De bouwsector moet razendsnel verduurzamen, maar innovatieve materialen als mycelium, olifantsgras en gerecycled bouwafval passen slecht in regelgeving en procedures die zijn gemaakt voor beton, baksteen en staal. Volgens experts zijn er drie manieren om die impasse te doorbreken: grootschaliger experimenteren, vernieuwers een stem geven in normcommissies en wet- en regelgeving veel sneller aanpassen.
De schorsing van drie kwaliteitsborgers dreigt de voortgang van circa 1.300 woningbouwprojecten te raken. Vooral de schorsing van een van de grootste spelers in de markt kan gevolgen hebben voor projecten die al in uitvoering zijn. Wat betekent dit voor opdrachtgevers, aannemers en architecten?
'Could the lady please step aside so this shot can be pure architects?' Deze vraag aan architect Denise Scott Brown vat treffend samen waar 'Out Of The Picture' over gaat: de onzichtbaarheid van vrouwen in de architectuur. De documentaire van An Ash Smolar brengt twintig vrouwelijke architecten in beeld en maakt hun werk, ideeën en strijd zichtbaar. Door het vrouwelijk perspectief centraal te stellen, laat Smolar echter weinig ruimte voor twijfel, tegenspraak of nuance.
In de wederopbouwwijk De Venen, in Den Haag Zuidwest, zijn 75 rijtjeswoningen van het complex Dalveen, eigendom van Hof Wonen, verduurzaamd naar label A++ en toekomstbestendig gemaakt. De woningen uit 1958 van architect Nuyten staan gegroepeerd in drie rijtjes met vijf woningen per rij en zijn onderdeel van het stempelplan de Venen. Met de renovatie is ook de architectonische geleding van de blokken verbeterd, met veel aandacht voor het thuiskomen van de bewoners.
Met 'The Albanian Files' brengt Anneke Abhelakh zestig verhalen van internationale architecten die in de afgelopen twintig jaar in Albanië werkten bij elkaar. Door ze in een vaste structuur naast elkaar te zetten, maakt ze zichtbaar hoe architectuur, toegang, relaties en politieke macht met elkaar zijn verweven. Wouter Vanstiphout ziet het boek vervolgens als een scherpe aanklacht tegen diezelfde verhoudingen. In dit essay onderzoekt Abhelakh wat er gebeurt wanneer een kritische blik zo sturend wordt dat het materiaal vooral de vooraf gekozen conclusie bevestigt.
Aan de hand van het iconische woonproject Ivry sur Seine onderzoekt Gus Tielens hoe architectuur en natuur elkaar kunnen, nee móéten versterken. Want groen is voor haar geen decorstuk voor architectuur maar een essentieel onderdeel dat - juist nu steden steeds verder verdichten - ontzettend veel oplevert.
Tientallen ouderwetse stereoscopische kijkers hangen aan dunne kabels uit het plafond. Bezoekers nemen ze één voor één ter hand om de toekomstbeelden van Albanië te bekijken, gemaakt door bureaus als Álvaro Siza, Herzog & de Meuron en OMA. Op een houten tafel staan grote maquettes, waaronder een van MVRDV. De zachtroze wanden vormen een doorlopende achtergrond voor een collage van foto's, teksten en historische documenten. Hier in het Albanese paviljoen op de Architectuurbiënnale in Venetië 2025 ontvouwt zich een voorproefje op het boek 'The Albanian Files' dat net is verschenen.
De longlist van de ARC27 Transformatie en Renovatie Award is bekend. Hij bevat de verwachte grote namen, zoals migratiemuseum Fenix, de Universiteitsbibliotheek van de UvA en Pakhuis Santos. Het verrassend grote aantal kleinere projecten doet daar qua zorgvuldigheid en inventiviteit echter niet aan onder. Alle reden voor een mooie discussie in de jury.
Op woensdag 30 september organiseert de Architect weer een avond in Pakhuis de Zwijger. De avond staat in het teken van 'logica zonder labels', het thema van de nieuwste printeditie. In dit nummer onderzoeken we alternatieve manieren van duurzaam bouwen: niet gericht op certificaten, maar op lokale netwerken en nieuwe materialen. Sprekers in Pakhuis de Zwijger zijn Christina Eickmeier, Laura van Santen, Jan Nauta, Willie Vogel, Daniël Venneman en Floor Arons.
Hoe ontwerp je een groot commercieel kantoorgebouw zonder automatisch naar beton, staal en veel glas te grijpen? Met het houten gebouw Hortus in Basel zocht Herzog & de Meuron naar een radicaal ander antwoord. Het kantoorgebouw fungeert als grootschalig experiment in circulair en emissiearm bouwen - en voldoet nu al aan de Zwitserse klimaatdoelen voor 2050.
Terwijl duurzaamheid in de bouwsector vaak nog benaderd wordt als een technische opgave, pleit architect Bram Aerts voor een bredere blik. Volgens de medeoprichter van het Gentse architectenbureau Atama gaat duurzame architectuur net zo goed over cultuur, werkgelegenheid en sociale verbondenheid. 'We willen de positie van cultuur in de samenleving versterken en haar toegankelijk maken voor een breed publiek.'
Met een zelfbouw tiny house begon Daniel Venneman zijn bureau Woonpioniers. Nu, ruim tien jaar later, is zijn missie nog hetzelfde: geen 'gefrunnik in de marge', maar het ontwikkelen van systemen en producten. Niet uit gemakzucht, maar vanuit een idealistisch gedreven en radicale visie op wat een architect in deze tijd zou moeten zijn.
