Robert-Jan de Kort (1979) is een architect die graag schrijft over zijn vakgebied. Achter kleine details gaan vaak grotere verhalen schuil. In 2011 richtte hij samen met Sander van Schaik het architectenbureau De Kort Van Schaik op, in 2013 gevolgd door het internationale architectuurpodium TALKS about architecture. Daarnaast is hij als gastdocent verbonden aan de TU Delft en de Rotterdamse Academie van Bouwkunst, waar hij zich bezighoudt met de woonopgave.
Het Pantheon in Rome is een plek die je bijblijft. Bijna tweeduizend jaar oud met een legendarisch betonnen koepeldak. Al meerdere keren wandelde ik van het voorplein, via het woud van Korinthische zuilen naar de rotunda. In deze ronde ruimte restte het ademloos gadeslaan van het zonlicht dat door de opening bovenin als een kolom van licht de ruimte in viel. De wijze waarop de Romeinen de natuur vingen in een perfecte vorm, staat in mijn geheugen gegrift. Ik las ooit ergens dat deze sublieme ruimtelijke ervaring de jonge Philip Johnson ertoe bracht om later zelf architect te worden.
'Na die spiegelende bloempot heeft Rotterdam nu ook een spiegelende drol', grapte een vriend, duidend op het in mei geopende museum Fenix. 'Klopt, typisch Rotterdams', lachte ik. Maar tegelijk vormt die drol een sleutelmoment in onze architectuurgeschiedenis. Fenix wijst een weg uit de afgelopen decennia van bekrompen nationalisme waarin Nederland als architectuurland is verworden tot een dorp.
In de jaren zeventig leidde het sociale woonbeleid van Rotterdam tot stoere daden. Zo werd aan het Hofplein de Pompenburgflat gebouwd, naar ontwerp van architect en rasprovocateur Carel Weeber, als tegenhanger van de verrezen kantoortorens die door het sociaaldemocratische stadsbestuur 'erecties van het grootkapitaal' werden genoemd. Weebers 'anti-erectie' van 226 woningen werd een liggend bouwvolume dat zich in één vloeiende beweging langs de contouren van de kavel uitstrekt en de stad lijkt toe te roepen: 'Kom maar op, wie doet me wat?'
Ik werd laatst op een website van een bekend kledingmerk verleid een linnen broek en overhemd te kopen. Ze zagen er goed uit, maar vooral viel ik voor de opgesomde materiaalspecifieke kwaliteiten van linnen, zoals de luchtigheid en het vochtabsorberend vermogen. Nederlandse zomers worden immers steeds tropischer, dus is het logisch dat mijn garderobe zich hieraan aanpast. Ook ben ik gevoelig voor het feit dat linnen jarenlang meegaat en dat vlas, waar linnen van wordt gemaakt, veel minder water en meststoffen nodig heeft dan katoen.
In een door beton en baksteen gedomineerd stadsbeeld komt bouwen in hout nog maar schoorvoetend van de grond. Toch is hout het aangewezen bouwmateriaal om op korte termijn de CO2-uitstoot van de bouwsector aanzienlijk te reduceren. Zeker in de woningbouw, waar momenteel alle schijnwerpers op staan. Drie voorbeelden van woningbouw met hout.
Een Nederlandse gezinswoning is een maatpak. Zodra een ander huishouden dan het oorspronkelijk bedachte kerngezin haar bewoont, gaat het knellen. Nu het kerngezin niet langer de grootste doelgroep van de woonopgave is, vraag ik mijn studenten van de Rotterdamse Academie van Bouwkunst om het pak te verstellen, zodat het ook passend is voor andersoortige huishoudens. Waar moet elastiek tussen en hoeveel extra voering is er nodig om de juiste fysieke, maar ook mentale, pasvorm te krijgen?
Naast een voormalig klooster in Nijmegen ontwierp Architectuur Maken een ensemble van elf rijwoningen. Door de overzichtelijke schaal van het project greep opdrachtgever Dura Vermeer de gelegenheid aan om, bij wijze van een pilotproject, de woningen van casco tot gevels volledig in hout te bouwen. Boven op de vernieuwing op materiaalgebied breekt het project met meer woningbouwconventies, te beginnen bij de tuin waaraan het project zijn naam dankt.
Op het nieuwe Centrumeiland van IJburg wordt met veel aandacht voor duurzaamheid een nieuwe stadswijk gebouwd. Deze wijk is tevens een proeftuin voor innovatieve houtbouw. Op de hoek van een van de nieuwe bouwblokken ontwierp architectenbureau Natrufied het houten appartementengebouw Mooijburg 12.06.
Op de boomrijke kavel van een voormalige school in de Eindhovense woonbuurt Mensfort ontwierp LEVS Architecten woongebouw Root. De oude school werd omzoomd door een groenstrook met grote bomen en zet zich door in het aangrenzende wijkpark. De bomen vormen een belangrijk vertrekpunt voor het ontwerp. Zo liet Levs de contour van Root precies de kromme lijn langs de wortelprojecties volgen.
Mijn dementerende vader woonde de laatste jaren van zijn leven in een voormalige kerk die is herbestemd voor kleinschalige woonzorg. De kerk ligt in een typische jarendertigwijk. Bij mijn eerste bezoek werd ik direct getroffen door de stedenbouwkundige kwaliteiten ervan: lange straten vol bakstenen huizen met fraaie details. Tussen twee straten staat het kerkgebouw waar alle omliggende woningen op uitkijken. Het gebedshuis vormt daarmee het hart van de buurt. Toch kwam het gebouw zo'n tien jaar geleden leeg te staan.
