Projecten

Door Harm Tilman - Afgelopen jaar is in opdracht van de gemeenten Utrecht en Vleuten-De Meern door een projectbureau onder leiding van Riek Bakker gewerkt aan de planvorming ten behoeve van een nieuwe stadsuitbreiding ten westen van Utrecht. Dit nieuwe stadsdeel heet Leidsche Rijn en zal deel gaan uitmaken van een stadsregio met een half miljoen inwoners. Leidsche Rijn zal worden ontwikkeld tot een duurzaam nieuw woongebied waarin de bestaande kwaliteiten van het landschap optimaal benut zijn. Het plangebied is ongeveer 825 hectare groot en bevindt zich op fietsafstand van de binnenstad van Utrecht. In dit gebied zullen in de komende jaren 30.000 nieuwe woningen worden gebouwd.

Door Liesbeth Melis - In 1990 won Frits van Dongen van de Architecten Cie de meervoudige opdracht voor een nieuw theatercomplex op het terrein van de voormalige Harmonie. Tot dan toe had dit negentiende-eeuwse classicistische bouwwerk als theater gefunctioneerd, maar de verandering in betekenis van een klassiek theater tot een modern geoutilleerd zalenverhuurbedrijf noopte tot een nieuw gebouw dat beter aan de eisen van deze tijd zou voldoen. Van Dongen ontwierp een multifunctioneel gebouw, waarbij de sfeer van het theater drager van het ontwerp was.

Door Philip Breedveld - De projecten van Mecanoo kenmerken zich onder andere door hun contextualiteit. De eerste stedelijke, grootschalige gebouwen (wonig-bouw aan het Kruisplein en Hillekop) spelen actief en enigszins agressief in op de situatie. Met een modern en abstract vocabulaire van 'slabs' en torens wordt afgeweken van de traditionele bouwblokkenstructuur. Hierdoor ontstaat weliswaar een artefact, maar door de precisie waarmee de middelen zijn gehanteerd is geenszins sprake van een stedenbouwkundig 'extraterrestial'. Bij de minder omvangrijke bibliotheek in Almelo is eerder sprake van het absorberen van de situatie in verschillende gebouwdelen, waardoor de omgeving verder wordt genuanceerd. Een eenvoudig concept van nevenschikking van gebouwdelen, ruimtes en materialen is uitgewerkt tot een complex gebouw, waarin moderne architectuur haar abstractie verliest door het gebruik van een veel organischer vormentaal en tactieler materiaalgebruik. Daarmee voegt het zich in de avontuurlijke reeks nieuwe gebouwen van Mecanoo die Bart Lootsma in november karakteriseerde met "aandacht voor representatie, luxe en comfort".

Door Harm Tilman - In de Verenigde Staten hebben architecten en stedenbouwers, onder de noem er New Urbanism, de strijd aangebonden m et suburbia. Doel is het ontwikkelen van modellen en strategieën, die de nadelen van de suburbs zouden moeten opheffen. Op het eerste gezicht is er nauwelijks iets nieuws te ontdekken aan de programma's van New Urbanism , om dat een systematisch gebruik gemaakt wordt van wat Harm Tilm an in dit artikel een 'vergeten taal' noemt. Interessant is volgens hem de wijze waarop een utopie van de toekomstige stad via reglementen gekoppeld wordt aan de concrete stedelijke ontwikkelingen. Hij illustreert de opvattingen van New Urbanism aan de hand van het werk van Andres Duanay en Elizabeth Plater-Zuberk.

Door Matthijs Bouw - In Amsterdam-Noord, in het voormalig havengebied aan de Papaverweg, heeft Claus en Kaan een tweetal bedrijfsverzamelgebouwtjes gemaakt. Om richting te geven aan de toekomstige ontwikkelingen van dit gebied heeft het Stadsdeel Noord gefungeerd als opdrachtgever. Gekozen is voor een stedenbouwkundige accentuering door middel van twee hoge schijven op de hoeken van een bouwblok, m et daaraan gekoppeld een lage reeks werkplaatsen dwars op de Papaverweg. Zoals ons inmiddels vertrouwd is heeft Claus en Kaan een gebouw getekend dat door zorgvuldigheid van plaatsing en detaillering beantwoordt aan de gestelde doelen.

Door Liesbeth Melis - Het Bonnefantenmuseum in Maastricht, ontworpen door Aldo Rossi, opent begin maart haar deuren voor het publiek. In alle opzichten is het de tegenpool van het museum in Groningen, ontworpen door landgenoot Allessandro Mendini. Waar Mendini nadrukkelijk een getuigenis wil geven van de jaren tachtig kiest Rossi voor een tijdloos gebouw. Maar hoe tijdloos is het museum van Rossi? De starre, typisch negentiende-eeuwse museumtypologie is door hem getransformeerd tot een museumgebouw dat ook in deze tijd bestaansrecht heeft. Hierbij is Rossi niet blijven steken in een schematisch abstractie; het Bonnefantenmuseum is wel degelijk een materieel en tactiel gebouw.

