Terwijl steden verduurzamen, veranderen windparken en grondstoffenwinning het leven van mensen uit het zicht, in afgelegen gebieden. In Noorwegen vechten Sámi-rendierherders tegen windmolens om hun graasland te behouden. In Bolivia vernietigt de vraag naar lithium het landschap. Ook voor architectuur is dit inzicht waardevol: In het debat over duurzaam bouwen moeten we ons niet slechts richten op de verlaagde CO2-uitstoot, maar ook naar de territoriale gevolgen ervan. Tijd voor een nieuwe tool?
Baroeg is niet te vergelijken met enig ander poppodium. Al meer dan veertig jaar wordt hier met grote bevlogenheid een subcultuur van liefhebbers van harde alternatieve muziek in stand gehouden. Het bestaande gebouw voldeed niet meer aan de eisen van deze tijd. De opgave was een nieuw thuis te ontwerpen dat ruimte biedt aan groei en professionalisering, terwijl het Baroeg-DNA behouden blijft: intens, doorleefd, eerlijk, direct, ruw en liefdevol.
Deze week zijn de must-reads van Jacob Voorthuis en Bernard Colenbrander. Beiden hebben mij gevormd tijdens mijn Bouwkundeopleiding aan de TU Eindhoven. Voorthuis schrijft over 'Theoria', de kunstinstallatie waarmee hij als universitair hoofddocent Ontwerpfilosofie afscheid neemt van de TU Eindhoven. Hij presenteert hierin zijn ideeën over ontwerptaal en verdedigt en passant de waarde van schoonheid en subjectiviteit.
'Alles is erfgoed en erfgoed is alles' aldus Ronald Schleurholts, sinds dit jaar hoogleraar Heritage & Design aan de TU Delft. Hij is dan ook een fervent tegenstander van sloop. Architectuurhistoricus Bernard Colenbrander las Schleurholts' intreerede, en ook de oraties van zijn voorgangers. Hij concludeert dat culturele argumenten in het renovatie- en transformatieonderwijs al jaren node worden gemist. En vindt een medestander in oud-minister Gerrit Zalm.
Hoe vernieuw je een cultuurtempel zonder de ruimte aan te tasten die hem zo bijzonder maakt? Buro van Stigt bedacht een kelder die de Amsterdamse Gashouder van zijn bouwkundige en logistieke problemen verlost. Maar de opdrachtgever wilde meer. Inside Outside ontwierp nieuwe plattegronden, betrok het omliggende landschap en maakte van een technische reddingsoperatie een bijzondere bezoekerservaring.
In de ontwerpfilosofie van Jacob Voorthuis doet schoonheid ertoe en biedt subjectiviteit vrijheid. Met de kunstinstallatie 'Theoria' neemt hij passend afscheid van de TU Eindhoven. Als docent ontwerpfilosofie zette hij hier bijna 25 jaar lang architectuurstudenten aan tot denken. En geen gedachte zonder taal. Theoria gaat dus over woorden, maar óók over ontwerpen.
'Gezinnen in de stad' is al jaren een thema voor Van Bergen Kolpa Architecten. Met de Maasbode toont het bureau hoe het dit voor zich ziet: vier gestapelde straten met rijwoningen van drie verdiepingen, aan de Schiedamse Vest in Rotterdam Centrum. Een ruime entree, veel collectieve vierkante meters en vooral een uitnodigende sequentie van brede en smalle binnen- en buitenruimtes. In de Maasbode staan de kinderen op één.
'Vernacular', 'bioregionaal', 'streekeigen': lokaal bouwen maakt een comeback. Maar wat vraagt dit van ontwerpers en opdrachtgevers in een bouwwereld die steeds meer verzandt in complexiteit en juridische kaders? Met hun biobased retraitecentrum The Place to Be bewijst Overtreders W dat anders bouwen kan - en ook nog eens architectonische kwaliteit oplevert.
