Verder gaan dan de status quo. Met als doel het creëren van een duurzame en zelfs 'regeneratieve' wereld. Dat is de ambitie van Giacomo Gallo en Robert Younger van het stedenbouwkundige bureau New Environments. 'We zijn bereid er veel voor op te geven.'
Tijdens de bouw van woontoren Flow in Eindhoven door Mei Architect moeten tweeduizend natuurstenen gevelpanelen worden vervangen. Het benadrukt hoe kwetsbaar een ogenschijnlijk robuust materiaal kan zijn. 'De steensoort moet geschikt zijn om tegen de gevel te hangen en daar wordt van tevoren niet altijd goed onderzoek naar gedaan', zegt gesteentekundig geoloog Jeroen van Rhijn.
Architectenbureau cepezed heeft de opdracht gekregen voor het ontwerp van een nieuw Collectiecentrum Overijssel in Deventer. In deze opdracht wil het bureau duurzaamheid, een fijne werkplek en cultureel erfgoed samen laten komen. Vanaf 1 juli gaat cepezed aan de slag met het ontwerp.
Sociale huurwoningen worden steeds kleiner. Tegelijk verschijnen in steeds meer ontwerpen voor nieuwbouwcomplexen gemeenschappelijke voorzieningen - van wasmachines en tuinen tot logeerkamers en woonkamers. Samen delen moet het verlies aan vierkante meters compenseren. In de praktijk wisselt het beeld: sommige voorzieningen bloeien, andere leiden een kwijnend bestaan. Wat maakt het verschil?
In de architectuur praten we graag over vernieuwing, vooruitgang en maatschappelijke relevantie. Maar als het gaat over wie blijft, wie doorgroeit en wie afhaakt, blijken vastgeroeste patronen opvallend hardnekkig. Al in de jaren negentig werd duidelijk dat de emancipatie in het vak vooral op papier had plaatsgevonden. 25 jaar later klinkt wat jonge vrouwen vertellen nog altijd verontrustend bekend. Dat is geen toeval - en geen individueel falen. Dat is een systeemprobleem, betoogt Lara Schrijver.
In een open brief aan de nieuwe minister van Volkshuisvesting vraagt Robert-Jan de Kort aandacht voor een onderbelichte ontwerpopgave. Want wie goed kijkt naar de Nederlandse achtertuin, ziet niet alleen afscheiding, maar een stille correctie op decennia van architectonisch idealisme.
In de discussies over de woningbouwopgave raken voorzieningen vaak ondergesneeuwd. Terwijl scholen, bibliotheken en ontmoetingsplekken bepalend zijn voor de kansen van bewoners. In de Amsterdamse Bijlmer is dat patroon doorbroken. Daar staat Oba Next Lab: een tijdelijk gebouw dat fungeert als laboratorium voor de bibliotheek van de toekomst, ontwikkeld in samenspraak met bewoners - en met jongeren als belangrijkste doelgroep.
Met Carbon Confessions toont MVRDV - naast rekenmodellen - een ongemakkelijke waarheid: wie echt duurzaam wil bouwen, loopt vast in een systeem dat daar nauwelijks op is ingericht. De tentoonstelling in het Keilepand in Rotterdam laat zien hoe gewicht - letterlijk - de grootste koolstofschuld veroorzaakt, en hoe ontwerp- en materiaalkeuzes verschil maken. Maar ook de institutionele barrières, financiële prikkels en politieke stiltes die de slagkracht van architecten beperken. Het roept een fundamentele vraag op: welke rol kan de architect nog spelen in een systeem dat duurzaamheid structureel tegenwerkt?
Op woensdag 4 maart stond Mevr. De Architect 2.0 in Pakhuis de Zwijger. Hoofdredacteur Merel Pit gaf het podium aan vijf vrouwen en drie mannen - actief in onderzoek en praktijk - om mee te praten over de positie van vrouwen in de architectuur. Met een volle zaal kwam het thema van de avond tot leven: voorbij representatie naar systeemverandering.
Een bureau voor een man een vrouw. Het is een kleine interventie maar tekenend. Al in 1913 zorgde Margaret Kropholler voor de emancipatie van de vrouw middels haar woningen. Als de vrouw minder tijd hoefde te besteden aan huishouden, zo redeneerde Kropholler, kon zij zich met andere zaken bezighouden. Het geldt als het eerste ontwerp van Nederlands eerste vrouwelijke architect, van wie nu een tentoonstelling loopt in museum De Dageraad en Het Schip.
Zucht. We waren nog geen 5 minuten op weg, maar ik had het meteen door. Ik werd hier wederom geconfronteerd met de mythische figuur van wat een architect is: een eigengereide - of noem het visionaire - man die in zijn eentje aan een iconisch gebouw werkt voor een uitdagende opdrachtgever. Ooit ontstaan in het boek 'The Fountainhead', maar in dit geval is het de Deense architect Johan Otto von Spreckelsen in de film 'La Grande Arche'.
Op 31-jarige leeftijd partner bij een internationaal architectenbureau: in Nederland een zeldzaamheid, in de Keniaanse hoofdstad Nairobi werkelijkheid. Architect Robyne Somé koos er bewust voor om in Afrika een nieuwe vestiging van Powerhouse Company op te zetten. Hier krijgt ze grotere verantwoordelijkheid, ervaart ze meer werkvrijheid én kan ze haar zwangerschap combineren met haar kersverse partnerschap.
GesponsordDe houten schuur heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld van eenvoudig bijgebouw tot volwaardig architectonisch statement. Waar schuren vroeger vooral functioneel waren, worden ze nu ontworpen als luxe bijgebouw, werkplaats, opslagruimte, thuiskantoor of hobbyruimte. Ook houten schuurwoningen worden alsmaar populairder. 'Dankzij slimme ontwerpen en hoogwaardige materialen zijn deze gebouwen niet alleen praktisch, maar ook esthetisch een verrijking van hun omgeving', zegt Hans van den Beukel, business consultant bij Geldersche Houtbouw.
