Wat als we in Nederland accepteren dat het geen land meer is van ruimte en rust, maar van dichtheid en diversiteit? In de nieuwste aflevering van 'Over Architectuur Gesproken' doet Dirk Peters, oprichter van Barcode Architects, een uitspraak die blijft hangen: 'Ik zie Nederland als het Manhattan van Europa.' Het is geen provocatie om de hoogte in te gaan, maar een pleidooi voor realisme.
Architectuurhistoricus, communicatieadviseur en schrijver Michelle Gulickx is begonnen als interim-directeur bij Aorta. Dat maakt het Utrechtse architectuurcentrum bekend. 'In Utrecht, de snelst groeiende stad van Nederland, komen alle ruimtelijke en maatschappelijke uitdagingen van deze tijd samen. Aorta is dé plek waar het stedelijk debat plaatsvindt', aldus Gulickx.
Wat als het niet de vrouwen zijn die emancipatie missen, maar het hele vak? Architect Ninke Happel draait de vraag om. Want achter de scheve man-vrouwverhouding in de architectuur schuilt volgens haar een dieper probleem: een vakgebied dat structureel wordt onderschat, onderbetaald en onzichtbaar gemaakt. Door in dit essay de structurele beperkingen - maar ook de bijbehorende kansen - op een rij te zetten, roept ze heel Nederland op: #emancipeerdearchitect!
Met de oplevering van Lighthouse is het hoogste gebouw van Eindhoven gerealiseerd. De toren van 109 meter staat op Strijp-S en vormt samen met het Klokgebouw de entree van de wijk. Het gebouw is ontworpen door De Zwarte Hond en bevat 333 huurappartementen van 40 tot 110 vierkante meter en 9 penthouses op de bovenste 3 verdiepingen. In de plint en de eerste twee bouwlagen zijn commerciële en maatschappelijke functies ondergebracht.
'Als ik vertel dat ik in een bollenschuur woon, verwachten mensen een soort hutje op de hei.' Niets is minder waar. Architect en erfgoedspecialist Oscar de Blanken woont midden in het historische centrum van Noordwijk, dicht bij het strand. Hij renoveerde een bollenschuur tot ruime woning voor zichzelf en zijn jonge gezin. Met een ruime optopping die onzichtbaar is vanaf de straat.
Nog steeds verlaten veel vrouwen architectenbureaus - in Nederland en erbuiten. De getallen liegen er niet om. Maar er speelt méér, zoals systemische uitsluiting. Daarom is breed, omvattend onderzoek nodig. En niet onbelangrijk: herkenning van de waarde van veelstemmigheid.
Een nieuw bouwjaar dient zich aan. Na een uitvraag onder onze lezers naar welke gebouwen er in 2026 worden opgeleverd, licht de redactie traditiegetrouw zestien projecten uit. Van nieuwe stadswijken, grootschalige woningbouw en mixed-use complexen tot cultuurgebouwen, infrastructuur en zorgarchitectuur. Ondanks de aanhoudende uitdagingen in de bouwsector laten de geselecteerde projecten zien dat er in 2026 veel op stapel staat.
Niet enkel iconische gebouwen, maar ook de spelregels van het vak hielden architecten dit jaar bezig. Dat blijkt uit deze top 5 artikelen. Drie gaan over procedures en instituties die het ontwerpproces sturen of knellen: tenders, welstand en projectmanagement. Twee andere leggen de vinger op structurele kwesties die de toekomst van het vak bepalen: de opkomst van AI en de structurele onderbetaling van architecten. Samen laten ze zien waar het wringt - en waar de beroepsgroep zich begint te roeren. Lees de 5 meest gelezen ontwerppraktijkverhalen van 2025.
Op woensdag 21 januari organiseert de Architect weer een nieuwe avond in Pakhuis de Zwijger waarin we de printeditie tot leven brengen. Dit keer staat het thema 'Paris Proof?' centraal en de vraag hoe architecten balanceren tussen regelgeving, realisme en verantwoordelijkheid. Oscar Vos, Jasper Smits, Martijn van Gameren, Christina Kaiser, Robert Winkel en Marc Koehler komen spreken.
De aarde overschreed in 2024 de grens van 1,5 graden opwarming. Daarmee is het doel van het Klimaatakkoord van Parijs feitelijk onhaalbaar geworden. Toch blijft 'Paris Proof'-bouwen richtinggevend voor architecten en hun opdrachtgevers: het biedt een concreet kader om energieverbruik te minimaliseren en materiaalimpact terug te dringen. In deze editie onderzoekt de Architect hoe de bouwsector zich heruitvindt in een tijdperk waarin klimaatneutraliteit niet langer een ideaal is, maar een noodzaak.
Voor abonneesDe aarde overschreed in 2024 de grens van 1,5 graden opwarming. Daarmee is het doel van het Klimaatakkoord van Parijs feitelijk onhaalbaar geworden. Toch blijft 'Paris Proof'-bouwen richtinggevend voor architecten en hun opdrachtgevers: het biedt een concreet kader om energieverbruik te minimaliseren en materiaalimpact terug te dringen. In deze editie onderzoekt de Architect hoe de bouwsector zich heruitvindt in een tijdperk waarin klimaatneutraliteit niet langer een ideaal is, maar een noodzaak.
'Schoonheid gaat voor ons over wat achter de motorkap zit', vertelt Martijn van Gameren van Paul de Ruiter Architects. Op geleende bouwschoenen en met een helm op loop ik achter hem aan door Coolsingel 93 (C93) in Rotterdam. Het voormalige bankgebouw van 26.000 vierkante meter wordt fors uitgebreid door er 20 meter bovenop te zetten. Vorig jaar is de bouw gestart.
