Door Dave Wendt

Door Bart Lootsma/Jan de Graaf - In de jaren tachtig werden musea de paradepaardjes van de architectuur. Een beetje beroemde architect uit die periode heeft dan ook een museum op zijn naam staan. Parallel aan een terugkeer in de kunst naar het ezelschilderij en de sculptuur en de herbezinning op de kunstgeschiedenis werd in de museumarchitectuur de grote, flexibel in te richten ruimte vervangen door een traditioneel stelsel van begrensde zalen en galerieën. Het museum werd na de woelige jaren vijftig en zestig opnieuw een oord van (historische) reflectie. Dit kwam tot uitdrukking in de postmoderne architectuur van de gebouwen. OMA heeft ondanks haar internationale faam nooit een museum gerealiseerd. De interessantste bijdrage van oma aan het architectuurdebat ligt dan ook niet zozeer in de historische reflectie als wel in het ensceneren van intensieve ervaringen. In dat licht bezien is het logisch dat, na het Nederlands Danstheater in Den Haag, het tweede cultuurgebouw dat OMA realiseert geen museum is, maar een KunstHAL.

Door Johan van de Beek - Het nieuwe hoofdkantoor van de PTT in Groningen is de bekroning op en de afsluiting van het werk van architect Frans van Gool (1) wiens oeuvre een zelfstandige plaats inneemt in de naoorlogse architectuur van Nederland.2 Van Gool kreeg de opdracht een hoofdkantoor voor de PTT te ontwerpen op een markante locatie in Groningen, namelijk bij de entree van de binnenstad.5 Aan de relatie kantoor-stad is in dit ontwerp dan ook veel aandacht besteed. Het complex heeft een lange voorgeschiedenis, waaraan niet alleen de onzekerheden in het programma, maar vooral ook de wijzigingen in het stedenbouwkundig denken duidelijk afleesbaar zijn. Voor Johan van de Beek was dit reden om in onderstaande bespreking uitvoerig in te gaan op de stedelijke morfologie en de relatie van het gebouw met de stad.

Door David Louwerse en Marijke Prins - Enkele maanden geleden won het architectenduo Neutelings/ Roodbeen (zie de Architect nr.2 1990) de prijsvraag voor Het nieuwe hoofdkantoor van het Europese Octrooibureau in Leidschendam. In dit spectaculaire ontwerp vormt de buitenruimte een integraal onderdeel van de architectuur. Voor de inrichting hiervan werd de jonge Franse landschapsarchitect Yves Brunier gevraagd, een snel rijzende ster aan het firmament der landschapsarchitectuur. Hij werkte eerder samen met Rem Koolhaas en Jean Nouvel. Met Isabelle Auricoste, docente aan de school in Versailles waar Brunier enkele jaren geleden afstudeerde, heeft hij een bureau in Parijs. Landschapsarchitect David Louwerse en journaliste Marijke Prins schreven een introductie op zijn werk, waarbij de ontwerpen voor het Octrooibureau en het museumpark centraal staan.

Han Michel en Marinus Oostenbrink - Verdient het de voorkeur om universele of om specifieke woningen te bouwen? Moeten woningen flexibel en aanpasbaar zijn of moeten bewoners verhuizen indien de omstandigheden veranderen? Welke relatie bestaat er tussen universele c.q. specifieke plattegronden en stedenbouwkundige opzet? Dergelijke vragen lagen ten grondslag aan een door de Amsterdamse Diensten, Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening verrichte studie, waaraan ook de Architekten Cie en de architecten Steigenga en Smit een bijdrage leverden. Proefgebied was het terrein dat vrij komt na sloop van het Olympisch Stadion. Doel is te komen tot een inspirerender en nauwkeuriger opdrachtverlening. Een verslag van Han Michel en Marinus Oostenbrink, werkzaam bij de Amsterdam Dienst Volkshuisvesting.

Door Ed Taverne - Volgens Ed Taverne heeft Rein Geurtsen, die in het vorige nummer de planontwikkeling rond de Verbindingskanaalzone in Groningen besprak, onvoldoende de kwaliteiten van het door Giorgio Grassi gemaakte ontwerp erkend. Grassi's ontwerp heeft volgens hem een ordende werking in een chaotisch gebied en doorbreekt op overtuigende wijze de beknelling die veroorzaakt wordt door de overdreven aandacht voor de historische binnenstad. Op basis van Grassi's plantoelichting beschrijft Taverne de kwaliteiten van dit strategisch gesitueerde ontwerp.

Ir. Jaap van Sabben - Vooruitlopend op de Olympische Spelen van 1992 verrijst in de zomer van 1988 op de heuvel Montjuïc van Barcelona een uniek sportpaleis, dat plaats gaat bieden aan 17.000 toeschouwers. Dit sportpaleis, ontworpen door de Japanse architect Arata Isozaki, is opmerkelijk vanwege de integratie in het ontwerp van het ingenieuze systeem 'Pantadome' voor het oprichten van de ruimtevakwerkoverkapping. Ir. Jaap van Sabben bespreekt het ontwerp van Isozaki met specifieke aandacht voor de constructieve aspecten.

Door Dirk Jan Postel - Rondom de opening van het Amsterdamse Muziektheater is er uitgebreid gejubeld en getreurd. Heel Nederland weet dat de hoofdstad een opera heeft waar, als een onechte Siamese tweeling, nog een stadhuis bij komt. Mooi of lelijk: iedereen heeft er een mening over. Wat nog ontbrak was een nauwgezette analyse van het gebouw. Die wordt hierbij gegeven door Dirkjan Postel. Heel precies wordt beschreven hoe het complex in elkaar zit, op welke uitgangspunten het berust en in hoeverre die uitgangspunten hulp of hindernis zijn geweest ten aanzien van het resultaat.

