Een ervaren architect ziet vaak onmiddellijk of een ontwerp klopt. Want jaren van tekenen, corrigeren en vergelijken heeft geleid tot een vorm van intuïtie die noodzakelijk is om te groeien in je vak. Nu generatieve AI steeds meer uitvoerend werk overneemt, verdwijnt mogelijk de omgeving waarin die intuïtie ontstaat. Wat betekent dat voor het architectuuronderwijs — en voor het vak zelf?
In mijn jeugd hoorde ik vaak de naam 'Kolenkitbuurt'. Mijn moeder was er eind jaren zestig jongerenwerker en ze had een grote liefde ontwikkeld voor deze Amsterdamse volksbuurt, waar veel mensen uit verschillende culturen samenwonen. De wijk kwam in 2009 in het nieuws als de 'meest problematische wijk van Nederland', met veel armoede, criminaliteit en werkloosheid.
Bij de ontwikkeling van Galaxy, een groot en ingewikkeld project van Tangram in het centrum van Utrecht, werd de complexiteit niet opgelost door meer mensen aan het proces toe te voegen, maar door het gerichter inzetten van kennis en ervaring. Waar vergelijkbare opgaven vroeger vroegen om opschaling in capaciteit, blijkt dat met de inzet van AI niet langer vanzelfsprekend. Die verschuiving raakt de kern van het architectenbureau. Want als productie geen beperking meer is, waarop onderscheid je je dan?
Architecten debatteren graag over hun werk. We voelen de drang - of zelfs de noodzaak - om betekenis te geven aan de ontwerpen die we maken. Veel gesprekken daarover voeren langs geijkte paden: het nut van schoonheid, de schoonheid van nut, het nut van nut. We vinden waarschijnlijk nooit definitief uit hoe we moeten ontwerpen, maar zolang de zoektocht naar zingeving verrassende vondsten oplevert is dat een geruststellende gedachte.
In een ontwerpoverleg liggen zes varianten naast elkaar op tafel. Alle passen binnen het programma. De bezonning voldoet. De netto-bruto-verhouding is efficiënt. De bouwkosten blijven binnen bandbreedte. 'Technisch kunnen ze alle zes', zegt iemand. Even blijft het stil. Want precies daar begint het echte ontwerpprobleem.
Het debat over AI in architectuur blijft vaak steken in de vraag of de architect wordt vervangen, maar de werkelijke verschuiving zit elders. Nu het genereren van varianten razendsnel en goedkoop is geworden, verschuift de schaarste van productie naar selectie. Niet het maken van opties, maar richting geven en het onderbouwen van keuzes wordt het onderscheidende vermogen van de architect.
Op Instagram word ik overspoeld met stellige oneliners over hoe het wel en niet moet in het leven. Jaag geen succes na, leef in het nu, sport drie keer per week met hoge hartslag. Maar is het leven juist niet minder eenduidig? Een beetje succes en een beetje falen, een beetje nu en een beetje toekomst, een beetje rennen en een beetje wandelen.
Via de achterdeur naar het kiesrecht. Zo ontwierp Margaret Kropholler in 1912 een modelwoning die de huisvrouw liet emanciperen. Ook tekende ze een bureau voor een man een vrouw. Als de vrouw minder tijd hoefde te besteden aan huishouden, zo redeneerde ze, kon zij zich met andere zaken bezighouden. Zoals intellectuele arbeid.
