Nominaties ARC27 Transformatie en Renovatie Award: de meest gedurfde uitwerkingen van de meest complexe opgaven
V.l.n.r. De Felix door Atama, Begijnhof Hasselt door Bovenbouw Architectuur met David Kohn Architects, Huis73 door Korteknie Stuhlmacher Architecten

Nominaties ARC27 Transformatie en Renovatie Award: de meest gedurfde uitwerkingen van de meest complexe opgaven

De Felix in Gent, Begijnhof Hasselt en Huis73 in Den Bosch zijn genomineerd voor de ARC27 Transformatie en Renovatie Award. Daarmee maken respectievelijk Atama, Bovenbouw Architectuur met David Kohn Architects en Korteknie Stuhlmacher Architecten kans op de prijs. Het gebruik werd bij het beoordelen een belangrijke waarde gevonden en de jury viel voor het lef van ontwerpers om weg te blijven van versimpeling.

Een ingreep moet niet te bescheiden zijn, maar zeker niet uit de bocht vliegen. Een ontwerp mag vrolijk ergens naar verwijzen, maar geen pastiche zijn. Gewaagde ontwerpkeuzes intrigeren, maar er ligt een grens bij pretenties. Eenvoud wordt gewaardeerd, maar niet zonder een idee erachter. De jury van de ARC27 Transformatie en Renovatie Award blijkt het verrassend eens bij het beoordelen van de 62 projecten op de longlist.

De ARC27 Transformatie en Renovatie Award draait om de kunst van het herinrichten, vernieuwen en verduurzamen van bestaande gebouwen. Het doel van de prijs is om het potentieel van bestaande structuren te tonen, net als de creativiteit, het vakmanschap en de visie van de architecten. Deze jury let bovendien scherp op het gebruik. Vrijwel alle projecten waar dat vanzelfsprekend voelt en de interactie met de omgeving logisch is kunnen haar goedkeuring wegdragen.

Maar dit alleen is niet voldoende, de jury zoekt daarnaast naar gelaagdheid, innovatie – ook in vorm – en een zekere spanning. Uiterst zorgvuldige en kundige restauraties als het Aquarium van Artis door OTH Architecten, WTC Rotterdam door BiermanHenket en Het Veerhuis aan de Nieuwe Maas door Van Milligen Bielke en Ard de Vries vallen daarmee af. Tot spijt van de jury vallen ook de weinige woningbouwprojecten op de longlist af, hoe sympathiek ze soms ook zijn. Hetzelfde geldt voor de projecten waar duurzaamheid een nadrukkelijke rol speelt, zoals het Design Museum in Gent.

Relatief lang is gesproken over Fenix in Rotterdam, een ontwerp van MAD, Bureau Polderman en EGM. Het nieuwe migratiemuseum steekt positief af tegen vergelijkbare projecten, zoals de Universiteitsbibliotheek in Amsterdam (door MVSA en Buro van Stigt) en het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam (door WDJ en Renne Hainke Wirth Zirn). Met name de manier waarop de museumzalen van Fenix vrij zijn gehouden van installaties vindt de jury knap. Daartegenover staat de Tornado die zich door de voormalige havenloods slingert – hier valt het woord ‘pastiche’.

De drie ontwerpen die na het bestuderen van alle projecten en een lange jurydag bovenaan eindigen zijn De Felix in Gent door Atama, Begijnhof Hasselt door Bovenbouw Architectuur en David Kohn Architects, en Huis73 in Den Bosch door Korteknie Stuhlmacher Architecten. Zij vormen de top van een rijke categorie, aldus de jury. Zij laten de reikwijdte van transformatie en renovatie zien en zijn op alle fronten speciaal. Het zijn slimme, evenwichtige ingrepen, die opvallen vanwege de balans tussen het bestaande en het nieuwe, het programma en de stedenbouwkundige intelligentie.

Huis73 door Korteknie Stuhlmacher Architecten

Bekijk hier de video van het jurybezoek:

Huis73 is een bibliotheek en kunstencentrum in de historische binnenstad van Den Bosch. Twee monumentale panden met bouwdelen uit verschillende tijden zijn samengevoegd tot een vanzelfsprekend geheel. Bezoekers voelen zich zichtbaar thuis in de boeken- en studiezalen, het café, en de cursusruimtes.

De jury vindt dat Korteknie Stuhlmacher Architecten de complexe renovatieopgave zorgvuldig en gedetailleerd oppakte. Het besluit om de jaren negentig-tijdlaag deels te behouden is gedurfd. Er is goed gekeken waar een ingreep loont, zoals bijvoorbeeld de gedeeltelijke reconstructie van een van de binnenplaatsen. De toegangspoort is hierdoor weer echt een poort en de stad sijpelt de bibliotheek binnen en vice versa. Dit gebeurt ook doordat op strategische plekken grote nieuwe ramen zijn geplaatst.

