Project

Spel van transparantie en weerspiegeling

Techniek Premium

Spel van transparantie en weerspiegeling

Het European Patent Office is een voor Nederlandse begrippen buitengewoon gebouw dat volledig is uitgevoerd in staal en glas en ongewone dimensies kent. Dit gebouw dat de architecten in opdracht van aannemer TBI Consortium New Main aan de westkant van Rijswijk realiseerden, laat de ongekende mogelijkheden voor architectuur zien. Eind juni werd het gebouw feestelijk geopend door Zijne Majesteit Koning Willem-Alexander.

Ateliers Jean Nouvel en Dam & Partners Architecten realiseerden in nauwe onderlinge samenwerking een modern kantoor voor het European Patent Office en zijn 1700 werknemers. Aan de bouw van het nieuwe kantoor ging een grondige transformatie vooraf van het gebied waar EPO sinds 1973 is gevestigd. De toevoeging van de glazen nieuwbouw geeft dit ensemble nieuw allure. Voor wie Nouvels recente project in Abu Dhabi kent, komt deze ongewone, moderne opzet wellicht als een verrassing. Beide projecten verraden weliswaar een obsessie met licht maar ruimtelijk gezien kunnen ze niet meer verschillend zijn. In EPO lijkt Nouvel terug te keren naar de Foundation Cartier in Parijs. Ook in Rijswijk wordt een spel met het glas gespeeld. Het bijzondere zit vooral in de ongekende hoogte van het gebouw, in combinatie met de geringe diepte ervan. Het is voor de eerste keer dat in Nederland een dergelijk hoog en slank gebouw is neergezet. Het lijkt in niets op het compacte kantoorgebouw met atrium, dat in Nederland dominant is. In het 27 verdiepingen tellende hoofdgebouw “New Main’ werken 1950 EPO-onderzoekers. Het is via een onderdoorgang gekoppeld aan ‘The Hinge’, een gebouw van vier verdiepingen met vergaderzalen voor besprekingen, restaurants en fitnessruimtes.

Beeld Ateliers Jean Nouvel, Dam & Partners en TBI Consortium New Main

Architectuur en context

In Nouvels opvatting is geen enkel project te herleiden tot een stijl. Hij beschouwt architectuur als afhankelijk van een context. Aan het ontwerp gaat altijd een onderzoek naar de verschillende opties en de betekenis van de locatie vooraf. Nouvel: “Er zijn altijd geschreven en ongeschreven verplichtingen die niet noodzakelijkerwijs overeenkomen met mijn esthetische visie.” Ongetwijfeld heeft ook het ongewone proces waarbij ontwerp, uitvoering en controle hand in hand gingen en de gebruiker op afstand stond, invloed gehad op het ontwerp. Voor Jean Nouvel vormen het vlakke landschap en de geschiedenis van Nederland als een land met havensteden een inspiratie voor het ontwerp. Nouvel beschrijft de lokale omgeving als een ‘grondgebonden havenwereld’, waarin gebouwen parallel lopen met de stroming en de wind, als een ‘opeenvolging van schepen’. Met een hoogte van 107 meter, 156 meter lang, maar toch 24,7 meter breed, sluit het EPO-gebouw aan op de bestaande architectuur en krijgt het de uitstraling van een ‘vaartuig dat opdoemt aan de horizon’. Aan weerszijden van de façade is een waterplas geprojecteerd. Zodra de organisatie de nieuwe werkomgeving in gebruik heeft genomen zal het oude gebouw uit 1973 worden gesloopt en een grote vijver het spel van weerspiegeling en doorzicht verder versterken.

Beeld Ateliers Jean Nouvel, Dam & Partners en TBI Consortium New Main

Langdurige relatie met Nederland

Het EPO is in Rijswijk gevestigd sinds 1973. Het werd opgericht met de opdracht om het aanvragen van octrooien in Europa te stroomlijnen en uniformeren. Het EPO is de op een na grootste internationale overheidsdienst van Europa en biedt in zijn totaliteit werk aan 7000 mensen in kantoren in München, Berlijn, Brussel, Wenen en Den Haag. Het EPO is ‘geen EU-agentschap, maar de stem van de EU in de octrooiwereld’, zegt Benoît Battistelli, president van het EPO, die de bouw begeleidde vanaf het ontwerp in 2004 tot de voltooiing in 2018. Battistelli ziet het gebouw als “een teken van onze waardering voor de langdurige relatie met Nederland”. Hij verwacht dat het gebouw een economische impuls aan de regio zal geven en kan bijdragen aan de transformatie van het omliggende gebied, de Plaspoelpolder. Daarnaast vormt het gebouw een onderdeel van de inspanningen die het EPO zich getroost tot ‘state-of-the-art’ dienstverlening met een steeds hogere kwaliteit. De opdrachtgever wenste werkruimtes die aan een buitengevel liggen. De onderzoekers die in het gebouw werken, zijn zowel specialist in hun sector als geschoold jurist. Zij onderzoeken elke octrooiaanvraag – waarvan het EPO 166.000 per jaar verwerkt. De vraag naar de diensten van het EPO steeg het afgelopen decennium sterk, vooral op de terreinen van AI, digitale technologie en software.

