Alwetende mastermind of gevelregisseur?
Henk Hartzema. Beeld Hanna Veltman

Alwetende mastermind of gevelregisseur?

'Een Nederlandse Open Oproep is prima mogelijk', zei Francesco Veenstra op 29 augustus tijdens een debat over de aanbestedingsmethodiek. Dus, waar blijft hij? Ik was niet de enige in de zaal die zich dat licht verontwaardigd afvroeg. Een kwestie van makkelijker gezegd dan gedaan, leerde ik toen ik mij in de voors en tegens ging verdiepen.

Voor veel architecten is de Open Oproep een heilige graal. De door de Vlaamse overheid geïnitieerde aanbestedingsprocedure zet architectonische kwaliteit voorop. Mede door de versoepeling van de gewraakte referentie-eisen kunnen meer architecten aan opdrachten meedoen. Maar de crux zit hem in de wil en de sturing van de opdrachtgever. Daarom kan volgens rijksbouwmeester Francesco Veenstra een Open Oproep in Nederland ‘nooit de vorm aannemen zoals we die in Vlaanderen zien. We zijn hier niet meer gewend om op basis van een goede klik zeven jaar lang samen te werken.’

In Nederland verschuilt menig opdrachtgever zich achter juridische procedures en strak afgebakende voorschriften. In de hoop dat daar een betaalbaar en functioneel ontwerp uitrolt dat er misschien ook nog goed uitziet. Veel architecten vrezen dat hun rol zo steeds verder wordt ingeperkt tot die uiteindelijk niet meer is dan een gevelontwerper.

Is dat erg? Stedenbouwkundige Henk Hartzema denkt van niet. ‘De tijd van de architect als alwetende mastermind is voorbij’, zei hij in de podcast Over Architectuur Gesproken. ‘Dank God op je blote knieën dat je een gevel mag ontwerpen.’ Ik stond even versteld van zijn uitspraak, tot hij verdere uitleg gaf: ‘Gevels, entrees en architectonische details zijn heel relevante zaken voor de gebruiker. De architect kan de regisseur zijn die alles overziet op vlak van maat, schaal en tactiliteit. Dat is een schone taak.’

Het is maar hoe je het bekijkt.

Lees mijn editor’s choice van deze maand!

Groeten,
Reinoud

Reinoud Schaatsbergen was van 2023 tot 2025 vakredacteur bij de Architect. Hij focuste zich op de ontwerppraktijk en stedenbouw, met specifiek aandacht voor gebiedsontwikkelingen, landschapsarchitectuur en de maatschappelijke impact van (stedelijke) omgevingen.

  1. Verbetering woonhuis Karin en Gilles, Amersfoort - Open Kaart
  2. Opinie: De stad put de wereld niet uit als we haar compact houden en investeren in collectief vervoer
  3. Huis73, Den Bosch - Korteknie Stuhlmacher architecten
  4. De architect als bouwmeester: bij 'ruwbouw is afbouw' krijgt die rol opnieuw vorm
  5. 'Ruwbouw is afbouw' wint aan terrein. 'De details moeten kloppen, anders word je genadeloos afgestraft', aldus Pieter Bedaux
  6. Vacature: de Architect zoekt een vakredacteur Architectuur & Techniek (+/- 24 uur)
  7. Internationale prijsvraag ontwerp OBA Next in Kraaiennest, Amsterdam Zuidoost: buurt blijft van belang
  8. In water geworteld: isoleren met Nederlandse lisdodde helpt bouw, boer en natuur
  9. Gebiedstransformatie Artis, Amsterdam - H+N+S
  1. Tim Peeters over architectuur als zintuiglijke ervaring: 'Zumthors gebouwen ontlenen hun kracht aan de manier waarop ze voelen, klinken of zelfs ruiken'
  2. BiermanHenket is 'Architect van het jaar 2026': 'We zijn heel precies in wat we afbreken en toevoegen'
  3. 5 architecten over hoe je als ontwerper invloed houdt op de uitvoering: 'Het loskoppelen van ontwerp en techniek ondermijnt het vak op de lange termijn'
  4. Boerderij Utrechtse heuvelrug, Utrecht - Studio Rachel Dubbe
  5. Ronald Schleurholts reageert op Bernard Colenbrander: 'Als ik zeg dat alles erfgoed is, bedoel ik niet dat ieder gebouw dezelfde cultuurhistorische waarde heeft'
  6. Frank Bouwman (Team V) over de nieuwe entree station Amsterdam Zuid: 'Zo hou ik het grote idee overeind'
  7. De prijs van onze duurzame steden wordt ver uit ons zicht betaald door Noorse rendieren en Boliviaanse tieners
  8. Design Museum, Gent (B) - Atama architects