GesponsordDuurzaam bouwen vraagt om meer dan alleen hergebruik van materialen. De keuze tussen bestaande en nieuwe materialen is complexer dan het lijkt. Prestaties, levensduur en milieu-impact spelen allemaal een rol in de uiteindelijke afweging. 'De grootste winst zit niet in één oplossing, maar in de combinatie van keuzes', zegt Bart Hellings, hoofd projectteam bij Reynaers Aluminium.
GesponsordArchitecten moeten duurzaamheidsdoelstellingen in een vroeg stadium bepalen. Dit vindt Christian Bergmann, oprichter van CBA (Christian Bergmann Architecture). 'In de eerste fase beslis je over 70 tot 90 procent van de totale CO2-uitstoot.' Volgens hem lag de focus tot nu toe te veel op energieverbruik tijdens het gebruik van een gebouw. 'Het draait nu om embodied energy': de energie die al in de materialen, het transport en de bouw zelf zit. Daar moeten we nu echt op focussen.'
GesponsordDe discussie over duurzaamheid in interieurarchitectuur is verschoven van een optie naar een absolute randvoorwaarde. Architecten en ontwerpers staan voor de uitdaging om design, functionaliteit en milieu-impact in balans te brengen. Daarbij wordt vaak gekeken naar gevels, isolatie en installaties. 'Eén element wordt nog te vaak onderschat: de vloer', zegt Tamara Dijkshoorn, adviseur Architecten en Design bij Tarkett. 'Juist dit oppervlak, dat intensief gebruikt wordt en grote materiaalvolumes vertegenwoordigt, kan een sleutelrol spelen in het realiseren van circulaire en klimaatvriendelijke gebouwen die voldoen aan eisen als de BREEAM, LEED en WELL-criteria.'
GesponsordOrganisaties zijn op zoek naar manieren om de werkomgeving opnieuw vorm te geven, waar cultuur voelbaar is, identiteit tot uiting komt en zowel samenwerking als focus mogelijk zijn. Het kantoor wordt zo een plek waar mensen graag werken. 'Als een ontwerp in echte dialoog met gebruikers tot stand komt, groeit de werkplek uit tot drager van het verhaal van de organisatie', zegt Monica Straathof, partner bij Ideal Projects. In de nieuwe werkomgeving van Salacia komen deze elementen samen.
GesponsordDe losmaakbaarheidsindex krijgt een steeds belangrijkere rol binnen circulaire bouwprojecten. Het is een methode om te meten in hoeverre bouwdelen later kunnen worden gedemonteerd en hergebruikt. Maar techniek alleen is niet genoeg: écht circulair bouwen vraagt om vroegtijdige samenwerking, gedeelde belangen en een gezamenlijke blik op de toekomst, zegt Andreas Ververis, key accountmanager bij Reynaers Aluminium. 'Losmaakbaar bouwen draait in de kern om samenwerking. Zonder die basis blijft circulair bouwen bij een ambitie.'
Architecten hebben nu alle vrijheid om circulaire vloeren te ontwerpen. Met Ultratop Terrazzo van Mapei kun je oude materialen hergebruiken en zo een vloer creëren die niet alleen duurzaam is, maar ook esthetisch uniek.
City Dox 7 is een gemengd stedelijk project in de Brusselse kanaalzone en vormt een bepalend schakelpunt binnen de grootschalige City Dox-ontwikkeling, een van de belangrijkste stadsvernieuwingsoperaties in de hoofdstad. In samenwerking met ontwerpstudio Veld. realiseerde B-architecten de eerste fase van dit project, waarin wonen, werken en leren op een heldere en eigentijdse manier samenkomen.
In het bospark bij natuurgebied Herperduin is een A-frame vakantiehuis uit 1984 uitgebreid en gerenoveerd. De woning is door Kumiki aangepast voor gebruik door een jong gezin dat hier wil verblijven buiten de stedelijke omgeving. Het project combineert een functionele uitbreiding met aandacht voor de landschappelijke en ecologische context van het gebied.
De verhalen van de afgelopen weken reikten van grootschalige nieuwbouw tot een verbouwde bollenschuur. En van hitteonderzoek tot vve-reglementen. Alle verhalen laten zien dat architectuur steeds minder een eindpunt is, en steeds meer het startpunt van onderhandelingen over macht, comfort en verantwoordelijkheid.
De Nederlandse aanbestedingscultuur moet én kan beter. Dit moet Kristiaan Borret hebben gedacht toen hij als adviseur en juryvoorzitter betrokken was bij de internationale aanbesteding voor theater de Nieuwe Meervaart in Amsterdam Osdorp. De aanbesteding oogst lof vanwege lage inschrijfdrempels en het vastgestelde honorarium. Toch klinkt er ook kritiek, onder meer op de verplichte ISO-certificering en op de lage vergoedingen in de aanbestedingsfase.
Bij de Architect willen we agenderende stukken schrijven die de vakgemeenschap niet alleen graag leest, maar móét lezen om helemaal op de hoogte te zijn. Als er vervolgens een discussie ontstaat - online of tijdens een van onze avonden in Pakhuis de Zwijger - zijn we helemaal tevreden. Want binnen de redactie zijn we ervan overtuigd dat het meerstemmige dialoog binnen én buiten de vakwereld van groot belang is voor de uiteindelijke kwaliteit van de gebouwde omgeving.
Terug van een fijne kerstvakantie waren we op de redactie eigenlijk wel een beetje klaar met die eindejaarslijstjes, en toch besloten we tot nog een week vol lijstjes. Want toen we terugkeken op 2025 was er zoveel om over te vertellen.
