artikel

Sprong over de Elbe: Hamburg verbindt oevers

Stedenbouw

Door Marieke Giele – In Hamburg is de kloof tussen beide oevers van de Elbe goed voelbaar. De stad wil zich nu ook meer richting het zuiden ontwikkelen. Tijdens onze studiereis bezochten we architectonische experimenten die deze ‘sprong over de Elbe’ stimuleren.

In Hamburg kan je niet om de haven heen. Vanaf de Niederhafen River Promenade kijk je telkens uit over de industriegebieden aan de overzijde van de Elbe. De stad heeft zich in de loop der jaren, mede dankzij deze haven, flink weten te ontwikkelen. Met meer dan 1,8 miljoen inwoners is het de op een na grootste stad van Duitsland.

Andere stad

Toch zorgt de nabijheid van de haven ook voor beperkingen. De stad heeft, net zoals de Nederlandse havensteden, moeite met het verbinden van beide oevers. Een brugverbinding is immers niet eenvoudig, omdat deze de grote scheepvaart hindert. Woonwijken aan de andere zijde van het water blijven daardoor geïsoleerd van de rest van Hamburg.

Tijdens onze studiereis naar Hamburg maakten we de oversteek naar de overkant van het water. Met de bus over de Elbbrücken ben je al snel een half uur onderweg om van het centrum van de stad in Wilhelmsburg uit te komen. Hier aangekomen voelt het door de ruim opgezette wijken en grootschalige infrastructuur alsof je in een andere stad zijn beland.

Architectuurreis Hamburg: IBA Hamburg. Beeld Marieke Giele

IBA Hamburg. Beeld Marieke Giele

Sprung über die Elbe

Hamburg wil deze kloof tussen het noordelijke en zuidelijke deel van de stad graag overbruggen. Onder de noemer ‘Sprung über die Elbe’ werkt de stad aan nieuwe initiatieven voor de ontwikkeling van het zuidelijke deel, of zoals Hamburg het zelf noemt: het geografische midden van de stad.

Zo is sinds 2013 het kantoor van Stadtentwicklung und Umwelt in dit gebied gevestigd. Het kleurrijke ontwerp van Sauerbruch Hutton zorgt direct voor een vrolijke noot in het gebied. Bovendien zorgt het nieuwe kantoor ervoor dat ambtenaren en bezoekers van de gemeentelijke dienst zich elke dag richting Wilhelmsburg bewegen.

Het nieuwe kantoor van Stadtentwicklung und Umwelt maakt onderdeel uit van de manifestatie IBA Hamburg. Vanaf 2006 werkte de stad toe naar deze Internationale Bauausstellung die haar hoogtepunt kende in 2013. In deze periode bezochten ruim 420.000 mensen de verschillende exposities, tours en andere evenementen rondom de bouwexpositie.

Architectuurreis Hamburg: Stadtentwicklung und Wohnen door Sauerbruch Hutton. Beeld Marieke Giele

Stadtentwicklung und Wohnen door Sauerbruch Hutton. Beeld Marieke Giele

Van waterwoning tot energiebunker

Voor IBA Hamburg zijn destijds tien projectgebieden aangewezen in het zuidelijke deel van Hamburg. Hier was ruimte voor experimentele bouwprojecten, zoals de Case Study Houses. Deze zijn ingedeeld rondom de thema’s Smart Material, Smart Price, Hybrid en Water.

Tijdens ons bezoek aan dit gebied komen we onder andere langs WaterHouses die zijn ontworpen door het Hamburgse bureau Schenk + Waiblinger Architekten. Het complex bestaat uit vier TriPlex Houses en een WaterTower. Deze staan op palen in een retentiebekken voor overtollig water. Zo ontstaat een waterbuffer ruime waterbuffer voor het gebied.

Even verderop staat de voormalige Flakbunker. Deze is in het kader van IBA Hamburg getransformeerd tot Energiebunker. Met de nieuwe huid van zonnepanelen op het dak en aan de zuidgevel wekt het gebouw uit 1943 nu stroom op voor ongeveer 1000 huishoudens. Op dertig meter hoogte is een café gerealiseerd met uitzicht over Wilhelmsburg en de rest van de stad.

Architectuurreis Hamburg: IBA Hamburg Energiebunker Wilhelmsburg. Beeld Benno Nijenhuis

IBA Hamburg Energiebunker Wilhelmsburg. Beeld Benno Nijenhuis

Toekomstige plannen

Maar ook na IBA Hamburg gaan de ontwikkelingen in dit gebied door. Zo wil de stad nu het deelgebied Kleiner Grasbrook, aan de overzijde van HafenCity, transformeren tot een levendige woon- en werkomgeving. Deze plannen zijn gebaseerd op het eerdere masterplan voor de Olympische Spelen van 2024. Na een referendum trok de stad zich echter terug voor de organisatie van dit evenement.

Op dit moment werken verschillende ontwerpteams aan nieuwe plannen voor Kleiner Grasbrook. In het nieuwe gebied komen 3000 woningen, ruim 16.000 werkplekken, retail, een basisschool en kinderopvang. Ook een deel van de bestaande havenstructuren en -gebouwen zullen daarvoor worden gebruikt, waarmee het gebied iets weg lijkt te krijgen van HafenCity. Een metrostation zorgt straks voor een snelle verbinding met het centrum van Hamburg.

Of er ook een nieuwe brug gaat komen, is afwachten. Wat dat betreft kent Hamburg dezelfde discussies als de Nederlandse havensteden. Duidelijk is wel dat als deze plannen doorgang vinden, de ontwikkeling van de zuidoever van de Elbe een nieuwe impuls gaat krijgen.

De studiereis naar Hamburg vond plaats van 9 tot en met 11 oktober en kwam tot stand in samenwerking met Carlisle en Foamglas.

Lees verder

 

 

Reageer op dit artikel