Door Matthijs Bouw - Aan het ontwerp voor het Groninger Museum van Atelier Mendini is een intensieve discussie tussen Ed Taverne, Frank Ankersmit en Frans Haks voorafgegaan. Een centraal thema daarin was dat de geschiedopvatting niet herleid kan worden tot een logische ontwikkeling. Het Groninger Museum is bij uitstek een tractaat over kunst en design in de jaren tachtig, aldus Matthijs Bouw.

Door Bart Lootsma - Eerder al stond de Architect uitvoerig stil bij het ontwerp van Kees Christiaanse voor de Dedemsvaartweg in Den Haag. In dit nummer gaat Bart Lootsma in op het recente werk van Christiaanse, en met name op diens werkwijze. In overeenstemming met de veranderingen in de architectuurpraktijk, waarin de positie van de architect als bouw meester en creatief meesterbrein onder invloed van de onderhandelingssamenleving steeds meer onder druk is kom en te staan, ziet Christiaanse voor de architect en de stedebouwer in de eerste plaats een rol weggelegd als organisator. Wat heeft dat concreet voor gevolgen voor de praktijk van de architect en vooral ook: wat heeft dat voor gevolgen voor architectuur en stedebouw? Een tussentijdse evaluatie van een werkwijze.

Door Bart Lootsma - Aan de rand van een nieuwbouwwijk in Leeuwarden-Oost staat tussen de fermettes die het reguliere beeld van wijken voor de vrije sector uitmaken sinds kort een opmerkelijke villa. "Dit moet het lelijkste huis van Nederland zijn", was mijn eerste reactie. Maar het merkwaardige is dat die constatering gepaard ging met een immens plezier. Want het was meteen duidelijk dat in dit huis een spel wordt gespeeld met een aantal woonclichés dat een steeds grotere groep Nederlanders juist heel mooi vindt. Bovendien was ik er al snel van overtuigd dat de beleving van het huis van binnenuit veel meer te bieden heeft dan de huizen uit de omgeving: een schitterend uitzicht en royale leefruimtes door een optimaal gebruik van het bouwvolume. Genoeg argumenten dus om met evenveel recht te kunnen spreken van 'het mooiste huis van Nederland'. De waarheid ligt niet in het midden, maar overstijgt de grenzen van deze discussie.

Door Bart Lootsma - Eerder al stond de Architect uitvoerig stil bij het ontwerp van Kees Christiaanse voor de Dedemsvaartweg in Den Haag. In dit nummer gaat Bart Lootsma in op het recente werk van Christiaanse, en met name op diens werkwijze. In overeenstemming met de veranderingen in de architectuurpraktijk, waarin de positie van de architect als bouw meester en creatief meesterbrein onder invloed van de onderhandelingssamenleving steeds meer onder druk is kom en te staan, ziet Christiaanse voor de architect en de stedebouwer in de eerste plaats een rol weggelegd als organisator. Wat heeft dat concreet voor gevolgen voor de praktijk van de architect en vooral ook: wat heeft dat voor gevolgen voor architectuur en stedebouw? Een tussentijdse evaluatie van een werkwijze.

Door Bart Lootsma - Eerder al stond de Architect uitvoerig stil bij het ontwerp van Kees Christiaanse voor de Dedemsvaartweg in Den Haag. In dit nummer gaat Bart Lootsma in op het recente werk van Christiaanse, en met name op diens werkwijze. In overeenstemming met de veranderingen in de architectuurpraktijk, waarin de positie van de architect als bouw meester en creatief meesterbrein onder invloed van de onderhandelingssamenleving steeds meer onder druk is kom en te staan, ziet Christiaanse voor de architect en de stedebouwer in de eerste plaats een rol weggelegd als organisator. Wat heeft dat concreet voor gevolgen voor de praktijk van de architect en vooral ook: wat heeft dat voor gevolgen voor architectuur en stedebouw? Een tussentijdse evaluatie van een werkwijze.

Door Bart Lootsma - Eerder al stond de Architect uitvoerig stil bij het ontwerp van Kees Christiaanse voor de Dedemsvaartweg in Den Haag. In dit nummer gaat Bart Lootsma in op het recente werk van Christiaanse, en met name op diens werkwijze. In overeenstemming met de veranderingen in de architectuurpraktijk, waarin de positie van de architect als bouw meester en creatief meesterbrein onder invloed van de onderhandelingssamenleving steeds meer onder druk is kom en te staan, ziet Christiaanse voor de architect en de stedebouwer in de eerste plaats een rol weggelegd als organisator. Wat heeft dat concreet voor gevolgen voor de praktijk van de architect en vooral ook: wat heeft dat voor gevolgen voor architectuur en stedebouw? Een tussentijdse evaluatie van een werkwijze.