Terwijl grote architectenbureaus vaak worstelen met certificaten, rekenmodellen en normeringen, werken kleine bureaus op een ander niveau aan duurzaamheid: dichtbij, tastbaar en vaak met meer oog voor maatwerk en vakmanschap. Zij experimenteren met nieuwe materialen, ontwikkelen samenwerkingen in lokale netwerken en hebben met beperkte middelen vaak veel impact, zowel op het vlak van materiaalgebruik als op proces en samenwerking.
Voor abonneesTerwijl grote architectenbureaus vaak worstelen met certificaten, rekenmodellen en normeringen, werken kleine bureaus op een ander niveau aan duurzaamheid: dichtbij, tastbaar en vaak met meer oog voor maatwerk en vakmanschap. Zij experimenteren met nieuwe materialen, ontwikkelen samenwerkingen in lokale netwerken en hebben met beperkte middelen vaak veel impact, zowel op het vlak van materiaalgebruik als op proces en samenwerking. Hoe ziet die praktijk eruit? Wat kan het vakgebied hiervan leren? En welke systeembelemmeringen staan bredere toepassing nog in de weg? De redactie van de Architect gaat op zoek naar antwoorden.
Op woensdag 30 september organiseert de Architect weer een avond in Pakhuis de Zwijger. De avond staat in het teken van 'logica zonder labels', het thema van de nieuwste printeditie. In dit nummer onderzoeken we alternatieve manieren van duurzaam bouwen: niet gericht op certificaten, maar op lokale netwerken en nieuwe materialen. Sprekers in Pakhuis de Zwijger zijn Christina Eickmeier, Laura van Santen, Jan Nauta, Willie Vogel, Daniël Venneman en Floor Arons.
Design Museum Gent is een toonbeeld van een duurzaam en 'bioregionaal' ontwerp. Maar bovenal overtuigt de architectuur van Carmody Groarke en Atama, die zij ontwierpen in samenwerking met Re-st. De monolithische gevels voegen zich naadloos in het historische centrum van de stad en de raak gekozen gevelopeningen trekken de bezoeker als vanzelf naar binnen.
GesponsordMet de introductie van een gipskartonplaat met 30 procent gerecycled gips zette Gyproc in 2021 een belangrijke stap richting circulair bouwen. Inmiddels is dit aandeel verhoogd naar gegarandeerd 50 procent. Maar hoe ver is de bouwsector zelf? Volgens Timo Cardol, associate architect bij KAAN Architecten, wordt duurzaamheid steeds vanzelfsprekender in het ontwerpproces. Toch blijven er praktische en financiële belemmeringen bestaan. 'We staan met z'n allen aan de lat om dit serieus op te pakken, maar het moet echt sneller.'
GesponsordInnodeen presenteerde deze zomer DTS Varipro Plus, een profielhuisonafhankelijke circulaire dorpel voor de kunststofmarkt. Volgens Roald Haneveld, commercieel technisch adviseur bij Innodeen, loopt de modulaire dorpel vooruit op de wetgeving die vanaf 2030 gaat gelden. 'Voor duurzaam bouwen heb je aantoonbaar duurzame materialen nodig. De Varipro Plus voldoet al aan die eisen.'
GesponsordIn de nieuwbouwwijk De Tippe in Zwolle zijn 30 sociale huurwoningen gerealiseerd, verdeeld over vier woonblokken. Om bewoners ook tijdens warme zomerperiodes een comfortabel binnenklimaat te bieden, werd gekozen voor Duco Natural Cooling. 'Een slimme combinatie van ventilatie en natuurlijke nachtkoeling', aldus Michel Mengerink, Technisch Commercieel Adviseur bij DUCO.
GesponsordMet Pirrouet® ontwikkelde Vandersanden een gevelsteen die tijdens productie CO₂ opneemt in plaats van uitstoot, goed voor een netto negatieve voetafdruk van -35,5 kg CO₂ per ton. De gevelsteen geeft op een veilige en verantwoorde manier een tweede leven aan opgewerkte industriële reststromen uit de staalindustrie. Sinds kort is er een nieuw langformaat op de markt: de XXL44-S.
