Het project maakt deel uit van een bredere gebiedsontwikkeling, waarin infrastructuur en landschap opnieuw worden ingericht. ‘Het ontwerp was in eerste instantie gebaseerd op traditionele, gebakken gevelstenen’, vertelt Timo Straat, accountmanager bij Floris Bouwcenter/Rebrick. ‘Dat was al helemaal uitgewerkt. Maar vanuit de duurzaamheidsambitie is er vervolgens gekeken of het ook met circulaire stenen kon.’
Uitstraling en invulling
De overstap naar circulaire bakstenen betekende niet dat het ontwerp volledig moest worden aangepast, maar wel dat de uitstraling en invulling veranderden. ‘De stenen waren al gekozen, maar uiteindelijk bleek dat wij deze met onze circulaire stenen goed konden vervangen, omdat het vooral grote, rechte vlakken zijn.’
De afmetingen bleven gelijk, maar het beeld veranderde wel. En dat raakt aan een fundamenteel verschil tussen traditioneel en circulair bouwen. ‘ZJA Architecten uit Amsterdam die hierbij betrokken is weet dat als geen ander’, zegt Straat. ‘Hun motto is duurzaamheid als drijvende kracht. Architecten hebben vaak een specifieke kleur of uitstraling in hun hoofd, maar bij circulair ben je afhankelijk van wat er beschikbaar is.’
Drie kleurtonen
De geluidswal heeft een oppervlakte van circa 3.300 tot 3.400 vierkante meter, goed voor zo’n 320.000 stenen. De gerecyclede stenen worden samengesteld uit drie kleurtonen: rood, rood/paars en brons/naturel. ’Dat zijn een van onze standaardkleuren. Wij leveren ze aan en ze worden vervolgens op de bouwplaats gemengd. De stenen worden dus volledig gemêleerd toegepast.’ Juist dat maakt het proces minder voorspelbaar. ‘Een architect wil vooraf graag precies weten hoe het eruit gaat zien. Maar bij circulair werken is dat lastiger.’
Om toch grip te krijgen op het eindbeeld, werd een proefvlak gemaakt, vertelt Straat. ‘Dat is een soort mock-up, waarin alle stenen gemengd zijn. Op basis daarvan heeft de architect goedkeuring gegeven.’
Een architect wil vooraf precies weten hoe het eruit gaat zien, maar bij circulair werken is dat lastiger”
Toch blijft er altijd een mate van onzekerheid en is de ontwerpvrijheid voor de architect beperkt door wat er wordt aangeleverd. ‘Ja, want uiteindelijk blijft het zo dat je nooit exact dezelfde stenen krijgt. Het zijn geoogste stenen, dus je benadert het beeld zo goed mogelijk, maar het wordt nooit identiek.’
Anders denken
Ook de beschikbaarheid van stenen speelt een directe rol in het ontwerp. Dat vraagt om een andere manier van denken; een manier waarin materiaal en ontwerp dichter bij elkaar komen. ‘We weten inmiddels wel dat gebouwen van vóór 1970 vaak de kleuren bevatten die wij nodig hebben. Dus daar kunnen we op sturen bij het oogsten.’
De stenen komen dan ook vaak uit verschillende bronnen. ‘We werken daarbij samen met aannemers die sloopprojecten doen. We hadden in Zoetermeer bijvoorbeeld een project waar we stenen konden oogsten, die precies de juiste kleur hadden. Daarmee hadden we meteen al een derde van het benodigde volume bij elkaar.’
Naast kleur en uitstraling speelt ook de herkomst een belangrijke rol in de duurzaamheid. ‘Gemiddeld stoten onze circulaire stenen zo’n 95% minder CO₂ uit dan traditionele bakstenen. We proberen daarbij zo lokaal mogelijk te oogsten.’
Eerder beslissen
Circulair bouwen vraagt ook om een andere samenwerking tussen diverse partijen, zegt Straat. ‘Dat is echt anders dan bij traditionele bouw. Normaal gesproken bestel je stenen en die worden vervolgens geleverd. Bij circulair moet je echter veel eerder beslissen.’ Met name de beschikbaarheid van materiaal maakt het proces minder flexibel in de uitvoeringsfase. ‘Stenen kunnen ineens weg zijn, dus de aannemer of opdrachtgever moet vroeg inkopen. Dat vraagt een nieuwe manier van werken en plannen.’
Voor architecten ligt hier misschien wel de grootste uitdaging. ‘Ze moeten accepteren dat het eindresultaat nooit exact voorspelbaar is’, zegt Straat. ‘Het is echt een keuze: wil je circulair bouwen, dan hoort dat erbij. Ontwerpen betekent in dat geval niet alleen bepalen hoe iets eruit moet zien, maar ook werken met het materiaal dat beschikbaar is.’
Dit artikel is gesponsord door Rebrick.
