Projecten

Sinds het programma in 2001 startte, is de jaarlijkse bouw van het zomerpaviljoen van Serpentine's Gallery uitgegroeid tot een van de hoogtepunten van het Londense kunstleven. Tot dusver stonden de paviljoens er alleen gedurende de zomer. Dit jaar kregen Rem Koolhaas en Cecil Balmond het verzoek een ruimte te creëren waarin van juli tot oktober publieke evenementen kunnen worden georganiseerd. Hun ontwerp voorziet dan ook in een relatie tussen interieur en exterieur die aan de weersomstandigheden kan worden aangepast.

In de utiliteitsbouw wordt veelvuldig gebruik gemaakt van standaardbouwsystemen. Dit beperkt de uitdrukkingsvrijheid van de architect behoorlijk. Toch kan met de nodige inzet een standaardgebouw op een bijzondere manier worden vormgegeven en een geheel andere allure krijgen dan de bouwproducten lijken te suggereren.

Het is een steeds vaker voorkomende opgave: een interieur voor jonge mensen die een piepklein appartement bewonen in de binnenstad. De Italiaanse architecten Michele Bonino en Subhash Mukerjee hebben zich hierin gespecialiseerd. Zij wisten in twee woningen in Turijn, met een oppervlakte tussen de 50 en 100 vierkante meter, alle functies in te passen en de persoonlijkheid van de opdrachtgever naar voren te laten komen.

De boerenopstand tegen Napoleon vormt in Vlaanderen het scharnierpunt tussen het Ancien Régime en de democratie. Ruim anderhalf jaar wachtte het Boerenkrijgmuseum in Berlare op ingebruikname. Al die tijd lag het leeg aan de rand van het Donkmeer, een van Vlaanderens populairste recreatieplassen. Het verwerd tot een sculptuur in het landschap, een kunstwerk. Pas afgelopen juni opende het zijn deuren, onder een nieuwe naam, en kon het zijn rijke ruimtelijke werking eindelijk etaleren.

De uniciteit en kleinschaligheid van de opgave én de jongensachtige bravoure van de opdrachtgever boden de architect en de constructeur de ruimte voor een experiment. In de constructie, de huid en het panoramaraam zijn de grenzen van de bouwtechniek opgezocht om het gewenste beeld te bereiken.

Het is een steeds vaker voorkomende opgave: een interieur voor jonge mensen die een piepklein appartement bewonen in de binnenstad. De Italiaanse architecten Michele Bonino en Subhash Mukerjee hebben zich hierin gespecialiseerd. Zij wisten in twee woningen in Turijn, met een oppervlakte tussen de 50 en 100 vierkante meter, alle functies in te passen en de persoonlijkheid van de opdrachtgever naar voren te laten komen. Het geheim? Split-levels, hangende douches en garderobekasten die tevens als daklicht werken.

Tomas Nollet en Hilde Huyghe wonnen in 1997 de prijsvraag voor een nieuw administratief gebouw in Mechelen. Het ontwerp werd in de stad negatief onthaald en verdween in een lade. Nadat in 2000 een nieuw stadsbestuur aantrad dat andere eisen stelde, kon alsnog tot de bouw worden overgegaan. Het eindresultaat is een helder gebouw met een strakke, geritmeerde gevelcompositie. Binnenin bevindt zich onder de naam Stadswinkel een overdekt publiek plein.

Architect Henk de Haan van de Rijksgebouwendienst vroeg het ontwerpduo delen in te richten van het door hem uitgebreide Afrika Museum, een modernistisch monument uit de jaren vijftig. Dit museum wil Afrikaanse voorwerpen zo presenteren dat bezoekers onder de indruk raken van de rijkdom aan levensopvattingen, levenspraktijken en artistieke uitingsvormen in Afrika. Door te streven naar ruimtelijkheid, openheid, licht en duurzaamheid, creëerde Scholten & Baijings een harmonie tussen het strakke, minimalistische exterieur en de decoratieve, kleurrijke collectie.

In het verstedelijkte duingebied waar het dorp Scheveningen overgaat in de haven staat woongebouw De Olieberg. Dit woningcomplex vervangt een oude woonwijk en verwijst met zijn zandkleurige baksteen en duintuin naar het nabijgelegen strand en de omliggende bebouwing. Hoewel omvangrijk is het gebouw zorgvuldig in de kleinschalige context ingepast.

