Projecten

Door Hilde de Haan en Ids Haagma - De Hamburgse Hogeschool voor beeldende kunst organiseerde begin mei van dit jaar een uniek tweedaags colloquium. Op de eerste dag kwamen de functionalisten van het eerste uur achter het spreekgestoelte, de tweede dag was gewijd aan eigentijdse vertegenwoordigers van architectuur en stedenbouw. Hilde de Haan en Ids Haagsma keken met spanning toe hoe onder meer Cornelis van Eesteren (83) ging reageren op het betoog van Rob Krier (42).

Door Cees Zwinkels - Op 20 maart jongstleden werd met enig feestvertoon het Eindhovense multifunctionele wijkcentrum 't Karregat heropend. Dat wil zeggen: het commerciële gedeelte ervan, wat onder beheer staat van AMRO-Projectontwikkeling. De in het gebouw ondergebrachte scholen - te beschouwen als het meest experimentele onderdeel van het geheel waren al eerder grondig verbouwd. Met deze ingrepen is de openheid die 't Karregat oorspronkelijk kenmerkte tot minder dan de helft teruggebracht. Toch mag men hieraan niet de conclusie verbinden dat het zonder meer een mislukking is geworden, zoals hier en daar simpelweg wordt gesteld, 't Karregat was een veelzijdig experiment, te vergelijken met een ongetemde rivier: door de verbouwingen is deze nu 'genormaliseerd' en gekanaliseerd. De gevaren van het buiten de oevers treden zijn verdwenen. Tegelijkertijd helaas ook een deel van de natuurlijke kracht en charme.

Door Egbert Koster - Een immens museum ter meerdere glorie van de nationale wetenschap en techniek moet Frankrijks prestige in het algemeen en dat van haar president in het bijzonder een hernieuwde grandeur geven. Vijf maal zo groot als het voorbeeld van wijlen president Pompidou (Centre Beaubourg) moet het nieuwe museum van Giscard nu eens niet de schoonheid van de kunst maar die van de techniek uitstralen. Ironisch genoeg gebeurt dit nota bene letterlijk op de puinhopen van een faliekant mislukt Frans prestigeproject uit de 60-er jaren: het nationale slachthuis La Villette dat na 5 jaar gedeeltelijk (en zwaar verliesgevend) functioneren sinds '74 stond weg te rotten en nu op de nog bruikbare veilinghal na is gesloopt. De volgende reportage gaat over het ambitieuze, af en toe bijna science-fiction-achttige maar binnenkort werkelijke plan om van de gewezen 'bloedstad' een museum van de toekomst te maken. Op het huidige puinveld van Parijs, dat onder de naam 'Pare de la Villette' het nieuwe museum als een modern Versailles gaat omgeven, schijnen de bomen nog tot in de hemel te groeien.

Door Dirk Baalman - Het begrip modern, als aanduiding van een stroming in het bouwen, laat aan duidelijkheid veel te wensen over. Naarmate we verder verwijderd raken van de oorsprong van het Moderne Bouwen is er aanleiding te zoeken naar een meer genuanceerde terminologie. Charles Jencks heeft zich hiermee al intensief beziggehouden. Aan de hand van een voorbeeld - het huis van de Amerikaanse architect Frank Gehry - gaat Dirk Baalman in dit artikel in op wat anno 1981 modern is. Daaruit komt naar voren dat een etiket als Post-Modern voor iemand als Gehry niet passend is. Het begrip Maniërisme lijkt meer van toepassing.

Door Dirk Baalman - De Japanse architect Arata Isozaki betitelt zijn ontwerpmethode als 'retorisch maniëristisch'. Hij voegt in zijn ontwerpen citaten van andere architecten samen tot een betekenisvol geheel ontstaat. Zijn vormen ontleent hij aan puristische architecten, zoals Palladio, maar zo nodig ook aan Marilyn Monroe. Zowel purisme als eclecticisme zijn zeker geen nieuwe elementen in de Japanse tradities. Dirk Baalman, student architectuurgeschiedenis, bezocht Japan, maakte studie van het werk van Isozaki en bespreekt als voorbeeld van diens werkwijze het audio-visuele centrum te Oita.

