Waar een architect in het verleden vooral een esthetisch en functioneel ontwerp maakte, omvat de huidige praktijk veel meer. Vrijwel ieder onderdeel van een gebouw moet tegenwoordig aantoonbaar voldoen aan uiteenlopende prestatie-eisen. Dat verandert het ontwerpproces ingrijpend.
Om die reden betrekt BCT architecten, ingenieurs & adviseurs leveranciers zoals Forster al vroeg in het traject. Niet wanneer het ontwerp al volledig vastligt, maar tijdens de uitwerking van het definitief ontwerp. Op dat moment kunnen technische oplossingen namelijk nog worden geoptimaliseerd zonder afbreuk te doen aan de architectonische kwaliteit. ‘In de schets- en voorlopig-ontwerpfase gaat het vooral om het concept. Tijdens het definitief ontwerp ontstaan de technische vraagstukken. Op dat moment halen wij er specialisten bij om samen de juiste keuzes te maken.’
Kennis van de leverancier
Volgens Patrick Erven van Forster is die samenwerking de afgelopen jaren duidelijk veranderd. Leveranciers leveren niet langer uitsluitend producten, maar brengen ook specialistische kennis in. Ze denken mee over de combinatie van prestaties die een gebouw moet leveren en onderbouwen die met testen, certificaten en classificatierapporten. ‘De esthetiek is één kant van de medaille. De andere kant is dat je alle prestaties kunt aantonen. Brand-, rook-, geluid- en inbraakwering: steeds vaker moeten al die eigenschappen in één oplossing samenkomen.’
Juist bij die combinatie van eisen is het belangrijk om te weten wat al getest en aantoonbaar is. Een afwijkende maatvoering of toepassing kan betekenen dat aanvullend onderzoek nodig is. ‘Heel veel dingen zijn getest’, legt Schiphorst uit. ‘Maar als je buiten de standaard gaat, moet je aantonen dat het nog steeds voldoet. Anders moet je opnieuw laten testen en dan ben je zo tienduizenden euro’s verder.’ De kennis van de leverancier helpt om binnen de mogelijkheden van bestaande, geteste oplossingen te zoeken naar wat voor het ontwerp nodig is.
Daarbij is productinformatie alleen niet altijd voldoende. Naarmate een ontwerp verder wordt uitgewerkt, worden ook de technische vragen specifieker. ‘De eisen worden steeds zwaarder en het is niet allemaal meer van een website te halen’, zegt Schiphorst. ‘Die kennis zit gewoon bij de leverancier.’ Uiteindelijk gaat het daarbij om details die in de eerste ontwerpfasen nog niet volledig zijn uitgewerkt. Erven vult aan: ‘Je begint eerst met een grove schets. Als architect kom je tot een technisch ontwerp en daarna wordt dat steeds verder verfijnd en doorvertaald.’
Politiegebouw als voorbeeld
Een goed voorbeeld is een politiegebouw in Doetinchem. De architect ontwierp een opvallende gevel met verticale oranje lamellen, die het gebouw een herkenbare uitstraling geven. Achter dat ontwerp ging een complexe technische uitwerking schuil. De windbelasting op de lamellen, de veiligheidseisen voor het gebouw en de detaillering van de stalen puien moesten zorgvuldig op elkaar worden afgestemd. ‘De architect bedenkt een prachtig beeld, maar vervolgens moet het daadwerkelijk gebouwd kunnen worden. Dan ga je samen zoeken naar oplossingen die zowel technisch als esthetisch kloppen.’
Bij gebouwen voor politie en brandweer kunnen de veiligheidseisen bovendien bijzonder hoog zijn. BCT architecten, ingenieurs & adviseurs werkt veel aan dergelijke projecten en krijgt daardoor regelmatig te maken met specifieke beveiligingsvragen. Schiphorst noemt als voorbeeld ruimten waarin de politie in beslag genomen goederen bewaart. ‘Die moeten in een speciale ruimte worden opgeslagen en die wordt extra beveiligd.’ Volgens hem laat zo’n toepassing goed zien hoe ver de eisen kunnen gaan en hoe belangrijk het is om al tijdens het ontwerp rekening te houden met de prestaties die uiteindelijk moeten worden aangetoond.
Duurzaamheid
Ook duurzaamheid speelt binnen dit afwegingsproces een steeds grotere rol. Volgens Schiphorst draait duurzaam ontwerpen niet alleen om materiaalkeuze, maar om de volledige levenscyclus van een product. ‘Een bepaald materiaal kan misschien meer energie kosten om te produceren, maar als het tientallen jaren meegaat, nauwelijks onderhoud vraagt en volledig recyclebaar is, dan moet je dat ook meenemen in de afweging.’
Schiphorst heeft ook daarin het vak sterk zien veranderen. Hij werkt inmiddels bijna veertig jaar in de architectuur en zag milieubewust bouwen van een niche uitgroeien tot een vast onderdeel van projecten. ‘Als je ziet wat er tegenwoordig allemaal aan rapporten, CO₂-berekeningen en emissieberekeningen wordt gevraagd; dat is heel belangrijk geworden.’ Daarbij kijkt hij niet alleen naar het materiaal zelf. Ook transport, onderhoud en levensduur spelen volgens hem een rol bij de vraag hoe duurzaam een oplossing uiteindelijk werkelijk is.
Erven wijst erop dat Forster inmiddels ook profielen levert met een hoog aandeel low carbon emission steel, geproduceerd met elektrische ovens. Hierdoor neemt de CO₂-uitstoot aanzienlijk af, terwijl de kwaliteit behouden blijft.
Leverancier wordt kennispartner
De toenemende regelgeving, waaronder de verdere invoering van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen, maakt die inhoudelijke samenwerking steeds belangrijker. Het aantonen van prestaties vraagt niet alleen om goede producten, maar vooral om kennis van regelgeving, testen en certificering. ‘De leverancier wordt steeds meer een kennispartner. Architecten willen niet alleen weten welk product ze moeten toepassen, maar ook waarom het voldoet en hoe dat kan worden onderbouwd.’
Juist doordat architect en leverancier al vroeg samenwerken, ontstaan oplossingen die niet alleen esthetisch overtuigen, maar ook aantoonbaar voldoen aan de steeds strengere eisen. ‘Een gebouw mag mooi zijn, maar veiligheid is uiteindelijk belangrijker dan esthetiek’, aldus Schiphorst. ‘De kunst is om die twee werelden samen te brengen.’
Dit artikel is gesponsord door Forster Nederland.
