Project

ARC19: Paviljoen Frans Masereel Centrum Kasterlee – LIST en Hideyuki Nakayama Architecture

Interieur

Het Frans Masereel Centrum, een kunstenaarscentrum in België opende onlangs een nieuw paviljoen van 420 m². De Japanner Hideyuki Nakayama en Ido Avissar van het Parijse LIST maakten het ontwerp. De Belgische architect-schilder Jean Glibert zorgde voor de artistieke invulling. Het nieuwe gebouw is een uitbreiding op de bestaande koepel die door Lou Jansen in 1972 is ontworpen.

Toelichting Frans Masereel Centrum: Het Frans Masereel Centrum is een kunstenaarscentrum met als specialisatie grafische kunst, van op de tekentafel, in de doka of bibliotheek tot in de spotlights, van gerenommeerd werk tot works-in-progress. Het nieuwe paviljoen dient als uitbreiding en is opgezet als een ‘Machikado’ structuur waardoor de gebruikelijke scheiding tussen kunstenaars en publiek, tussen met machines gevulde ateliers en tentoonstellingsruimtes, tussen product en proces wegvalt.

LIST_masereel_jeroenverrecht_9277

Beeld: Jeroen Verrecht

Het bestaande centrum bestaat uit een centraal gebouw, het biedt onderdak aan de grafische studio en kantoren en verschillende bungalows met een driehoekige vorm, een A-Frame. De geometrische vorm, een koepel, diende als uitgangspunt bij het ontwerp van het nieuwe paviljoen dat bestaat uit twee eenvoudige vormen, een glazen cilinder en een kegelvormig dak op de bovenkant ervan. Door delen uit het volume te snijden en op te delen zijn verschillende ruimtes met scherpe hoeken ontstaan. De glazen cilinder verbindt de binnenruimte visueel met het open landschap van de omgeving. Door de natuurlijke omgeving eromheen te reflecteren, verdwijnt de glazen cilinder, terwijl de bakstenen muren als gevels in de holtes verschijnen, daar waar de delen uit het volume zijn gesneden.

LIST Frans Masereel Centrum. Beeld Jeroen Verecht

Beeld: Jeroen Verrecht

Zes ruimtes, zes tuinen

De muren snijden de eerste cirkel in een reeks van zes gebieden en zes binnenplaatsen, waardoor het naast elkaar bestaan ​​van verschillende activiteiten en sferen mogelijk is. Elke ruimte en binnenplaats heeft iets andere verhoudingen. Terwijl de zes gebieden op een centraal punt samenkomen, zijn de zes binnenplaatsen meer onafhankelijke gebieden. Ze hebben allemaal twee bakstenen gevels en staan ​​open voor het landschap. De binnenplaatsen zijn verlengingen van de binnenruimten en ze maken snelkoppelingen tussen twee gebieden mogelijk. Ze promoten tal van activiteiten en bieden de mogelijkheid om buiten het werk uit te breiden en buiten het daglicht te gebruiken voor het observeren van bijvoorbeeld bewijzen.

Ontwerpopzet Frans Masereel Centrum LIST

Muur

De bestaande koepel en driehoekige studio’s hebben veel ruimtelijke kwaliteiten, maar in geen van de gebouwen is er een rechte muur. Alle oppervlakken zijn gebogen, schuin of transparant. In de grafische kunst is een solide witte muur een essentiële uitrusting, om werkdrukken vast te pinnen en ze vanaf een bepaalde afstand, onder een goed licht, te bekijken. Het nieuwe gebouw biedt 120 strekkende meter binnenmuur. De muur passeert de verschillende programma’s zonder duidelijke grenzen vast te stellen tussen tentoongestelde werken en kunstenaarsproeven of schetsen. Het doorlopende oppervlak suggereert dat men mooi ingelijst werk naast het work-in-progress kan hangen.