Ruim een jaar geleden waren zijn kantoorvilla's tegenover het Amsterdamse Rijksmuseum mikpunt van veel kritiek. Verschillende columnisten in dag- en weekbladen wonden zich op over die 'spuuglelijke gebouwen die achterdocht en mensenhaat uitstralen'. Architect F. J. van Gool (58) - een van de drie compagnons van het bureau Oyevaar Van Gool De Bruijn - was er destijds niet echt ondersteboven van. Opvallend was wel dat er, op één uitzondering na, naar zijn mening niet werd gevraagd.

Cees Zwinkels - Nog voor dat prof. ir. Carel Weeber zijn opvattingen over stedenbouw wereldkundig maakte was hij er in zijn werk als architect al mee bezig. Zijn zgn. Arenaplan te Alphen a/d Rijn heeft, hoewel een duidelijk architectuurplan, een opvallende stedenbouwkundige component. Weeber realiseerde in Alphen eerder een woningbouwproject en zal waarschijnlijk binnen afzienbare tijd een derde project van start zien gaan. Het Arenaplan ligt zowel ruimtelijk gezien, als in de tijd tussen die andere twee in. In dit artikel zal ook het Arenaplan centraal staan. Behalve de andere Alphense projecten komt nog een plan van Weeber in Zoetermeer ter sprake.

Nu 15 jaar geleden ontwierp Walter Gropius een nieuw gebouw voor het documentatiecentrum annex museum over het Bauhaus, het zogenaamde 'Bauhausarchief'. 7 oktober jl. werd het voor Darmstadt geplande gebouw in Berlijn geopend. Het nu alsnog gerealiseerde gebouw was één van de laatste ontwerpen van Gropius, zelf oprichter van het Bauhaus, voor zijn overlijden in

Door Jord den Hollander - Na onder andere Yona Friedman en Buckminster Fuller kreeg in het voorjaar Richard Rogers, van het ontwerpersduo Rogers en Piano, het honourary fellowship van de Koninklijke Academie voor Beeldende kunsten in Den Haag aangeboden. Jord den Hollander bekeek de architectuur van Rogers en vooral zijn laatste schepping in Londen, een nieuw kantoor voor Lloyds verzekeringsmaatschappij.

Dr. D. de Jonge - Na een golf van enthousiasme waarmee het idee woonerf een paar jaar geleden werd ontvangen wordt de laatste tijd wat meer over beperkingen en nadelen van deze benadering gesproken. Toch lijkt voor veel - vooral nieuwe - stedenbouwkundige inrichtingen het woonerf erg goed aan te sluiten bij de wensen van de bewoners. Dr. D. de Jonge constateerde dit onder meer in zijn eigen woonomgeving. Zijn bevindingen geven tevens aanleiding om dit 'idee van eigen bodem' nog wat te verbeteren: onze zuiderburen hebben bijvoorbeeld de rijsnelheid voor auto's in woonerven en de voorrangsregeling voor voetgangers beter georganiseerd dan wij.

Dr. D. de Jonge - Louvain-la-Neuve is de eerste en tot nog toe enige nieuwe stad in België. Een universiteitsstad die omstreeks het jaar 2000 zo'n 50.000 inwoners moet tellen. Het stedenbouwkundig concept gaat uit van compactheid, waarbij de in klaverbladvorm uitwaaierende stadswijken een centrum insluiten dat 'beloopbaar' is. Dr. D. de Jonge stelt vast dat het hier een schoolvoorbeeld van culturalistische stedenbouw betreft, dat wil zeggen: voornamelijk gebaseerd op kwaliteiten van oude steden. Ook de architectuur wordt vanuit sociologisch oogpunt overwegend positief beoordeeld. Louvain-la-Neuve: ontstaanswijze, uitgangspunten en uitwerking.

Door Jord den Hollander - 1979 is in meerdere opzichten voor Utrecht een historisch jaar, niet alleen wordt er op grootschalige wijze de Unie van Utrecht herdacht, maar ook is het het jaar waarin het Muziekcentrum officieel in gebruik wordt genomen en in een stad waar toongezette activiteiten al eeuwen de hoofdmoot vormen van het culturele leven mag dat laatste zeker een historisch feit genoemd worden. Een Muziekcentrum voor Utrecht en een toevoeging aan de palmares van Herman Hertzberger die tekende voor het ontwerp.