Door Janny Rodermond - Consistentie is kenmerkend voor de reeks recente ontwerpen van Neutelings. Hij profileert zich nadrukkelijk als een architect die concepten wil leveren. Dit ontaardt echter niet in pogingen allerlei vluchtige trends te vertalen in verleidelijke tijdschriftenarchitectuur. Zijn ontwerpen rijgen zich aaneen tot een oeuvre met een evenwichtige kwaliteit, waarin een aantal thema's steeds opnieuw met elkaar vervlochten wordt. Een gedegen gevoel voor esthetiek combineert hij met een onbevooroordeelde houding ten opzichte van de wensen van de opdrachtgever, interesse voor de gebruiks- en belevingswaarde met een rationele analyse van het ontwerpinstrumentarium en ecologische vereisten met de nieuwste inzichten in de bouwtechnologie. Neutelings is een nazaat van Team X èn van OMA, die met een mengeling van lichte ironie en respect de erfenis van de voorvaderen consumeert en uitbreidt.

Door Janny Rodermond - Consistentie is kenmerkend voor de reeks recente ontwerpen van Neutelings. Hij profileert zich nadrukkelijk als een architect die concepten wil leveren. Dit ontaardt echter niet in pogingen allerlei vluchtige trends te vertalen in verleidelijke tijdschriftenarchitectuur. Zijn ontwerpen rijgen zich aaneen tot een oeuvre met een evenwichtige kwaliteit, waarin een aantal thema's steeds opnieuw met elkaar vervlochten wordt. Een gedegen gevoel voor esthetiek combineert hij met een onbevooroordeelde houding ten opzichte van de wensen van de opdrachtgever, interesse voor de gebruiks- en belevingswaarde met een rationele analyse van het ontwerpinstrumentarium en ecologische vereisten met de nieuwste inzichten in de bouwtechnologie. Neutelings is een nazaat van Team X èn van OMA, die met een mengeling van lichte ironie en respect de erfenis van de voorvaderen consumeert en uitbreidt.

Door Janny Rodermond - Consistentie is kenmerkend voor de reeks recente ontwerpen van Neutelings. Hij profileert zich nadrukkelijk als een architect die concepten wil leveren. Dit ontaardt echter niet in pogingen allerlei vluchtige trends te vertalen in verleidelijke tijdschriftenarchitectuur. Zijn ontwerpen rijgen zich aaneen tot een oeuvre met een evenwichtige kwaliteit, waarin een aantal thema's steeds opnieuw met elkaar vervlochten wordt. Een gedegen gevoel voor esthetiek combineert hij met een onbevooroordeelde houding ten opzichte van de wensen van de opdrachtgever, interesse voor de gebruiks- en belevingswaarde met een rationele analyse van het ontwerpinstrumentarium en ecologische vereisten met de nieuwste inzichten in de bouwtechnologie. Neutelings is een nazaat van Team X èn van OMA, die met een mengeling van lichte ironie en respect de erfenis van de voorvaderen consumeert en uitbreidt.

Door Koos Bosma - Eén van de hoogtepunten van de Nederlandse stedenbouw uit het interbellum is het Algemeen Uitbreidingsplan van Amsterdam AUP, dat werd gepubliceerd in 1934. Aan dit plan zijn de namen van Th. K. van Lohuizen (onderzoek) en C. van Eesteren (ontwerp) verbonden. Het AUP is zo beroemd geworden om twee redenen, de ene positief, de andere negatief. De positieve is de relatie met de internationale congressen voor de moderne architectuur (CIAM) via de persoon Van Eesteren, die van 1930-1947 CIAM-voorzitter was. De negatieve is het chronisch gebrek aan kennis van de (Nederlandse) stedebouwgeschiedenis waardoor lange tijd het beeld kon standhouden dat de CIAM en dus ook het AUP een avant-garderol vervulden op stedenbouwkundig gebied. Wie de stedebouwgeschiedenis kent, weet dat niets minder waar is: de CIAM was eerder een achterhoede, terwijl de research en de presentatie van het AUP daarentegen baanbrekend, maar niet avantgardistisch zijn geweest. De vierdelige monografie over Van Eesteren onder redactie van Manfred Bock lijkt volgens Koos Bosma het bestaande beeld te bevestigen.

Door Deborah Hauptmann en Herman van Bergeijk -

Ed Melet en Liesbeth Melis bespreken het plan van Jo Coenen voor de Vaillantlaan in de Haagse Schilderswijk: "Het project straalt zeker eenheid uit. Doordat het grootste deel van de aandacht en het budget echter naar de gevels ging, valt bij de kwaliteit van de woningen de nodige vraagtekens te zetten."