Doorsnede Frans Masereel Centrum

1. Receptie 2. Tentoonstellingsruimte 3. Archief 4. Atelier 5. Donkere kamer 6. Wasruimte 7. Workshop 8. Verbinding met het bestaande centrum 9. Bestaande dome

Productie

Het Frans Masereel Centrum is een productieplaats. Het centrum herbergt tientallen machines van verschillende groottes. Sommigen produceren geluidshinder, andere stinken. Het is een kleine fabriek. Net als in Andy Warhol’s Factory wordt het productieproces en de groepsinteractie naar voren  gebracht. Alle machines zijn daarom geënsceneerd en getoond als onderdeel van de ervaring. De zichtbaarheid van de werken, naast de machines en het onderhanden werk, draagt ​​bij aan het imago van FMC als een atelier en niet als een kunstgalerie.

Materialen

De materialen en afwerkingen zijn eenvoudig. Het paviljoen is gebouwd met traditionele bouwmaterialen en technieken. De buitenmuren zijn gemaakt van donkerrode bakstenen en het binnenblad is een blokmuur met betonnen kolommen. Er zijn twee soorten openingen, de glazen vliesgevels rond de cilindervorm en de  deuren en vierkante ramen in de verzonken bakstenen muren. De vloer is een gepolijste betonnen plaat.

Ontwerpopzet Frans Masereel Centrum LIST

Exploded view van de verschillende elementen

Dakconstructie met een omgekeerd frame

De dakconstructie is in nauwe samenwerking met de ingenieurs van Bollinger + Grohmann gerealiseerd.  De complexe geometrie van het ingesneden kegeldak zorgde voor een technische en architecturale uitdaging. De structuur is gebaseerd op de eeuwenoude structurele typologie, reciproque frame of Mandala-dakstructuur. Het is bekend om zijn vermogen grote grote afstanden te overspannen met houtelementen van beperkte lengte. Deze typologie wordt gegenereerd door onderling zelfdragende elementen die op een specifieke geometrische aanpassing zijn geplaatst en voornamelijk zijn ontwikkeld door eenvoudige repetitieve patronen. In het project is het aangepast aan de afgeknotte kegel, het evolueert door de verschillende ruimtes zonder specifieke richtingen. De structuur bestaat uit 800 massief houten balken van gelijke doorsnede. 25 niveaus van reciprociteit zijn gerangschikt om het oppervlak van de kegel met een diameter van 29 meter te bedekken. Het resultaat is een zeer complexe structuur waarin elk stuk uniek is en alle houten balken beïnvloedt.

Dakconstructie Frans Masereel Centrum

Beeld: Van Hout Pro

Wit

Voor de afwerking van het interieur van het paviljoen koos kunstenaar Jean Glibert voor wit als verwijzing naar het licht. Zo biedt hij het mikadogewelf dat het nieuwe gebouw doorklieft, een witte voile die de complexe houdstructuur opent.

Foto's

Ontwerp en realisatie

  • Adres Masereeldijk 5
  • Plaats Kasterlee
  • Projecttitel Paviljoen Frans Masereel Centrum
  • Beeldend kunstenaar Kunstinstallatie: Jean Glibert
  • Samenwerkende architect HVAC & EPB : Bureau Bouwtechniek // Structuur : Bollinger + Grohmann
  • Toeleveranciers Structuurwerk en afwerking: Vanhout.pro. Houtstructuur dak: HUS dakbouw. Ramen: Vossal. Elektriciteit: Theai. Sanitair: Benvitec
  • Netto vloeroppervlakte (m2) 420 m2
  • Voorlopig ontwerp oktober 2013
  • Definitief ontwerp oktober 2014 - mei 2016
  • Aanvang bouw december 2017
  • Oplevering december 2018
  • Bouwsom inclusief installaties (€) 1,1 miljoen
  • Opdrachtgever Vlaamse Overheid (Department Cultuur, Jeugd, Sport en Media) en het Frans Masereel Centrum
  • Ontwerpbureau LIST Paris ism Hideyuki Nakayama Architecture
  • Uitvoerend architect / techniek Buro Bouwtechniek

Locatie

Reageer op dit artikel