Door Jord den Hollander - Zo lang het nieuwe ministerie van Buitenlandse Zaken zijn voltooiing nog niet heeft bereikt is Babylon het gebouw in het conglomeraat van nieuwbouw in de Haagse binnenstad waar de architect het meest uit zijn slof geschoten lijkt te zijn. Het is geen centraal station (een ontwerp van een plaatwerker) en ook geen Schedeldoekshaven (waar de vormgever vermoord werd door het bouwsysteem) maar een gebouw met een grote plastiek. Het moet dan ook een antwoord zijn op de eenvormigheid van de omliggende bebouwing.

Door Cees Zwinkels - Over het geheel genomen zijn de bewoners van het 'experimentele' woningbouwproject in de Sterrenwijk te Berkel en Rodenrijs tamelijk tevreden. Zowel de woning als de woonomgeving ondervinden een heel behoorlijke waardering. Dit weinig schokkende nieuws is onlangs aan de openbaarheid prijsgegeven middels één van de bekende evaluatie-rapporten die het ministerie van VRO uitgeeft. Het onderzoek zelf is echter al vier (4!) jaar geleden gedaan. Gelukkig hebben de betrokken architecten - Brinkman, Klunder, Verhoeven en Witstok - intussen niet stilgezeten. De doorwerking van het experiment, welke met name via te publiceren evaluatie-onderzoeken bevorderd zou moeten worden, is er nu buiten de ambtelijke tredmolen om al gekomen

Dr. D. de Jonge - Grootschaligheid, eenvormigheid, massaliteit, gebrek aan identiteit, logheid, lompheid der toegepaste vormen, als onaangenaam ervaren materiaalgebruik; het zijn allemaal eigenschappen die een gebouwde omgeving kan hebben waardoor deze vervreemdend gaat werken. Dr. D. de Jonge bespreekt in dit artikel de aspecten van vervreemding die met stedenbouw en architectuur te maken hebben. Drie locaties komen dan als schrijnende voorbeelden aan bod: het centrum van Rotterdam, de Bijlmermeer en het Utrechtse universiteitscomplex De Uithof.

Door Cees Zwinkels - 'Wat we steeds doen is het zoeken naar een verhouding tussen het individu en de gemeenschap', zegt Jan Verhoeven tijdens een gesprek over een nieuw groepje woningen in zijn woonplaats Hoevelaken. Dat zoeken is herkenbaar in de drie projecten die Verhoeven er gebouwd heeft. Gemeenschap èn individu zijn - ieder voor zich, maar steeds onafscheidelijk - hoekstenen van zijn ontwerp-benadering. In de drie generaties Verhoeven-woningen in Hoevelaken zien we daarbij een ontwikkeling die gericht is op een steeds sterkere benadrukking van het individu binnen de gemeenschap. Met name het groepje van 5 woningen vertegenwoordigt een duidelijke weergave hiervan.

Door dr. C. D. Saal - In de Nederlandse architectenwereld is Frank van Klingeren een bekende figuur. Zijn eigenzinnige architectuuropvattingen hebben vorm gekregen in veelbesproken projecten als De Meerpaal in Dronten en 't Karregat te Eindhoven. Vooral dit laatste gebouw heeft een massa stof doen opwaaien. Van Klingerens 'stoor'-theorie (laat de mensen elkaar maar hinderen, dan spreken ze elkaar tenminste) is daar met name ten aanzien van de scholen niet best uit de verf gekomen. Toen Van Klingeren begin dit jaar via de televisie zijn ideeën over Nederland uitstrooide kon socioloog dr. C. D. Saai van de Rijksuniversiteit te Groningen, het maar moeilijk met de inhoud ervan eens zijn. Daarom hierbij enkele kanttekeningen van Saai bij Van Klingerens poging tot 'ontklonteren'.

Met de onlangs door Prinses Beatrix officieel geopende uitbreiding heeft het Rijksmuseum Kröller-Müller eindelijk de vereiste omvang gekregen. Prof. W . G. Quist, thans rijksbouw meester, maakte er het - in veel opzichten te waarderen - ontwerp voor. Het museum is voorbeeldig ingepast in de kwetsbare situatie van het Nationaal Park de Hoge Veluwe en