De winnaar van de ARC25 Transformatie en Renovatie Award is middelbare school Kasteel in Antwerpen door Poot Architectuur. De jury roemt de manier waarop de architecten een gemis - het ontbreken van verbindingen tussen de lokalen - tot het hart van het project maakte: een luifel van glas en staal. Het ontwerp ontroert en overdondert tegelijk, aldus juryvoorzitter Jan Peter Wingender.
De meeste tenderprocedures voor ontwerpopdrachten deugen niet. Tenminste, dit is de boodschap van de architecten die ik spreek. Maar wat is dan eigenlijk wél een goede tender? Als ik de vakgemeenschap daarover ondervraag, kan bijna niemand mij een voorbeeld geven. Ik besloot zelf op zoek te gaan.
In een wereld waarin duurzame materiaalkeuzes steeds belangrijker worden, krijgt de baksteen een nieuwe betekenis volgens Jan Peter Wingender, medeoprichter en architect bij Office Winhov. Waar de baksteen ooit als vanzelfsprekend werd beschouwd, ondergaat het nu een stille revolutie. In zijn ARC Talk duidt hij dat we baksteen moeten zien als 'een CO2-investering die ons verplicht om na te denken over de levensduur van een gebouw'.
Bestaande gebouwen verduurzamen? Vergeet het maar. Veel duurzame transformaties staan onder druk nadat de Raad van State in december een streep zette door de salderingsregeling. Wie wil uitwijken naar elektrische machines en installaties komt bedrogen uit, want het netwerk is landelijk overbezet. Het gevolg: de 'perfect storm' waarin uitgerekend de milieu- en natuurvergunning de Parijsdoelen tegenwerken. Wat gaat er mis?
De cao voor architecten ligt aan de basis van een goede bureaupraktijk. Geen architect is het daarmee oneens. Toch dreigde de algemeen verbindende status van de cao begin vorig jaar te verdwijnen. Dat had de sector aan zichzelf te wijten, zegt Jan Peter Wingender, doordat veel architecten hun lidmaatschap bij de BNA opzegden. 'Zij realiseerden zich niet dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor het bestaan van de cao.'
Projectmanagementbureaus hebben vaak de touwtjes in handen bij het opstellen van een architectenselectie. Architecten voelen zich hierdoor dikwijls benadeeld, bijvoorbeeld als de focus ligt op het proces in plaats van op de kwaliteit. Projectmanagers verwijzen op hun beurt naar strenge eisen vanuit hun opdrachtgevers en wetgeving. Wat is er nodig om het aanbestedingsproces uit deze spagaat te halen?
'Via een open procedure publiek werk aanbesteden, creëert een kansenveld voor architecten. Maar de voorwaarden waaronder zo'n aanbesteding wordt uitgevoerd, kloppen vaak niet.' Door deze woorden van Jan Peter Wingender van Office Winhov ben ik diep in het konijnenhol van de tendercultuur gedoken.
Aanbestedingen zijn er in allerlei soorten en maten. Ongeacht de vorm is het voor de architect vooral relevant wie de opdrachtgever is. Het zwaartepunt van de tenderproblematiek ligt bij de ontwerptenders, zegt Jan Peter Wingender van Office Winhov: 'Niemand is tegen het idee om via een open procedure publiek werk aan te besteden. Dat creëert een kansenveld voor architecten. Maar de voorwaarden waaronder zo'n aanbesteding wordt uitgevoerd, die kloppen vaak niet.'