‘Het ontwerp is smaakvol, stedenbouwkundig genereus, en een verrijking voor Den Bosch’, aldus de jury. ‘Op een duistere plek in het complex is kwaliteit en licht toegevoegd. Een homogene nieuwe interieurlaag, consequent in kleur en materiaalgebruik, zorgt voor eenheid.’  De jury is speciaal te spreken over details als de opbergplek voor schoenen, bij het daybed op de jongerenafdeling. Ook de fraaie wijze waarop de zolders met hun stemmige dakbalken toegankelijk zijn gemaakt voor publiek kan haar goedkeuring wegdragen.

Begijnhof Hasselt door Bovenbouw Architectuur en David Kohn Architects

Bekijk hier de video van het jurybezoek:

Bovenbouw Architectuur transformeerde in samenwerking met David Kohn Architects een besloten en vrij verwaarloosd, achttiende-eeuws Begijnhof in het centrum van Hasselt (B). Het blok met voormalige woninkjes doet nu dienst als universitaire architectuurfaculteit en de tuin – inclusief kerkruïne zonder dak – werd een stadspark.

Met een extra doorgang in de vorm van een ronde opening in de bestaande tuinmuur, takt de hof aan op de bestaande routes in de stad. In de ruïne kwam een waterkunstwerk en bij de bestaande entree een uitkijktoren. Het zijn drie toevoegingen die opvallen zonder de rust te verstoren. De aanpak van de faculteit vat de jury samen als ‘geregisseerde nonchalance’. Hier is een schuifwand schuin afgezaagd, daar loopt een lambrizering door over een deur. Schoorsteenmantels zijn opengewerkt tot trompe l'oeil-achtige doorkijken en een hoekruimte is juist zeer verstild, met ronde lichtgaten die ook te vinden zijn in de nieuwe toren.

De jury vindt het ontwerp licht ontregelend, maar acht het belangrijker dat de nieuwe Begijnhof iets mag zijn. De architecten namen de vrijheid om te zoeken naar een originele architectuurtaal, toegespitst op deze plek, historie en nieuwe functie. Bovendien zijn ontwerpkeuzes op alle niveaus goed uitgewerkt, van de stedenbouwkundige inbedding tot knopjes en voorzetramen.

De Felix door Atama

Bekijk hier de video van het jurybezoek:

Atama transformeerde een relatief jong, brutalistisch cluster aan de rand van Gent tot een veelzijdige publieke plek. De Felix, genoemd naar de architect van het oorspronkelijke gebouw, Paul Felix (1913-1981), bevat een 24 uurs-bibliotheek, café, kinderopvang, afdeling van de burgerlijke stand, theater, politiepost, basisschool en een academie met muziek-, toneel-, teken- en balletlokalen. Deze spannende combinatie van functies is verdeeld over vier gebouwen – drie bestaand en een nieuw.

De architect koos voor behoud terwijl sloop een optie was. De uitdaging om de verscheiden functies naast elkaar te laten functioneren werd daardoor nog groter dan hij al was. De transformatie is bovendien geen makkelijke opgave door al het beton. De jury prijst dan ook de ‘behoudmentaliteit’ van Atama en de manier waarop is ‘doorontworpen’ uitgaande van de bestaande architectuur.

De nieuwe functies zijn mooi verweven en logisch gesitueerd en het ontwerpuitgangspunt is consequent doorgevoerd. De drie bestaande bouwdelen zijn verrijkt met een danszaal met fenomenale daklichten, kantoren, en een dakspeelplaats met steentjes in het beton. Nieuwe elementen zijn ongeacht hun schaal te herkennen aan hun afgeronde vorm, wat het harde beton verzacht. De jury noemt het ‘een prijzenswaardig eigenwijze architectenkeuze’ om ook bij de nieuwe, vrijstaande spektakelzaal voor beton te kiezen.

De jury van de ARC Transformatie en Renovatie Award bestaat uit Gert Kwekkeboom (voorzitter), Sarah Poot, Jorn Konijn, Tim van Schijndel en Martine Bakker (secretaris).

Martine Bakker

Martine Bakker

Vakredacteur

Martine Bakker is architectuurhistoricus en sinds mei 2026 vakredacteur bij de Architect. Zij werkte eerder bij Uitgeverij Blauwdruk, schreef freelance voor onder meer Archined en Vers Beton, was redacteur van het jaarboek Landschapsarchitectuur en stedenbouw in Nederland, en maakte programma’s en tentoonstellingen voor lokale architectuurcentra. Mail haar gerust een vraag of voorstel: martinebakker@vmnmedia.nl