'Fuck, hij meent het echt', verzuchtte Wouter Vanstiphout over het initiatief van 'Tech Bro' Don Ritzen voor de Shift Landmark. Het immense icoon voor duurzaamheid moet een 'Eiffeltoren voor groene groei' worden. Een 'New World Wonder' dat zich kan voegen in de rij van de Colossus van Rhodos, Pyramides van Gizeh en de hangende tuinen van Babylon. Vanstiphout concludeert: 'Eigenlijk is het treurigste wat dit project kan overkomen, dat Don Ritzen daadwerkelijk de honderden miljoenen weet te organiseren en er straks een door BAM uitgewerkte aanfluiting staat.'
Wat gebeurt er als je bouwafval niet ziet als eindpunt, maar als begin? Ontwerper Tom van Soest richtte Blended op: een materiaalstudio waar lokaal steenachtig afval wordt vermalen en verwerkt tot handgemaakte tegels voor interieur en - voorzichtig - ook exterieurtoepassingen. Geen conceptueel statement, maar een concreet materiaal dat zijn weg vindt naar wanden, badkamers en horeca-interieurs.
De komende jaren laat de Nederlandse bouwsector na een terughoudend jaar weer tekenen van gematigde groei zien. Dit blijkt uit de recente publicatie 'Netherlands Construction Industry Report 2025'. Hierin staat een voorzichtig positief beeld, na een periode waarin de bouwproductie onder druk stond door economische onzekerheid.
Mensen hebben rechten. Staten hebben rechten. Bedrijven hebben rechten. Zelfs de natuur krijgt steeds meer rechten, met een internationale beweging die ook in Nederland groeit. Ana Pereira Roders vraagt zicht af: waarom hebben gebouwen geen rechten? Want elke minuut wordt er in Europa een gebouw gesloopt, ondanks de Europese Klimaatwet. Haar conclusie: fundamentele rechten waren nooit vanzelfsprekend - ze werden altijd bevochten.
Meintje Delisse volgde een kronkelig pad om architect te worden. Tijdens haar mbo-opleiding bouwkunde ontdekte ze op stage in New-York de architectuur. Later deed ze, na het hbo, de Academie voor Bouwkunst. Inmiddels is ze mededirecteur bij bureau SLA en moeder van twee kinderen. 'Ik heb veel gehad aan mijn mannelijke mentoren, nu is het aan ons vrouwen om elkaar te inspireren.'
Verder gaan dan de status quo. Met als doel het creëren van een duurzame en zelfs 'regeneratieve' wereld. Dat is de ambitie van Giacomo Gallo en Robert Younger van het stedenbouwkundige bureau New Environments. 'We zijn bereid er veel voor op te geven.'
Sociale huurwoningen worden steeds kleiner. Tegelijk verschijnen in steeds meer ontwerpen voor nieuwbouwcomplexen gemeenschappelijke voorzieningen - van wasmachines en tuinen tot logeerkamers en woonkamers. Samen delen moet het verlies aan vierkante meters compenseren. In de praktijk wisselt het beeld: sommige voorzieningen bloeien, andere leiden een kwijnend bestaan. Wat maakt het verschil?
Op Instagram word ik overspoeld met stellige oneliners over hoe het wel en niet moet in het leven. Jaag geen succes na, leef in het nu, sport drie keer per week met hoge hartslag. Maar is het leven juist niet minder eenduidig? Een beetje succes en een beetje falen, een beetje nu en een beetje toekomst, een beetje rennen en een beetje wandelen.
In de architectuur praten we graag over vernieuwing, vooruitgang en maatschappelijke relevantie. Maar als het gaat over wie blijft, wie doorgroeit en wie afhaakt, blijken vastgeroeste patronen opvallend hardnekkig. Al in de jaren negentig werd duidelijk dat de emancipatie in het vak vooral op papier had plaatsgevonden. 25 jaar later klinkt wat jonge vrouwen vertellen nog altijd verontrustend bekend. Dat is geen toeval - en geen individueel falen. Dat is een systeemprobleem, betoogt Lara Schrijver.
Op woensdag 4 maart stond Mevr. De Architect 2.0 in Pakhuis de Zwijger. Hoofdredacteur Merel Pit gaf het podium aan vijf vrouwen en drie mannen - actief in onderzoek en praktijk - om mee te praten over de positie van vrouwen in de architectuur. Met een volle zaal kwam het thema van de avond tot leven: voorbij representatie naar systeemverandering.
Een bureau voor een man een vrouw. Het is een kleine interventie maar tekenend. Al in 1913 zorgde Margaret Kropholler voor de emancipatie van de vrouw middels haar woningen. Als de vrouw minder tijd hoefde te besteden aan huishouden, zo redeneerde Kropholler, kon zij zich met andere zaken bezighouden. Het geldt als het eerste ontwerp van Nederlands eerste vrouwelijke architect, van wie nu een tentoonstelling loopt in museum De Dageraad en Het Schip.
Zucht. We waren nog geen 5 minuten op weg, maar ik had het meteen door. Ik werd hier wederom geconfronteerd met de mythische figuur van wat een architect is: een eigengereide - of noem het visionaire - man die in zijn eentje aan een iconisch gebouw werkt voor een uitdagende opdrachtgever. Ooit ontstaan in het boek 'The Fountainhead', maar in dit geval is het de Deense architect Johan Otto von Spreckelsen in de film 'La Grande Arche'.
