Projecten

Door Seerp Hiddema - Aan de Kruitgracht in Groningen is een opmerkelijk rijtje vrijesectorwoningen gebouwd, waarvoor het initiatief uitgegaan is van een aantal jonge architecten. Sommige woningen werden door de ontwerpers zelf betrokken, andere werden verkocht. Het succes van de door Holvast en Van Woerden, Das, Scheffer, Varekamp, Karelse en Van der Meer ontworpen woningen heeft inmiddels geleid tot de oprichting van een ontwerpersmaatschap, die in een Groningse nieuwbouwwijk een soortgelijk, maar omvangrijker project heeft geïnitieerd. Seerp Hiddema bespreekt de werkwijze en de gerealiseerde woningen.

Door Dorien Boasson - In juni 1984 werd de architectenwereld geschokt door een actie van de Haagse wethouder Duivesteijn: om de problemen in de stadsvernieuwing op te heffen —zo heette het— haalde hij de Portugese architect Alvaro Siza naar de Haagse Schilderswijk. Het idee dat een buitenlander beter in staat zou zijn om de achtergronden van de problemen te doorgronden werd algemeen als absurd ervaren. Over het proces waarin de plannen voor deelgebied 5 tot stand zijn gekomen is onlangs door de Projektorganisatie Stadsvernieuwing een boekje uitgegeven.' In dit artikel gaat Dorien Boasson nader in op het uiteindelijk resultaat en in het bijzonder op de bouwplannen van Siza.

Door Johan van de Beek - Aan de rand van de Groninger binnenstad, maar daarvan gescheiden door de ruimte van de Oosterhaven, staan sinds deze zomer twee identieke woontorens. Deze gebouwen vormen nu een onderdeel van de zogenaamde Intensiveringszone Verbindingskanaal, maar zijn oorspronkelijk niet vanuit die context ontworpen. Het architectonische beeld dat ze uitstralen is er een van rechtdoor- zee no-nonse gebouwen, zorgvuldig ontworpen maar zonder aandachttrekkers in het beeld; het feit dat deze moderne woongebouwen daar staan is al sprekend genoeg. Pas bij nadere beschouwing blijkt hoe sterk de opzet van het complex samenhangt met de bouwlocatie.

Door Dirk Jan Postel - De bouw van liet IJ-plein nadert zijn voltooiing. Nadat OMA, de ontwerper van het stedenbouwkundig plan, eerst als supervisor de overige architecten begeleid had, is het tenslotte zelf in de ring getreden. Aan twee uitersten van het driehoekige, oostelijk deelplan worden de eigen projecten van het bureau uitgevoerd. De school in de scherpe, westelijke punt is in gebruik genomen en zal nog worden uitgebreid met een speellokaal. De twee blokken aan de noordoostzijde zijn inmiddels bewoond, terwijl de bouw van het buurthuis en de supermarkt vordert. Beide woongebouwen en de toegevoegde voorzieningen vormen door hun ligging en complexiteit de sluitsteen van het gebied. In vervolg op onze vorige artikelen over het IJ-plein' analyseert Dirkjan Postel dit project, de eerste woningbouw die door OMA werd gerealiseerd.

Door Ed Taverne - Volgens Ed Taverne heeft Rein Geurtsen, die in het vorige nummer de planontwikkeling rond de Verbindingskanaalzone in Groningen besprak, onvoldoende de kwaliteiten van het door Giorgio Grassi gemaakte ontwerp erkend. Grassi's ontwerp heeft volgens hem een ordende werking in een chaotisch gebied en doorbreekt op overtuigende wijze de beknelling die veroorzaakt wordt door de overdreven aandacht voor de historische binnenstad. Op basis van Grassi's plantoelichting beschrijft Taverne de kwaliteiten van dit strategisch gesitueerde ontwerp.

Door Cees Zwinkels - Naar verwachting zal Den Haag in 1989 zijn 200.000ste woning bouwen. Vanuit de gemeente wordt deze gelegenheid aangegrepen om met een woningbouwfestival een tentoonstelling op ware grootte te realiseren. Binnen een stedenbouwkundig plan van OMA (in samenwerking met gemeentelijke diensten) kunnen ruim 500 woningen worden gebouwd op een smalle strook in de naoorlogse wijk Morgenstond. De bedoeling van de organisatoren is hierbij dat het festival leert hoe er met de overwegend nog goede naoorlogse wijken moet/kan worden omgegaan. Dit gebeurt in bredere zin al met het zogenaamde AANPAK-beleid. Door de eerste schetsontwerpen die voor het festival nu gereed zijn, het geheel aan prijsvragen en de verdere architectenkeuze komt het accent echter nogal sterk op de vormgeving te liggen. Heeft wethouder G. van Otterloo wel het juiste middel gekozen bij het beoogde doel?

