik te minimaliseren en materiaalimpact terug te dringen. In deze editie onderzoekt de Architect hoe de bouwsector zich heruitvindt in een tijdperk waarin klimaatneutraliteit niet langer een ideaal is, maar een noodzaak.
Voor abonneesDe aarde overschreed in 2024 de grens van 1,5 graden opwarming. Daarmee is het doel van het Klimaatakkoord van Parijs feitelijk onhaalbaar geworden. Toch blijft 'Paris Proof'-bouwen richtinggevend voor architecten en hun opdrachtgevers: het biedt een concreet kader om energieverbruik te minimaliseren en materiaalimpact terug te dringen. In deze editie onderzoekt de Architect hoe de bouwsector zich heruitvindt in een tijdperk waarin klimaatneutraliteit niet langer een ideaal is, maar een noodzaak.
'Schoonheid gaat voor ons over wat achter de motorkap zit', vertelt Martijn van Gameren van Paul de Ruiter Architects. Op geleende bouwschoenen en met een helm op loop ik achter hem aan door Coolsingel 93 (C93) in Rotterdam. Het voormalige bankgebouw van 26.000 vierkante meter wordt fors uitgebreid door er 20 meter bovenop te zetten. Vorig jaar is de bouw gestart.
GesponsordDuurzaam bouwen vraagt om meer dan alleen hergebruik van materialen. De keuze tussen bestaande en nieuwe materialen is complexer dan het lijkt. Prestaties, levensduur en milieu-impact spelen allemaal een rol in de uiteindelijke afweging. 'De grootste winst zit niet in één oplossing, maar in de combinatie van keuzes', zegt Bart Hellings, hoofd projectteam bij Reynaers Aluminium.
GesponsordArchitecten moeten duurzaamheidsdoelstellingen in een vroeg stadium bepalen. Dit vindt Christian Bergmann, oprichter van CBA (Christian Bergmann Architecture). 'In de eerste fase beslis je over 70 tot 90 procent van de totale CO2-uitstoot.' Volgens hem lag de focus tot nu toe te veel op energieverbruik tijdens het gebruik van een gebouw. 'Het draait nu om embodied energy': de energie die al in de materialen, het transport en de bouw zelf zit. Daar moeten we nu echt op focussen.'
GesponsordDe discussie over duurzaamheid in interieurarchitectuur is verschoven van een optie naar een absolute randvoorwaarde. Architecten en ontwerpers staan voor de uitdaging om design, functionaliteit en milieu-impact in balans te brengen. Daarbij wordt vaak gekeken naar gevels, isolatie en installaties. 'Eén element wordt nog te vaak onderschat: de vloer', zegt Tamara Dijkshoorn, adviseur Architecten en Design bij Tarkett. 'Juist dit oppervlak, dat intensief gebruikt wordt en grote materiaalvolumes vertegenwoordigt, kan een sleutelrol spelen in het realiseren van circulaire en klimaatvriendelijke gebouwen die voldoen aan eisen als de BREEAM, LEED en WELL-criteria.'
GesponsordOrganisaties zijn op zoek naar manieren om de werkomgeving opnieuw vorm te geven, waar cultuur voelbaar is, identiteit tot uiting komt en zowel samenwerking als focus mogelijk zijn. Het kantoor wordt zo een plek waar mensen graag werken. 'Als een ontwerp in echte dialoog met gebruikers tot stand komt, groeit de werkplek uit tot drager van het verhaal van de organisatie', zegt Monica Straathof, partner bij Ideal Projects. In de nieuwe werkomgeving van Salacia komen deze elementen samen.
GesponsordDe losmaakbaarheidsindex krijgt een steeds belangrijkere rol binnen circulaire bouwprojecten. Het is een methode om te meten in hoeverre bouwdelen later kunnen worden gedemonteerd en hergebruikt. Maar techniek alleen is niet genoeg: écht circulair bouwen vraagt om vroegtijdige samenwerking, gedeelde belangen en een gezamenlijke blik op de toekomst, zegt Andreas Ververis, key accountmanager bij Reynaers Aluminium. 'Losmaakbaar bouwen draait in de kern om samenwerking. Zonder die basis blijft circulair bouwen bij een ambitie.'
Architecten hebben nu alle vrijheid om circulaire vloeren te ontwerpen. Met Ultratop Terrazzo van Mapei kun je oude materialen hergebruiken en zo een vloer creëren die niet alleen duurzaam is, maar ook esthetisch uniek.
Aan de rand van het Nimmerdor-bos in Amersfoort is woonproject Common Woods gerealiseerd door Space&Matter. De wijk bestaat uit 56 woningen, waaronder vrijstaande villa's, rijwoningen en appartementen, verdeeld over sociale huur, middeldure en vrije sector.
Met de oplevering van Lighthouse is het hoogste gebouw van Eindhoven gerealiseerd. De toren van 109 meter staat op Strijp-S en vormt samen met het Klokgebouw de entree van de wijk. Het gebouw is ontworpen door De Zwarte Hond en bevat 333 huurappartementen van 40 tot 110 vierkante meter en 9 penthouses op de bovenste 3 verdiepingen. In de plint en de eerste twee bouwlagen zijn commerciële en maatschappelijke functies ondergebracht.
De verhalen van de afgelopen weken reikten van grootschalige nieuwbouw tot een verbouwde bollenschuur. En van hitteonderzoek tot vve-reglementen. Alle verhalen laten zien dat architectuur steeds minder een eindpunt is, en steeds meer het startpunt van onderhandelingen over macht, comfort en verantwoordelijkheid.
De Nederlandse aanbestedingscultuur moet én kan beter. Dit moet Kristiaan Borret hebben gedacht toen hij als adviseur en juryvoorzitter betrokken was bij de internationale aanbesteding voor theater de Nieuwe Meervaart in Amsterdam Osdorp. De aanbesteding oogst lof vanwege lage inschrijfdrempels en het vastgestelde honorarium. Toch klinkt er ook kritiek, onder meer op de verplichte ISO-certificering en op de lage vergoedingen in de aanbestedingsfase.
Bij de Architect willen we agenderende stukken schrijven die de vakgemeenschap niet alleen graag leest, maar móét lezen om helemaal op de hoogte te zijn. Als er vervolgens een discussie ontstaat - online of tijdens een van onze avonden in Pakhuis de Zwijger - zijn we helemaal tevreden. Want binnen de redactie zijn we ervan overtuigd dat het meerstemmige dialoog binnen én buiten de vakwereld van groot belang is voor de uiteindelijke kwaliteit van de gebouwde omgeving.
Terug van een fijne kerstvakantie waren we op de redactie eigenlijk wel een beetje klaar met die eindejaarslijstjes, en toch besloten we tot nog een week vol lijstjes. Want toen we terugkeken op 2025 was er zoveel om over te vertellen.
