Veel mensen hebben op een stoel van hem gezeten of een gebouw van hem bezocht maar weinigen zullen zijn naam kennen. Kho Liang Ie is de meest onbekende bekende ontwerper van Nederland. Een tentoonstelling in Stedelijk Museum Amsterdam brengt daarin op schitterende wijze verandering.
ARC Podium is terug en staat dit jaar in het teken van het architectonisch detail. Drie onafhankelijke vakjury's reiken de ARC27 Awards uit: de Nieuwe Architectuur Award, de Transformatie en Renovatie Award en de Niet Verhuizen maar Verbouwen Award. Meedingen? Zend je project in vóór 12 juni. Op donderdag 28 januari 2027 worden de winnaars feestelijk bekendgemaakt in het Nieuwe Instituut in Rotterdam.
Aan de Kop Grasweg in Amsterdam-Noord is het woonproject Kaap opgeleverd. Het ensemble bestaat uit vijf woongebouwen met in totaal 70 appartementen, commerciële ruimten op de begane grond en een horecapaviljoen. Het project is ontworpen door Powerhouse Company, Orange Architects en Next architects, in opdracht van Amvest en COD. Kaap maakt deel uit van Cityplot Buiksloterham, een stedenbouwkundig plan van Studioninedots en Delva Landscape Architects.
Architect Caro van der Venne van Nudus maakt in haar werk relatief weinig gebruik van AI. Ja, soms bij de eindredactie van teksten of het maken van beelden, zo vertrouwde ze Michelle Gullickx en mij toe tijdens de opname van een nieuwe podcastaflevering voor 'Over architectuur gesproken'. Maar uiteindelijk blijft architectuur maken toch vooral denkwerk en daar zijn mensen nu eenmaal beter in.
'Het is prettig om nuchter te blijven', zegt Caro van der Venne in de nieuwste aflevering van Over architectuur gesproken. De architect vertelt over haar keuze voor een compact bureau, samenwerken zonder ego en ontwerpen die mensen verrassen, gezond en blij maken. Ook de spanning tussen een goede businesscase en een geslaagde publieke ruimte komt aan bod, net als de vraag hoeveel idealisme een architect zich kan permitteren.
Adolf Loos' Haus Müller in Praag is de ultieme vorm van het Raumplan: ruimtes op verschillende niveaus met wisselende hoogtes en open verbindingen. De sobere buitenkant staat in sterk contrast met het rijke interieur. Een recente restauratie biedt een unieke blik op dit meesterwerk. Loos' ideeën over ruimtewerking blijven relevant nu transformaties steeds meer de kern van het vak vormen.
Van Spotify-playlists tot supermarktstellingen: zodra het aanbod onbeperkt wordt, groeit de behoefte aan richting. Diezelfde paradox dient zich nu aan in de architectuur door de opkomst van AI. Het produceren van zoveel mogelijk varianten leidt niet tot meer kwaliteit, maar het maken van een passende keuze wel. Welke waarden zijn hierbij leidend?
Sinds de jaren negentig bouwde China op een nauwelijks te bevatten schaal: honderden luchthavens, duizenden musea en compleet nieuwe stadsdelen verrezen in recordtempo. Maar inmiddels is de keerzijde zichtbaar. Door het hele land staan half afgemaakte torens, lege fabrieken en verlaten bouwplaatsen als stille getuigen van een vastgelopen systeem.
Wat als het niet de vrouwen zijn die emancipatie missen, maar het hele vak? Architect Ninke Happel draait de vraag om. Want achter de scheve man-vrouwverhouding in de architectuur schuilt volgens haar een dieper probleem: een vakgebied dat structureel wordt onderschat, onderbetaald en onzichtbaar gemaakt. Door in dit essay de structurele beperkingen - maar ook de bijbehorende kansen - op een rij te zetten, roept ze heel Nederland op: #emancipeerdearchitect!
Wie bepaalt wie wordt opgenomen in de architectuurgeschiedenis? Ariadne ziet hoe vrouwen structureel uit de canon zijn geschreven en ervaart hoe haar werk wordt onderschat. Michelle signaleert hoe alle disciplines achter de schermen van de architectuur nauwelijks erkenning krijgen. Ze stelt daarom voor om, naar voorbeeld van de Oscars, ook niet-ontwerpende disciplines onderdeel te maken van de architectuurprijzen.
Meintje Delisse volgde een kronkelig pad om architect te worden. Tijdens haar mbo-opleiding bouwkunde ontdekte ze op stage in New-York de architectuur. Later deed ze, na het hbo, de Academie voor Bouwkunst. Inmiddels is ze mededirecteur bij bureau SLA en moeder van twee kinderen. 'Ik heb veel gehad aan mijn mannelijke mentoren, nu is het aan ons vrouwen om elkaar te inspireren.'
In de architectuur praten we graag over vernieuwing, vooruitgang en maatschappelijke relevantie. Maar als het gaat over wie blijft, wie doorgroeit en wie afhaakt, blijken vastgeroeste patronen opvallend hardnekkig. Al in de jaren negentig werd duidelijk dat de emancipatie in het vak vooral op papier had plaatsgevonden. 25 jaar later klinkt wat jonge vrouwen vertellen nog altijd verontrustend bekend. Dat is geen toeval - en geen individueel falen. Dat is een systeemprobleem, betoogt Lara Schrijver.