De eerdergenoemde tentoonstelling had als ondertitel 'Architektur und Philosophie seit der industriellen Revolution'. Daarvan is vooral het filosofische aspect moeilijk te visualiseren en te populariseren. Dat lukt eigenlijk alleen maar door te proberen om een idee uit te drukken middels de keuze, volgorde en wijze van exposeren van de tentoongestelde objecten, wat dan ook op

Door Cees Zwinkels - Binnen enkele weken wordt een begin gemaakt met de bouw van het nieuwe centrum voor groeikern Houten. Na een grondige voorbereiding van de zijde van de gemeente werd in nog geen driekwart jaar een projectontwikkelaar gecontracteerd op basis van een door ontwerpers van bureau Hoogstad Weeber Schulze en Van Tilburg B.V. geleverd plan. Houten, de procedure en het plan: daar gaat het in dit artikel om.

Door Egbert Koster en Cees Zwinkels - De Koninklijke Bijenkorf Beheer omvat een aantal zelfstandig opererende detailhandels bedrijven. Het in één complex realiseren van centrale kantoren mocht daarom niet uitmonden in 'n eenheidsworst. Teneinde de 'identiteit van de delen' (de werkmaatschappijen) tot zijn recht te doen komen werd voor elk van de gebouwen een andere interieur- architect ingeschakeld. Voor twee gebouwen waren dat medewerkers van OD 205; voor de twee andere gebouwen nam men de onafhankelijke bureaus Aardewerk en Premsela-Vonk. Het ruimtelijk gegeven was voor allen in principe gelijk. De uitwerking is als gevolg van gebruikerswensen én de voorkeuren van de interieur-architecten duidelijk verschillend.

Door Dirk Baalman - De Japanse architect Arata Isozaki betitelt zijn ontwerpmethode als 'retorisch maniëristisch'. Hij voegt in zijn ontwerpen citaten van andere architecten samen tot een betekenisvol geheel ontstaat. Zijn vormen ontleent hij aan puristische architecten, zoals Palladio, maar zo nodig ook aan Marilyn Monroe. Zowel purisme als eclecticisme zijn zeker geen nieuwe elementen in de Japanse tradities. Dirk Baalman, student architectuurgeschiedenis, bezocht Japan, maakte studie van het werk van Isozaki en bespreekt als voorbeeld van diens werkwijze het audio-visuele centrum te Oita.

Project voor een nieuwe sporthal met woning voor conciërge en ondergrondse fiets-en autoparking. De projectsite is gelegen op het grondgebied van Sint-Jans-Molenbeek in het noordwesten van het Brussels Gewest. Het ontvouwt zich in de dichtbevolkte wijk Scheutbos met halfopen en gesloten stedelijk weefsel. De wijk rond het perceel bestaat voornamelijk uit gestapelde woningen, scholen en kleinhandel. De gemeente is in constante zoektocht naar publieke ruimte voor zijn multi-culturele bevolking.

De site in het centrum van Brussel was een dens binnengebied volgebouwd met bouwvallige loodsen. De opgave bestond uit de herontwikkeling van het perceel tot een kleuter- en lagere school in combinatie met 15 appartementen. De uitdagingen van de ontwerpopdracht waren talrijk: het inplanten van dit omvangrijk programma op een beperkte oppervlakte, het verenigen van verschillende functies op de site, het openwerken van het zeer dense binnengebied en het bieden van een meerwaarde voor de buurt.

Zeven gezinnen (CPO Bunkerlife) vroegen KRFT 3 voormalige Rijksmonumentale munitiedepots (1917), onderdeel van voormalig militair industrieterrein Hembrug Zaandam, te transformeren naar gezinswoningen, ateliers en een bakkerij. De gesloten, in het werk gestorte munitiedepots onderscheiden zich van het totale complex dat ooit functioneerde als bevoorradingsmagazijn voor de Stelling van Amsterdam. De ontwerpuitdaging zat m in het openen van deze bunkers met behoud van massiviteit en materialiteit.

Ontwerp van het masterplan voor de Campusontwikkeling Ichthus College, transformatie van het bestaande Ichthus College, nieuwbouw Sporthal Kampen.

Het project omhelst onderzoek en uitvoering van renovatiestrategieën en verbindt theorie en praktijk van circulair bouwen. De 12 modulaire studentenwoningen op de VUB-campus, ontworpen door de modernistische architect Willy Van Der Meeren in 1972, dienen niet alleen als katalysator voor behoud, maar initiëren ook de transitie naar een circulair renovatiemodel voor de overige eenheden. De focus ligt op behoud en hergebruik, ruimtelijke en technische omkeerbaarheid en bio-gebaseerde materialen.

Net buiten het dorp in Nistelrode, wordt een nieuw landgoed ontwikkeld in het agrarische buitengebied. Door het aanleggen van houtwallen en bosschages is een coulissenlandschap ontstaan, waar kleinere besloten landschapskamers zich vormen die gelegenheid bieden voor woningbouw. HilberinkBosch architecten ontwierp hier een familiehuis.

In Amsterdam Buiksloterham wordt een voormalig industrieel havengebied herontwikkeld tot een circulaire, gemengde stadswijk. Het project, Cityplot Buiksloterham, is een samenwerking tussen Studioninedots en DELVA en richt zich op flexibele, collaboratieve stedelijke planning. In plaats van een strikt masterplan te volgen, wordt er ingezet op een adaptief systeem dat inspeelt op de veranderende behoeften van de gemeenschap.

In een door West 8 ontworpen verkaveling heeft Hans van der Heijden Architecten een woonhof gerealiseerd op het binnenterrein van een bouwblok met eengezinswoningen. De opzet is geïnspireerd op Nederlandse hofjes, zoals het Haagse Hofje van Nieuwkoop.