Nederlands Fotomuseum, Pakhuis Santos, Rotterdam - WDJ Architecten en Renner Hainke Wirth Zirn Architekten

Het lang leegstaande pakhuis van Kanters en Stok (1902) werd aanvankelijk ontwikkeld als designwarenhuis met co-working en short-stay. In de zomer van 2023, een half jaar voor oplevering, werd het project verkocht aan het Nederlands Fotomuseum. Binnen twee jaar is het bestaande plan doorontwikkeld tot museum. De opgave lag in de transformatie van een rijksmonument, oorspronkelijk ontworpen voor goederenopslag, tot een publieke ruimte en museum met een heel kwetsbare collectie.

Aanpak

De transformatie opent het pakhuis. Het centrale atrium brengt daglicht, oriëntatie en nieuwe verbindingen. De eigentijdse dakopbouw herstelt het silhouet van het gebouw en onderscheidt zich bewust van het monument. Historische structuren en materialen zijn maximaal behouden en hergebruikt. Nieuwe museale functies, klimaatzones en installaties zijn zorgvuldig in het bestaande gebouw geïntegreerd.

Samenwerking met andere disciplines

In een ontwikkel- en bouwproces van tien jaar werkten opdrachtgevers, ontwerpers, restauratiespecialisten, museale adviseurs, ingenieurs, aannemer en installateur intensief samen aan een gedeelde ambitie. Ondanks veranderende organisatorische omstandigheden bleef het project dankzij open samenwerking, voortdurende afstemming en bundeling van specialistische kennis op koers. De integrale aanpak maakte het mogelijk om monumentenzorg, museale eisen, techniek en duurzaamheid in samenhang te brengen.

Duurzaamheid

De duurzaamheidsaanpak bouwt voort op behoud en hergebruik van het bestaande. Historische structuur, gevels en materialen zijn zoveel mogelijk behouden. Daarmee bleef veel materiaalwaarde behouden en werd de milieubelasting beperkt. Met de integratie van eigentijdse energiezuinige installaties is de operationele impact geminimaliseerd. Het gebouw is vgasvrij, aangesloten op stadsverwarming en voorzien van vloerverwarming. Hergebruikte materialen kregen een toepassing in interieur en inrichting.

Materiaal en techniek

Aan de gietijzeren hoofddraagconstructie en houten balklagen zijn nieuwe onderdelen als eigentijdse laag toegevoegd. Dakopbouw, trappen en balustrades zijn in staal en achterzetkozijnen in hout sluiten aan op het materiaalgebruik. De aluminium schil vormt juist een lichte, contrasterende toevoeging. In het interieur zijn hout en staal doorgezet. De depots zijn gerealiseerd met een doos-in-doosprincipe: een reversibele, technisch onafhankelijke museale inpassing in h het bestaande pakhuis.

Maatschappelijke impact

De transformatie geeft het voormalig koffiepakhuis een nieuwe culturele betekenis. Als thuisbasis van het Nederlands Fotomuseum bewaart het gebouw meer dan 6,5 miljoen fotografische objecten en maakt dit erfgoed toegankelijk voor een breed publiek. Het museum is een huiskamer voor de fotografie, met ruimte voor tentoonstellingen, lezingen en debat. Het behoud van het pakhuis draagt tegelijk bij aan de identiteit van Katendrecht als historische haven-, arbeiders- en volkswijk.

Fysieke impact

Het voormalige, jarenlang gesloten pakhuis is getransformeerd tot een toegankelijke plek voor stad en wijk. De open begane grond met café, winkel, openbare fotobibliotheek en publieksprogramma maakt verblijf mogelijk zonder museumticket. Tegelijk versterkt de transformatie de ruimtelijke kwaliteit van Katendrecht. Het monumentale pakhuis bleef behouden, terwijl een eigentijdse dakopbouw het daklandschap herstelt en installaties uit het zicht houdt.

Overig

De nieuwe entree markeert de overgang tussen stad, museum en monument. Op de plek waar ooit goederen werden geladen en gelost, verbindt een lichte stalen installatie het oorspronkelijke en het nieuwe maaiveld. Het reflecterende oppervlak vangt licht en vervormt perspectieven, een verwijzing naar de fotografie. De naam van het museum verschijnt en verdwijnt afhankelijk van het standpunt van de bezoeker, waardoor de entree zelf een eerste fotografische ervaring wordt.

PDF bestanden

  • nfm-wdjarchitecten-rhwz-2e-en-3e

    Download
  • nfm-wdjarchitecten-rhwz-doorsnedes

    Download
  • nfm-wdjarchitecten-rhwz-door4e-en-5e

    Download
  • nfm-wdjarchitecten-rhwz-begane-grond-voor-en-na-verbwouing

    Download
  • nfm-wdjarchitecten-rhwz-6e-rn-7e

    Download
  • nfm-wdjarchitecten-rhwz-extra-uitleg

    Download