Aanpak
Uitgangspunt was het behoud van de ruimtelijke en architectonische kwaliteiten van het bestaande gebouw. Door selectieve sloop, nieuwe gevelopeningen en toevoeging van een binnentuin en een compacte nieuwbouw werd de gesloten gevangenisstructuur opengebroken. Historische lagen bleven leesbaar, terwijl een nieuw woon- en leefmilieu kon ontstaan waarin collectiviteit centraal staat.
Samenwerking met andere disciplines
De Tafelberg kwam tot stand in nauwe samenwerking tussen opdrachtgever, zorginstellingen, architect, landschapsarchitect, constructeur, bouwfysisch adviseurs, installatieadviseurs en uitvoerende partijen. Architectuur, landschap, sociale programmering en techniek zijn integraal ontwikkeld. De gezamenlijke ambitie was om niet alleen een gebouw te transformeren, maar ook een dynamische gemeenschap te creëren waarin wonen, werken, leren en ontmoeten samenkomen.
Duurzaamheid
Behoud en hergebruik van de voormalige jeugdgevangenis is bij uitstek duurzaam. Door de bestaande draagstructuur, gevels en ruimtelijke opzet als uitgangspunt te nemen, kon een aanzienlijke hoeveelheid materiaal en CO₂ worden bespaard. De nieuwbouw bestaat uit circulaire, geprefabriceerde wooneenheden. Verdichting binnen bestaand stedelijk gebied, vergroening van het terrein en een flexibele opzet zorgen ervoor dat het complex ook op lange termijn kan meebewegen met veranderende behoeften.
Materiaal en techniek
De bestaande betonstructuur kon worden behouden en werd zorgvuldig aangepast aan zijn nieuwe functie. Door de dragende gevels bleek er verrassend veel vrijheid voor de indeling; de herinnering aan de cellen kon worden uitgewist. De kenmerkende prefab gevels, primaire kleuren en karakteristieke raamopeningen bleven herkenbaar aanwezig. Smalle sleuframen werden samengevoegd tot royale, te openen vensters.
Maatschappelijke impact
De Tafelberg laat zien hoe architectonische transformatie maatschappelijke transformatie mogelijk maakt. Een voormalige jeugdgevangenis en jeugdzorginstelling biedt nu betaalbare huisvesting aan jongeren die vaak moeilijk toegang hebben tot de woningmarkt. Collectieve voorzieningen, culturele programmering, werkruimtes en publieke functies stimuleren ontmoeting, zelfstandigheid en sociale verbondenheid. Bewoners, ondernemers en buurtbewoners vormen samen een inclusieve gemeenschap.
Fysieke impact
De transformatie keert de ruimtelijke logica van het gebouw binnenstebuiten. Gesloten luchtplaatsen werden een groene collectieve binnentuin, de voormalige gymzaal kreeg een publieke functie en nieuwe entrees verbinden het complex met zijn omgeving. Wat ooit een ontoegankelijke instelling was, is nu een open stedelijk ensemble. De herkenbare architectuur bleef behouden, terwijl de relatie tussen gebouw, bewoners en stad fundamenteel veranderde.
Overig
De Tafelberg transformeert niet alleen een gebouw, maar ook de betekenis ervan. De jeugdgevangenis werd een open wooncampus. Toezicht maakte plaats voor ontmoeting en afzondering voor gemeenschap. De Tafelberg toont hoe transformatie -zelfs een op het eerste gezicht tegen-intuïtieve locatie en met een onwaarschijnlijk typologisch uitgangspunt- op een succesvolle manier erfgoed, duurzaamheid en maatschappelijke verandering met elkaar kan verbinden.