GesponsordNieuwe regelgeving, internationale branden en veranderende bouwmethoden dwingen architecten en aannemers om kritischer naar de gevel te kijken. Niet toevallig: bij brand bepaalt de gevel mede hoe snel vuur zich verspreidt. En dan telt elke minuut. 'Je kunt één materiaal perfect op orde hebben, maar als de totale gevelopbouw niet klopt, verlies je net daar kostbare tijd.'
GesponsordIn veel gevallen wordt een gevel niet alleen op uitstraling ontworpen, maar ook op licht, zicht en ventilatie. 'Opvallend genoeg krijgt het dak diezelfde aandacht nog niet altijd', zegt Arjan Matijssen, hoofd verkoop binnendienst bij FAKRO. 'Terwijl juist daar een enorme kans ligt. Wie het dak benadert als 'vijfde gevel', ontdekt dat dakramen geen detail zijn, maar een ontwerpinstrument dat het verschil maakt tussen een goed en een uitzonderlijk gebouw.'
GesponsordNederland bouwt steeds vaker binnen de bestaande stad. Lege plekken worden ingevuld, gebouwen krijgen extra lagen en daken worden benut voor wonen, groen of ontmoeting. Dat is logisch: er is weinig ruimte buiten de stad en nieuwbouw kost landschap en natuur. Tegelijk maakt deze keuze steden drukker en compacter.
GesponsordVoor het duurzame project N206 Europaweg in Leiden worden zo'n 320.000 bakstenen gebruikt. Het bijzondere aan dit project is dat er geen traditionele gevelstenen worden gebruikt, maar circulaire bakstenen. En dat vraagt om een heel andere manier van ontwerpen en denken.
GesponsordLange tijd werd beton met argusogen bekeken: weliswaar erg geschikt als bouwmateriaal, maar volstrekt niet duurzaam. Dat beeld klopt al lang niet meer, zegt directeur Alexander van Tintelen van het Amsterdamse Voorbij Prefab. Hij vertelt over hoe zijn bedrijf er alles aan doet om zo duurzaam mogelijk te zijn en tegelijkertijd de hoogste kwaliteit te leveren. 'We hebben een belofte gedaan aan de toekomst. En daar gaan we ons aan houden.'
GesponsordNederland staat voor een grote verdichtingsopgave. Woningbouw en andere stedelijke programma's schuiven dan ook steeds vaker op naar verdichte locaties bij drukke stations en verkeersknooppunten. Dat betekent dat geluid een steeds grotere rol gaat spelen. Tegelijkertijd blijft de gebruiker de behoefte houden aan natuurlijke ventilatie.
Architectuurstudio SKA heeft een voormalig agrarisch erf in Onnen getransformeerd tot een eigentijdse woonplek. Het erf, bestaande uit een keuterboerderij uit de jaren '50-'60 en een schuur uit circa 1930, bleek na onderzoek niet volledig in stand te houden. Gekozen is daarom voor nieuwbouw, waarbij de ruimtelijke logica van het oorspronkelijke erf als uitgangspunt diende.
Switi is een nieuw woningproject in Amsterdam Zuidoost en vormt een uitbreiding van de wijk Kelbergen. Het project bestaat uit laagbouwwoningen en een woontoren, gebouwd met biobased materialen en geïntegreerd in een groene omgeving. Switi ligt op een strook grond tussen de Gooiseweg en een bestaande vaart. Door de nieuwe woningen aan de andere zijde van het water te plaatsen, wordt de vaart onderdeel van de wijk in plaats van een scheiding. De laagbouw sluit aan op de oorspronkelijke stedenbouwkundige opzet van Kelbergen uit 1973.
Shift Landmark in Rotterdam zet in op een duurzaam icoon. Het Slavernijmuseum in Amsterdam op een inclusief gebouw. Het Design Museum in Gent bewijst dat het allebei kan.
Soms ontvangt de redactie een ingezonden artikel dat meteen staat als een huis. Een opiniestuk waar we redactioneel bijna niks meer aan hoeven doen. Zoals het artikel van Marianne Boonekamp waarin ze boud stelde: dat vrouwen uit de architectuur verdwijnen is niet de kern van het probleem, maar een symptoom van een verziekte branche.
Ontwerpen vrouwen anders dan mannen? Het is een gevaarlijke vraag, want ze verleidt meteen tot clichés. Alsof vrouwen vanzelf zachter, empathischer of menselijker zouden ontwerpen, en mannen op hun beurt monumentaler, autonomer of autoritairder. Toch is de vraag te interessant om te vermijden, omdat ze ons dwingt na te denken over de norm van architectuur.
Architecten debatteren graag over hun werk. We voelen de drang - of zelfs de noodzaak - om betekenis te geven aan de ontwerpen die we maken. Veel gesprekken daarover voeren langs geijkte paden: het nut van schoonheid, de schoonheid van nut, het nut van nut. We vinden waarschijnlijk nooit definitief uit hoe we moeten ontwerpen, maar zolang de zoektocht naar zingeving verrassende vondsten oplevert is dat een geruststellende gedachte.