Door Jos Roodbol - Het fenomeen 'de stad' heeft de afgelopen tien jaar een centrale rol in Het architectuurdebat vervuld. Iedereen had de mond vol over 'stedelijke ruimte', 'de morfologie van het weefsel' en 'historischebetekenis'. Dit alles heeft ook de Franse architectuur niet onberoerd gelaten. Jos Roodbol bekijkt welke invloed deze discussie op de Parijse architectuur heeft gehad. Een beschouwing over een aantal recente ontwikkelingen in het oude centrum van Parijs met speciale aandacht voor twee gebouwen die op een net iets andere manier omgaan met 'de stad', haar weefsel, haar voorschriften en geschiedenis.

Door Rein Geurtsen en Nicola Kornich - Een soap-opera in meerdere bedrijven waaruit de hoofrolspelers zichzelf op een strategisch moment hebben weggeschreven; zo typeerde Rem Koolhaas het planproces voor de Intensiveringszone Verbindingskanaal in Groningen tijdens de openbare presentatie in december 1987. Een planproces waarin hij gedurende driekwart jaar met J. P. Kleihues een hoofdrol heeft gespeeld: het duet van supervisoren. Een treffende typering met gevoel voor understatement, aldus Rein Geurtsen, die in deze bijdrage het planproces analyseert.

Ir. Jaap van Sabben - Vooruitlopend op de Olympische Spelen van 1992 verrijst in de zomer van 1988 op de heuvel Montjuïc van Barcelona een uniek sportpaleis, dat plaats gaat bieden aan 17.000 toeschouwers. Dit sportpaleis, ontworpen door de Japanse architect Arata Isozaki, is opmerkelijk vanwege de integratie in het ontwerp van het ingenieuze systeem 'Pantadome' voor het oprichten van de ruimtevakwerkoverkapping. Ir. Jaap van Sabben bespreekt het ontwerp van Isozaki met specifieke aandacht voor de constructieve aspecten.

Door Egbert Koster - Afgelopen maand verscheen er een nieuw boek van Charles Jencks over het door hem zo fanatiek gepropageerde Post-Modemisme. Het bevat een overzicht van de recente Post-Modeme architectuur en beeldende kunst maar is doortrokken van Jencks eigen voorkeur voor een sterk symbolisch geladen classicistische vormtaal. In deze pretentieuze uitgave, die gepresenteerd werd op een internationaal symposium, blijkt Jencks opvatting over het Post- Modemisme meer te zijn gebaseerd op een persoonlijke stijlvoorkeur dan op de theoretische implicaties van het postmoderne denken.

Door Cees Zwinkels - Voor Den Haag was de Utrechtsebaan jarenlang een verkeerstechnisch noodzakelijk, maar verder slechts hinderlijk en lelijk ding. Een stroom van bouwplannen bewees plotseling de grote economische potenties van het gebied eromheen. Nog plotselinger is de herwaardering van de verguisde tunnelbak. Bij de bespreking van drie stedebouwkundige plannen die de gemeente Den Haag, Rijksgebouwendienst en Nationale Nederlanden hebben laten ontwikkelen werd de Utrechtsebaan volop geprezen. Onafhankelijke deskundigen en de commissie die de drie plannen beoordeelde hebben het over "... een pracht ding ..." en "... een waardevol ruimtelijk-beeldend element in de stad ..." Beschikt Den Haag —al jaren— over een verborgen schat?

Door Janny Rodermond - In Den Haag is men zeker niet ten onrechte blij met de nieuwe theateraccommodaties aan het Spui. Daarbij hoeven de Hagenaars zich op enkele uitzonderingen na niet zelf op de borst te kloppen. De eer komt grotendeels toe aan de opdrachtgevers en de architecten, die in een chaotische strijd met en tegen elkaar en iedereen uiteindelijk één doel gemeenschappelijk hadden: een huisvesting waarin de muziek- en dansproducties optimaal tot hun recht zouden komen. In die opzet is men volledig geslaagd. Janny Rodermond bekeek met genoegen het danstheater. In een aansluitend artikel bespreekt Egbert Koster de huisvesting van het Residentie Orkest.