GesponsordMet de groenste kanaalplaatvloeren, slimme ketensamenwerking en concrete innovaties zet VBI vaart achter klimaatneutrale bouw. Daarmee loopt het bedrijf al vooruit op de klimaatdoelen voor 2030 en 2050.
GesponsordDe houten schuur heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld van eenvoudig bijgebouw tot volwaardig architectonisch statement. Waar schuren vroeger vooral functioneel waren, worden ze nu ontworpen als luxe bijgebouw, werkplaats, opslagruimte, thuiskantoor of hobbyruimte. Ook houten schuurwoningen worden alsmaar populairder. 'Dankzij slimme ontwerpen en hoogwaardige materialen zijn deze gebouwen niet alleen praktisch, maar ook esthetisch een verrijking van hun omgeving', zegt Hans van den Beukel, business consultant bij Geldersche Houtbouw.
GesponsordDuurzaam bouwen vraagt om meer dan alleen hergebruik van materialen. De keuze tussen bestaande en nieuwe materialen is complexer dan het lijkt. Prestaties, levensduur en milieu-impact spelen allemaal een rol in de uiteindelijke afweging. 'De grootste winst zit niet in één oplossing, maar in de combinatie van keuzes', zegt Bart Hellings, hoofd projectteam bij Reynaers Aluminium.
GesponsordArchitecten moeten duurzaamheidsdoelstellingen in een vroeg stadium bepalen. Dit vindt Christian Bergmann, oprichter van CBA (Christian Bergmann Architecture). 'In de eerste fase beslis je over 70 tot 90 procent van de totale CO2-uitstoot.' Volgens hem lag de focus tot nu toe te veel op energieverbruik tijdens het gebruik van een gebouw. 'Het draait nu om embodied energy': de energie die al in de materialen, het transport en de bouw zelf zit. Daar moeten we nu echt op focussen.'
GesponsordDe discussie over duurzaamheid in interieurarchitectuur is verschoven van een optie naar een absolute randvoorwaarde. Architecten en ontwerpers staan voor de uitdaging om design, functionaliteit en milieu-impact in balans te brengen. Daarbij wordt vaak gekeken naar gevels, isolatie en installaties. 'Eén element wordt nog te vaak onderschat: de vloer', zegt Tamara Dijkshoorn, adviseur Architecten en Design bij Tarkett. 'Juist dit oppervlak, dat intensief gebruikt wordt en grote materiaalvolumes vertegenwoordigt, kan een sleutelrol spelen in het realiseren van circulaire en klimaatvriendelijke gebouwen die voldoen aan eisen als de BREEAM, LEED en WELL-criteria.'
GesponsordOrganisaties zijn op zoek naar manieren om de werkomgeving opnieuw vorm te geven, waar cultuur voelbaar is, identiteit tot uiting komt en zowel samenwerking als focus mogelijk zijn. Het kantoor wordt zo een plek waar mensen graag werken. 'Als een ontwerp in echte dialoog met gebruikers tot stand komt, groeit de werkplek uit tot drager van het verhaal van de organisatie', zegt Monica Straathof, partner bij Ideal Projects. In de nieuwe werkomgeving van Salacia komen deze elementen samen.
In het Lloydkwartier in Rotterdam is Sawa opgeleverd, een woongebouw van vijftien verdiepingen ontworpen door Mei architects and planners. De draagstructuur bestaat voor 75 procent uit biobased en circulaire materialen: kruislaaghout (CLT) en gelamineerd hout (Glulam). Beton wordt tot een minimum beperkt. Sawa is daarmee het eerste houten woongebouw van volledige hoogte in Rotterdam. Het ontwerp is ontwikkeld door Nice Developers in samenwerking met Era Contour en de gemeente Rotterdam.
In de Arnhemse wijk Schuytgraaf is woonbuurt Ent volledig opgeleverd. Mix Architectuur en landschapsarchitect Maak space ontwierpen de 56 grondgebonden woningen en het landschap in opdracht van VanWonen. De realisatie was in handen van Reinbouw.
Woningen worden steeds kleiner. Telde een 3-kamer woning 20 jaar geleden nog 85 vierkante meter, is het nu 55. Daarnaast worden er steeds meer studio's en tweekamerwoningen gerealiseerd. Gemeenschappelijke voorzieningen - van gedeelde woonkamers en tuinen tot logeerkamers en wasruimtes - moeten dit verlies opvangen.
Via de achterdeur naar het kiesrecht. Zo ontwierp Margaret Kropholler in 1912 een modelwoning die de huisvrouw liet emanciperen. Ook tekende ze een bureau voor een man een vrouw. Als de vrouw minder tijd hoefde te besteden aan huishouden, zo redeneerde ze, kon zij zich met andere zaken bezighouden. Zoals intellectuele arbeid.
In een open brief aan de nieuwe minister van Volkshuisvesting vraagt Robert-Jan de Kort aandacht voor een onderbelichte ontwerpopgave. Want wie goed kijkt naar de Nederlandse achtertuin, ziet niet alleen afscheiding, maar een stille correctie op decennia van architectonisch idealisme.
Schoonheid in stedenbouw is vaak niet een doel op zich, maar kan wel samengaan met andere ambities. Althans, als ontwerpers zich daar bewust voor inzetten, aldus stedenbouwkundige Matthijs de Boer. Hij noemt Parijs als voorbeeld in een essay.