GesponsordArchitecten zoeken kozijnen die zowel esthetisch als toekomstbestendig zijn. Met het Elegant-gamma, de volledig gerecyclede Phoenix-profielen en innovaties als ThermoFibra en Forthex biedt Deceuninck een op maat gemaakte combinatie van strak design en duurzame prestaties.
GesponsordArchitecten krijgen steeds vaker te maken met strengere eisen op het gebied van brandveiligheid, inbraakwerendheid, geluid, duurzaamheid en regelgeving. Hierdoor verschuift ook de rol van de leverancier. 'Straks moet je voor vrijwel alles kunnen aantonen dat een oplossing voldoet', aldus Benno Schiphorst van bct architecten, ingenieurs & adviseurs. 'Dat vraagt om veel meer onderbouwing dan vroeger.'
Het voormalige militaire vliegveld van Lochristi wordt getransformeerd tot het Wonderwoud, een nieuwe groenpool voor het grootstedelijke gebied Gent. Binnen deze landschappelijke herontwikkeling moest door URA Architecten een herkenbaar uitkijkpunt worden gerealiseerd dat bezoekers oriënteert en het gebied leesbaar maakt. De opgave ging verder dan het creëren van een panoramisch uitzichtpunt: de toren moest ook bijdragen aan de ecologische ambities van het natuurgebied en de relatie tussen mens en natuur verbeelden.
Het bussysteem in Zeeland verandert het komende jaar van een systeem met vaste buslijnen die gereden worden met grote bussen, naar meer flexibele, kleinere bussen die individueel oproepbaar zijn. Hiervoor is er in stad Tholen een Mobilitietshub nodig waar alle vervoersstromen en vervoersmiddelen samenkomen. Ook moet de Hub, door RO&AD Architecten, plaats bieden aan een wachtruimte, openbaar toilet, fietsenstalling met oplaadpunten, parkeerplaatsen met laadpalen voor auto's en deelauto's.
Accepteren we dat houten gevels snel vergrijzen en soms groen uitslaan? Of er zelfs vanaf de oplevering 'een beetje viezig en gammel' uitzien? Dat laatste schreef Reimar Von Meding op LinkedIn over de 12 nieuwe sociale huurwoningen in Marknesse, ontworpen door ORGA architect. Hij voegde eraan toe: 'ik vind dat eigenlijk wel geweldig!'
Hester van Dijk van Overtreders W was een van de 19 vrouwen die ik had geïnterviewd voor de eerste editie van Mevr. de Architect. Ze was een vreemde eend in de bijt, want ze was als enige niet afgestudeerd als architect, stond niet ingeschreven in het Architectenregister, en was dus officieel geen Mevr. de Architect. Maar als ik naar haar werk keek, kon ik niet anders dan het bestempelen als architectenwerk.
Hoeveel vrijheid laat het stramien van driehonderd millimeter de architect eigenlijk? In de Nederlandse woningbouw dicteren efficiëntie, prefab en rechte hoeken vaak de plattegrond. Maar wat gebeurt er als je het lichaam en de beweging van de bewoner als uitgangspunt neemt? Gus Tielens bezoekt Maison Bulle Gaudet in Zuid-Frankrijk en drink een borrel met de architect.
'Dit is misschien wel het beste woongebouw dat we tot nu toe hebben gemaakt', vertrouwt Ninke Happel me toe. Ze is samen met Floris Cornelisse naar het nieuwe Odeon in Rotterdam gekomen om mij en mijn collega Marianne Boonekamp rond te leiden. Terwijl Cornelisse aan Boonekamp elk detail toont (en dat zijn er veel!), lopen Happel en ik naar de andere kant van het gebouw.