GesponsordDe Universiteitscampus Spui is een bijzonder transformatieproject in Den Haag. Het voormalige V&D-pand in het hart van de stad krijgt een nieuwe bestemming als campus voor meerdere onderwijsinstellingen. Hiermee verandert niet alleen de functie van het gebouw, maar ook de wijze waarop het wordt gebruikt.
GesponsordHoutskeletbouw lijkt de laatste jaren weer te stijgen in populariteit. Het materiaal biedt interessante mogelijkheden voor duurzaam bouwen, terwijl het tegelijkertijd warmte en karakter toevoegt aan een ontwerp. 'Voor architecten en opdrachtgevers die zoeken naar een mooie combinatie van sfeer, comfort en toekomstbestendigheid, is hout een materiaal om serieus te overwegen', zegt Hans van den Beukel van Geldersche Woningbouw.
GesponsordBij woningprojecten gaat de aandacht vaak eerst naar indeling, lichtinval en materiaalkeuzes. De haard komt vaak pas later ter sprake, soms zelfs na de technische uitwerking. Volgens Marlies Leenheer, verkoopadviseur bij Haardenexpert, is dat zonde. Zij adviseert klanten dagelijks over interieurkeuzes en complete haardopstellingen. 'Een haard is geen los object in de kamer. Het beïnvloedt hoe mensen wonen.'
GesponsordArchitecten willen ontwerpen die karakter hebben. Toch worden materiaalkeuzes in de praktijk vaak gestuurd door iets anders: zekerheid. Voldoet het aan de brandeisen? Hoe duurzaam is het materiaal? Wat betekent de keuze voor het onderhoud op de lange termijn? En hoe kijkt de opdrachtgever naar de investering? 'Allemaal begrijpelijke vragen. Maar daardoor vallen ontwerpers vaak terug op bekende oplossingen. Niet omdat die altijd het beste passen bij het ontwerp, maar omdat ze vertrouwd zijn', zegt Mart Steitner van WoodMart.
GesponsordGaragedeuren vervullen tegenwoordig een bredere functie dan alleen het afsluiten van een garage, aldus Daan Bol, directeur van Toelevering Online. 'Ze maken steeds vaker deel uit van het ontwerp van een woning en spelen een rol op het gebied van gebruiksgemak, energieprestaties en veiligheid.' Door technologische ontwikkelingen zijn de mogelijkheden de afgelopen jaren aanzienlijk uitgebreid.
GesponsordWoningen toevoegen op een efficiënte manier, maar wel met een hoog afwerkingsniveau en een duurzame kwaliteit. Dat was de uitdaging voor architect Jeroen Hooyschuur van Hooyschuur Architecten & Adviseurs bij het ontwerp van 24 sociale huurwoningen in Haarlem, in opdracht van woningcorporatie Pré Wonen.
In het Utrechtse Wisselspoor, tussen stad en park en ingeklemd door spoorlijnen, lag de opgave om een ensemble te ontwerpen waarin verschillende doelgroepen zouden samenkomen. In het Cityplots plan van Studioninedots en DELVA zou het blok bestaan uit vier bouwdelen rondom een collectief binnengebied. Bijzondere uitdagingen lagen in het maken van een prettig woonmilieu tussen de hinder van de spoorwegen, en het creëren van passende architectuur die refereert aan het spoorwegverleden van de plek.
In hartje Rotterdam is het nieuwe Odeon gebouwd. Woningcorporatie Woonstad vroeg HappelCornelisseVerhoeven Architecten (HCVA) een plan te maken voor een woongebouw op deze plek. Het toen nog bestaande Odeon - ooit een sociale ontmoetingsplek waarboven gewoond werd - was sterk verouderd en vervallen. Voor de 44 kleine woningen in het oude gebouw kwamen 113 woningen van diverse grootten terug.
Het is eindelijk stil. Mijn kinderen zijn sinds deze week weer naar school, al begonnen de middelbare scholen van mijn oudste twee met een studiedag. Maar vandaag is iedereen de deur uit. Ik ben thuis, want bij VMN-media werken we hybride. Daar zitten voor- en nadelen aan. Zo zijn mijn donderdagen soms zonder afspraken, dan heb ik tijd om te schrijven. Tegelijkertijd loop ik de dag ervoor vaak een marathon van afspraak naar afspraak. Na zo'n dag is mijn creativiteit ver te zoeken.
De beste ontwerpideeën laten zich niet afdwingen. Ze ontstaan vaak onverwacht, op het snijvlak van toeval, ervaring en aandachtig zoeken. Pieter Bedaux onderzoekt hoe echte ontwerpdoorbraken voortkomen uit menselijke serendipiteit. Maar kan kunstmatige intelligentie die rol ook vervullen?
De zomer van de Architect stond in het teken van 10 favoriete vakantiebestemmingen van 10 architecten. We konden meereizen naar het Brazilië van Lina Bo Bardi met Marianne Loof en keken door de bril van Kim Wandel anders naar Rome. Ze bezocht niet de barokke kerken van Bernini en Borromini, maar trok maar de Romeinse buitenwijken voor inspiratie.
De zomer is in volle gang en ook de redactie van de Architect staat in zomermodus. We publiceren deze weken traditioneel de favoriete vakantiebestemmingen van architecten.
