artikel

Ode aan het landschap – Architecten en kunstenaars eren Bruegel

Stedenbouw

Voor je aankomt in Brussel-Zuid rijdt de trein over het zeshonderd meter lange viaduct ‘Zeventien Bruggen’, een betonconstructie (1929-1932) op de lijn Oostende-Brussel. Op een hoogte van achttien meter zie je de Pedevallei, het geliefde landschap van Pieter Bruegel (1525/30-1569) met het kerkje van Sint-Anna-Pede. Tot 31 oktober kun je onder dit viaduct wandelen, als onderdeel van een ontdekkingstocht en een ode aan één van de grootste Vlaamse meesters.

Tekst Marc Dubois
Beeld Marc Dubois en TOPOgrafie Filip Dujardin

Na een grote expositie in Wenen vindt in Vlaanderen een aantal manifestaties plaats die de wereld van Bruegel in herinnering brengen. Het project ‘De blik van Bruegel / Reconstructie van het landschap’ in de Pedevallei (Dilbeek, nabij Brussel) is een initiatief van Toerisme Vlaanderen. De curator ervan is architect Stefan Devoldere die korte tijd plaatsvervangend Vlaams Bouwmeester was. Zijn keuze is meer dan geslaagd te noemen, met een weloverwogen inbreng van kunstenaars, architecten en landschapsarchitecten. Wat is toegevoegd heeft diepgang en legt een band met het oeuvre van Bruegel.

 

Ode aan het Landscap Architecten en Kunstenaars eren Bruegel

Viaduct Pedevallei

Ode aan het Landscap Architecten en Kunstenaars eren Bruegel

Viaduct Pedevallei

Het wandelparcours start in het kerkje van Sint-Anna-Pede, een gebouw dat voorkomt op één de schilderijen van Bruegel. Met een breed fotografisch werk ‘TOPOgrafie’ roept Filip Dujardin één van de hoofdthema’s van Bruegel op, de constructie van het landschap. Bruegel combineert landschappen uit het Pajottenland met indrukwekkende rotsformaties die hij tijdens zijn reis in Italië tegenkwam. Dujardin plaatst in deze foto woningen die je aantreft op het parcours maar ook gebouwen van Brussel die je in de verte ziet. Het is een ode aan de collagetechniek die Bruegel gebruikt in zijn panoramische landschappen, een vermenging van realiteit en fictie. De scenografie in de Sint-Annakapel is ontworpen door Asli Çiçek.

Ode aan het Landscap Architecten en Kunstenaars eren Bruegel

Het tweede werk maakt gebruik van het viaduct dat sinds 2004 beschermd monument is en recentelijk is verbreed van twee naar vier sporen. Koen van de Broek gebruikt de doorkijk onder de bogen van de viaduct om het zicht te reduceren tot een plat vlak, een thema waarmee de schilders Van de Broek en Bruegel werken.

De nabijgelegen inbreng van landschapsarchitect Erik Dhont valt nauwelijks op. Hij laat een stuk land ‘vernatten’ waardoor andere planten opbloeien met een boeiend ecologisch resultaat. Zijn kijk op de natuur is compleet anders dan die van de vele gazons rond de villa’s op het parcours van het project.

Ode aan het Landschap Architecten en Kunstenaars eren Bruegel

Bas Smets

Het Brussels bureau Office Kersten Geers David Van Severen brengt in een dicht bebost perceel een cirkelvormige ring aan, een oplossing die verwijst naar hun villa in Spanje. Aan deze ring zijn doeken aangebracht waarop de wind vat heeft en die bedrukt zijn met fragmenten van Bruegels schilderij ‘De toren van Babel’. Deze opnames zijn van de fotograaf en beeldend kunstenaar Bas Prinsen.

‘Des crayen ende raeven aes’ is een project van landschapsarchitect Bas Smets. Hij koos voor het Kapelleveld, een hoog gelegen terrein waarop vier hoge, zwarte boomstammen met bovenaan wielen zijn ingeplant. Daarmee verwijst hij naar één van de topwerken van Bruegel ‘De Triomf van de Dood’. Waar een boomstam symbool is voor leven verwijst de kleur naar de dood en de folteringen.

Ode aan het Landschap Architecten en Kunstenaars eren Bruegel

Gijs Van Vaerenberg

Het schilderij ‘De Kinderspelen’ van Bruegel vormde de inspiratie voor landschapsbureau Landinzicht. Het transformeerde silo’s in kunststof tot speelobjecten. Zoals gewoonlijk komt Guillaume Bijl verrassend uit de hoek en combineert hij met zijn beproefde methodiek herkenning en vervreemding. Hij plaatst tuinhuisjes in een U-vormige opstelling, met een lange tafel in afwachting van de deelnemers aan het feest. Aan de vierde zijde staat een inkompoort met bovenaan de titel ‘Bruegelfeest in de Ponderosa’.

Ode aan het Landschap Architecten en Kunstenaars eren Bruegel

Guillaume Bijl

In een wijds korenveld staat een mega bilboard, geen reclame maar een groot rotsblok. Daarmee verwijst Dujardin naar een combinatie van dit landschap met de beelden van de Alpen die Bruegel fascineerden. Het vormt een uitzonderlijk moment op een wandeling met een hoog surrealistisch gehalte.

Molens bevolken veel schilderijen van Bruegel. ‘Study for a Windmill’ van het duo Gijs Van Vaerenbergh bestaat uit aan elkaar gelast bewapeningstaal. De molens in het Pajottenland zijn verdwenen, eens waren deze ingenieuze constructies van economisch levensbelang.

Van de Oostenrijkse kunstenaar Lois Weinberger zijn er twee projecten. In ‘Garten’ ontstaat een stuk afgesloten groenzone begrensd door gerecycleerde deuren. Met ‘Koe’ op het einde van de wandeling vestigt hij de aandacht erop dat niet het landschap verandert maar dat een evolutie gaande is in rassen van dieren.

Ode aan het Landschap Architecten en Kunstenaars eren Bruegel

Lois Weinberger

De laatste inbreng is een constructie van Georges Rousse tegenaan de viaduct. Het is een zwart volume dat het beeld oproept van een landelijke rijwoning, met daarop een gele vlek. Als je op de aangegeven plaats staat, is het een perfecte cirkel. Maar de cirkel verwijst naar het westen, de richting van de ondergaande zon.

Naast de kerk is een infocentrum ondergebracht in een hedendaagse serre, een voorstel van de groep Rotor, waar een bezoekersgids en een meer uitgebreide catalogus te koop zijn. Voor veel Belgen en Nederlanders zal deze wandeling een ontdekking zijn en dit zo dicht bij Brussel.

Het project ‘De Blik van Bruegel / Reconstructie van het landschap’ is nog te zien tot 31 oktober 2019. Zie www.deblikvanbruegel.be

 

de Architect september 2019

Dit artikel is verschenen in het septembernummer van de Architect 2019

 

Meer informatie over een abonnement>
Meer informatie over losse verkoop>

 

Lees ook:

 

Reageer op dit artikel