Door Janny Rodermond - Dit jaar worden maar liefst drie door Jo Coenen ontworpen gebouwen in gebruik genomen: het Stadskantoor in Delft, een gezondheidscentrum in Eindhoven en een horecavestiging in Almere. Daarnaast is ook een tot bank verbouwde stadsvilla in Venlo gereed gekomen. Vier totaal verschillende gebouwen, waarin ondanks de caleidoscoop van er in verwerkte architectuurcitaten —of juist daardoor— het handschrift van Coenen herkenbaar blijft. Nu vier forse ontwerpen gerealiseerd zijn, is het mogelijk om de resultaten te toetsen aan de in het verleden gepresenteerde uitgangspunten. Het gaat bij Coenen nog steeds om de continuïteit van de architectuur en in toenemende mate om de vernieuwing van de architectuur.

Door Egbert Koster - Het nieuwe hoofdkantoor dat de NMB in Amsterdam nu in gebruik neemt spreekt qua vormgeving sterk tot de verbeelding. Fantasienamen borrelen als vanzelf op. Wat men bij de beschouwing van het exterieur echter niet gauw doet is dit gebouw associëren met functionaliteit. Toch is daar, in de wijze waarop architecten Ton Alberts en Max van Huut met principes van organische architectuur omgaan, wel aanleiding toe. Egbert Koster beluisterde de theorie en bezag de praktijk. Daarbij bleek dat met natuurlijke vormen ook wel eens gekunsteld wordt omgegaan.

Door Cees Zwinkels - Terwijl in West-Berlijn op vooral traditionele wijze de oogstrelende projecten van de IBA worden gebouwd voltrekt zich in Oost- Berlijn een omvangrijke stadsvernieuwingsoperatie volgens industriële bouwprincipes. Tegelijkertijd wordt het oude centrum van de stad, dat na de oorlog zwaar gehavend achterbleef en sindsdien verder verkommerde, op indrukwekkende wijze gereconstrueerd. Ook voor Oost-Berlijn is het 750-jarig bestaan van de stad een stimulans om versneld bouwprogramma's af te wikkelen. Een herwaardering van de binnenstad die duidelijk verwant is aan de beweging die zich aan deze kant van de scheidslijn tussen oost en west manifesteert.

Door Ir. Jan Bredenoord en Kees de Kat - Het gebeurt steeds vaker dat gemeenten externe bureaus inschakelen om de potenties van een bepaald gebied op te sporen. Met behulp van beeldende ingrepen wordt daarbij het denken over de ontwikkelingsmogelijkheden van een bepaald gebied gestimuleerd. Deze werkwijze heeft verschillende voordelen: de traditionele procedures worden aanzienlijk versneld, de beelden kunnen stimulerend werken op potentiële investeerders en externe deskundigen kunnen zich gedurfder uitspraken permitteren dan ambtenaren. In opdracht van de gemeente Utrecht verrichtte bureau Kees de Kat een dergelijke studio naar het Utrechtse stationsgebied, het hevig kloppende hart van Nederland, dat door stress wordt bedreigd.

Door Dirk Jan Postel - Rondom de opening van het Amsterdamse Muziektheater is er uitgebreid gejubeld en getreurd. Heel Nederland weet dat de hoofdstad een opera heeft waar, als een onechte Siamese tweeling, nog een stadhuis bij komt. Mooi of lelijk: iedereen heeft er een mening over. Wat nog ontbrak was een nauwgezette analyse van het gebouw. Die wordt hierbij gegeven door Dirkjan Postel. Heel precies wordt beschreven hoe het complex in elkaar zit, op welke uitgangspunten het berust en in hoeverre die uitgangspunten hulp of hindernis zijn geweest ten aanzien van het resultaat.

Door Donald van Dansik - De plannen voor de Stopera hebben plaats gemaakt voor het gerealiseerde Muziektheater. Het is groot en neemt een relatief groot deel van het cultuurbudget in beslag. Groot genoeg om jaren met al dan niet vrolijke verbetenheid tegenaan te schoppen. Actiegroepen en vele andere acteurs op het toneel van verzet en politieke besluitvorming wisselden elkaar af. De architect bleef. Het is niet in de laatste plaats een verdienste van de beminnelijke Holzbauer dat er een Muziektheater in de hoofdstad staat. Holzbauer en Dam trokken hun register open en overstralen aldus de zwakkere aspecten. De laatste protestanten likken nostalgisch de bijna vergeten wonden. Pragmatisme overheerst, de opera is open. Wat staat daar nu aan de Amstel? Donald van Dansik en Dirk Jan Postel gingen samen met fotograaf Piet Rook op pad. In 'theater als alibi' wordt de grote lijn uiteengezet, terwijl 'een gewoon gebouw' de details beschrijft.