GesponsordDuurzaam bouwen vraagt om meer dan alleen hergebruik van materialen. De keuze tussen bestaande en nieuwe materialen is complexer dan het lijkt. Prestaties, levensduur en milieu-impact spelen allemaal een rol in de uiteindelijke afweging. 'De grootste winst zit niet in één oplossing, maar in de combinatie van keuzes', zegt Bart Hellings, hoofd projectteam bij Reynaers Aluminium.
GesponsordArchitecten moeten duurzaamheidsdoelstellingen in een vroeg stadium bepalen. Dit vindt Christian Bergmann, oprichter van CBA (Christian Bergmann Architecture). 'In de eerste fase beslis je over 70 tot 90 procent van de totale CO2-uitstoot.' Volgens hem lag de focus tot nu toe te veel op energieverbruik tijdens het gebruik van een gebouw. 'Het draait nu om embodied energy': de energie die al in de materialen, het transport en de bouw zelf zit. Daar moeten we nu echt op focussen.'
GesponsordDe discussie over duurzaamheid in interieurarchitectuur is verschoven van een optie naar een absolute randvoorwaarde. Architecten en ontwerpers staan voor de uitdaging om design, functionaliteit en milieu-impact in balans te brengen. Daarbij wordt vaak gekeken naar gevels, isolatie en installaties. 'Eén element wordt nog te vaak onderschat: de vloer', zegt Tamara Dijkshoorn, adviseur Architecten en Design bij Tarkett. 'Juist dit oppervlak, dat intensief gebruikt wordt en grote materiaalvolumes vertegenwoordigt, kan een sleutelrol spelen in het realiseren van circulaire en klimaatvriendelijke gebouwen die voldoen aan eisen als de BREEAM, LEED en WELL-criteria.'
GesponsordOrganisaties zijn op zoek naar manieren om de werkomgeving opnieuw vorm te geven, waar cultuur voelbaar is, identiteit tot uiting komt en zowel samenwerking als focus mogelijk zijn. Het kantoor wordt zo een plek waar mensen graag werken. 'Als een ontwerp in echte dialoog met gebruikers tot stand komt, groeit de werkplek uit tot drager van het verhaal van de organisatie', zegt Monica Straathof, partner bij Ideal Projects. In de nieuwe werkomgeving van Salacia komen deze elementen samen.
GesponsordDe losmaakbaarheidsindex krijgt een steeds belangrijkere rol binnen circulaire bouwprojecten. Het is een methode om te meten in hoeverre bouwdelen later kunnen worden gedemonteerd en hergebruikt. Maar techniek alleen is niet genoeg: écht circulair bouwen vraagt om vroegtijdige samenwerking, gedeelde belangen en een gezamenlijke blik op de toekomst, zegt Andreas Ververis, key accountmanager bij Reynaers Aluminium. 'Losmaakbaar bouwen draait in de kern om samenwerking. Zonder die basis blijft circulair bouwen bij een ambitie.'
In het bijna volledig herbouwde Overschild ontwierp Woonpioniers een houten Indigo-woning voor een stel dat duurzaamheid als uitgangspunt stelde. De woning is opgetild op een houten constructie, waardoor de bewoners beschermd zijn bij een eventuele dijkdoorbraak en tussen de bomen op het kavel wonen met uitzicht over de omliggende velden.
Op de laatste twee bouwkavels van het Bossche Paleiskwartier ontwierp DP6 architectuurstudio een integraal plan voor Avans Hogeschool en BrabantWonen. Op de locatie aan Onderwijsboulevard 300 combineert Campus300 20000 vierkante meter onderwijsgebouw en 124 studentenwoningen op een half verdiepte parkeergarage. Het programma omvat daarnaast horeca en publiek toegankelijke buitenruimte, waarmee het complex als een echte campus functioneert in een verder grotendeels stenig stedelijk gebied.
Via de achterdeur naar het kiesrecht. Zo ontwierp Margaret Kropholler in 1912 een modelwoning die de huisvrouw liet emanciperen. Ook tekende ze een bureau voor een man een vrouw. Als de vrouw minder tijd hoefde te besteden aan huishouden, zo redeneerde ze, kon zij zich met andere zaken bezighouden. Zoals intellectuele arbeid.
Schoonheid in stedenbouw is vaak niet een doel op zich, maar kan wel samengaan met andere ambities. Althans, als ontwerpers zich daar bewust voor inzetten, aldus stedenbouwkundige Matthijs de Boer. Hij noemt Parijs als voorbeeld in een essay.
Mijn favoriete herinnering is onze trip naar de Salone in Milaan in 2021. Als een volleerd reisleider nam Charlotte Thomas me op sleeptouw langs presentaties, tentoonstellingen en borrels. Ze kocht zelfs gezichtsmaskertjes voor het slapengaan, zodat we na een korte nacht weer fris voor de dag zouden komen. Terwijl ik naar huis ging met een hoofd dat tolde van alle inspiratie, reisde zij met de trein door naar de Architectuurbiënnale in Venetië. Charlotte ten voeten uit: energiek, ondernemend en toegewijd - soms met iets te veel hooi op haar vork, maar nooit met halve inzet.
Waar haal ik als 'Meneer De Architect' de arrogantie vandaan om te denken dat ik weet hoe het is om Mevr. De Architect te zijn? En toch doe ik het, om mannelijke architecten aan te spreken. Want voor een gezondere beroepspraktijk en betere gebouwde omgeving zullen wij moeten veranderen.