Het nieuwe kantoor van het Ingenieursbureau Amsterdam, ingericht door Niko Hoebe van noordwestzes architecten en ontwerpers uit Alkmaar, is niet in een oogopslag leesbaar. Het was dan ook een ingewikkelde opgave: de gemeente Amsterdam wilde een eigentijds kantoor met veel flex- en weinig vaste werkplekken, dat over zes verdiepingen moest worden verdeeld. Het interieurontwerp moest dus samenhang creëren, niet alleen tussen de verschillende verdiepingen, maar ook tussen de medewerkers. Het eclectische ontwerp van Hoebe past het bedrijf echter 'als een oude jas'. Dit maatwerk is het resultaat van intensief overleg met de werknemers.

De meest recente uitbreiding van het Schillermuseum in Marbach am Neckar is een oefening in terughoudendheid. Het gebouw is grotendeels ingegraven in een heuvel en is nauw verweven met het omringende landschap. Bovendien concurreert het door zijn gezandstraalde betonnen gevels niet met de uitbundigheid van het oorspronkelijke museum. Binnen de muren vertoont het gebouw echter een verrassende ruimtelijke rijkdom.

Als een vrolijk baken prijkt het servicepaviljoen Kardinge op het strand van het Zilvermeer in Groningen. Het faciliteitengebouw heeft door zijn kleurige voorkomen en tribune een meerwaarde gekregen voor het omliggende recreatiegebied.

De bezuinigingswoede van de overheid hield het onderwijs jarenlang in een wurggreep. Fusies en een verstikkende uniformiteit van de onderwijslocaties waren het gevolg. Tegelijkertijd werden schoolbesturen geconfronteerd met onderwijskundige veranderingen en didactische vernieuwingen. Interieurvormgeving blijkt in staat omgevingen te creëren, waarin didactische vernieuwing en identiteitsversterkende elementen kunnen worden ingepast.

Het zit de grote automerken op dit moment niet mee, maar aan het nieuwe museum voor Mercedes-Benz is dit niet af te lezen. Het museum dat UNStudio voor dit merk ontwierp, lijkt direct uit het stadslandschap omhoog te komen. Dankzij de ingenieuze organisatiestructuur in de vorm van een klaverblad is de collectie van het merk met de mythen verweven tot een eindeloze stroom informatie. De auto's staan op zichzelf, maar zijn tegelijk onderdeel van de wereld erom heen.

Wanneer niet-architecten een gebouw ontwerpen is het resultaat vaak ongewis. In sommige gevallen echter ontstaan juweeltjes die in de architectonische canon een plek kunnen innemen. Vormgever Christoph Seyferth werd niet gehinderd door een gedegen bouwkundige opleiding toen hij zijn atelier in Maastricht ontwierp. Het resultaat is van bijzondere kwaliteit.

De bezuinigingswoede van de overheid hield het onderwijs jarenlang in een wurggreep. Fusies en een verstikkende uniformiteit van de onderwijslocaties waren het gevolg. Tegelijkertijd werden schoolbesturen geconfronteerd met onderwijskundige veranderingen en didactische vernieuwingen. Nu schaalvergroting nauwelijks nog rendement oplevert, bezinnen zij zich op hun identiteit en op hun positie. Interieurvormgeving blijkt in staat omgevingen te creëren, waarin didactische vernieuwing en identiteitsversterkende elementen kunnen worden ingepast.

Door de locatie langs de A10 waren de opties voor transformatie van de Leeuw van Vlaanderen beperkt. De portieketageflat kon niet worden gesloopt, omdat de Leeuw van Vlaanderen de achtergelegen Kolenkitbuurt afsluit voor de overlast van het geluid en de fijnstof van de snelweg. Nieuwbouw op dezelfde plaats is door de huidige regelgeving niet toegestaan. Heren 5 voegde twee verdiepingen aan het gebouw toe en plaatste een vliesgevel.

Veel van het Nederlandse katholieke erfgoed wordt in hoog tempo afgebroken of onherkenbaar verbouwd. Het klooster van de zusters van de Heilige Familie in Den Haag leek hetzelfde lot beschoren. Bos en Alkemade Architecten uit IJsselstein wist het pand uit 1923 echter te verbouwen tot een multifunctioneel centrum en kantoor. Door karakteristieke elementen te behouden, daglicht toe te laten en ruimtes te ordenen, is het klooster geschikt gemaakt voor haar nieuwe functie en heeft het daarmee haar betekenis teruggekregen.