European Patent Office, Rijswijk - Ateliers Jean Nouvel en Dam & Partners Architecten. . Beeld Ateliers Jean Nouvel, Dam & Partners en TBI Consortium New Main

Beeld Ateliers Jean Nouvel, Dam & Partners en TBI Consortium New Main

Innovatie en traditie

Het gebouw weerspiegelt de tegenstellingen en de heterogeniteit van de organisatie. Enerzijds spreekt de organisatie zich dagelijks uit over innovaties, tegelijkertijd doet ze dat in een werkproces dat in wezen traditioneel is. Nouvel en Dam ontwierpen een flexibele werkruimte waarin medewerkers voornamelijk individueel werken en zich bezig houden met intensief en solitair onderzoek. Elke werkruimte heeft toegang tot frisse lucht en kijkt uit over de façade met uitzicht over het landschap. De centrale midden gang loopt op de koppen uit in de open ruimte, een gewaarwording die wordt versterkt door de spiegelende vlakken. Tegelijkertijd is ruimte gecreëerd voor groepswerk Op de bovenste verdieping ligt een dakterras. Het is overkapt met zonnepanelen die het gebouw van hernieuwbare elektriciteit voorzien. De abstracte patronen van de zonnepanelen werpen schaduwen over de plantenbedden waar witte kiezelpaden kriskras doorheen lopen. Aan weerszijden loopt het houten terraswerk over in aluminium, dat de vlakke horizonlijn en het eindeloos vlakke landschap weerspiegelt.

European Patent Office, Rijswijk - Ateliers Jean Nouvel en Dam & Partners Architecten. Beeld Ronald Tilleman

Beeld Ronald Tilleman

Ruimtelijkheid

Architectonisch gezien is een bijzonder gebouw gecreëerd. Bijzonder fraai is de openingssequentie van ruimtes waarmee bezoekers en werknemers het gebouw betreden. De lobby benader je via een hellingbaan onder de enorme luifel van het gebouw. Vanuit deze zes meter hoge lobby waar natuurlijk licht naar binnen valt, kun je naar de voorzieningen op de eerste twee verdiepingen of naar de daarboven gelegen kantoorverdiepingen. Ook is het mogelijk door te lopen door een lage ruimte gelegen onder de nog aan te leggen vijver, waar zonlicht gefilterd door het water naar binnen zal vallen. Deze lage onderdoorgang leidt naar de zogenoemde ‘hinge’, de schakel naar de bestaande gebouwen. Minstens zo interessant is het spel met de dubbele glazen gevel dat op de verdiepingen wordt gespeeld. Aan de zuidzijde is de ruimte tussen binnen- en buitengevel vrij fors en zijn hangende tuinen aangebracht. Vanuit de werkvertrekken levert dit een spectaculair uitzicht op het Westland op, waarbij de binnengevel weerspiegelt in de buiten gevel en de plantenbakken een verlenging lijken te zijn van de natuur buiten. Aan de noordzijde van het gebouw is de tussenruimte veel geringer en heb je een geweldig uitzicht op de Noordzee en op de schepen op weg naar de haven van Rotterdam. Het resultaat is een bijzondere ruimtelijkheid die geheel in lijn is met Nouvel’s uitspraak dat hij geen leesbare ruimtes wil maken, maar “een ruimte die een mentale uitbreiding is van wat je ziet”. Jean Nouvel: “L’enjeu pour l’architecture est de créer quelque chose en plus qui ne soit pas uniquement la traduction d’une fonctionnalité et d’un budget. Il y a nécessité de ne pas se contenter de manipuler le verre, l’aluminium ou l’acier de manière ordinaire mais bien de leur ajouter quelque chose pour que l’architecture se libère en partie de son état de chose et ne soit pas pure construction.”

European Patent Office, Rijswijk - Ateliers Jean Nouvel en Dam & Partners Architecten. . Beeld Ateliers Jean Nouvel, Dam & Partners en TBI Consortium New Main

Beeld Ateliers Jean Nouvel, Dam & Partners en TBI Consortium New Main

Licht en glas

In het bereiken van deze ruimtelijkheid speelden licht en glas een bijzonder rol. In het werk van Nouvel spitst dit zich toe op de transparantie en opaciteit van het glas. Om groene of blauwe zwemen zo veel mogelijk uit te sluiten is in nauwe samenwerking met Saint-Gobain gebruik gemaakt van het meest transparante thermische glas dat denkbaar is. Diederik Dam: “Dat maakt dat je er heel goed doorheen kunt kijken. In het glas zijn vervolgens weer folies toegepast die ervoor zorgen dat het mooi reflecteert.” Zo is een gebouw ontstaan waar je afhankelijk van positie en lichtinval nu eens doorheen kunt kijken, dan weer de Hollandse wolkenlucht in weerspiegeld ziet.

European Patent Office, Rijswijk - Ateliers Jean Nouvel en Dam & Partners Architecten. Beeld Ossip van Duivenbode

Beeld Ossip van Duivenbode

European Patent Office, Rijswijk

Opdrachtgever New Main B.V., Rijswijk voor het European Patent Office, Rijswijk

Ontwerp Ateliers Jean Nouvel en Dam & Partners Architecten

Architecten Jean Nouvel en Diederik Dam

Projectarchitecten (tender) Jean-François Winninger en Haakon Brouwer

Projectarchitect /-manager (realisatie) Bernard Duprat en Merlijn Pennings

Adviseur constructie Zonneveld Ingenieurs, Rotterdam

Adviseur installaties croonwolter&dros, Rotterdam en Deerns, Rijswijk

Adviseur akoestiek Peutz, Zoetermeer

Aannemer Consortium New Main B.V., bestaande uit J.P. van Eesteren (bouw) en Croonwolter&dros (E&W-installaties)

Landschapsarchitect Copijn, Groenekan

Bruto vloeroppervlakte 87.500 m2

Programma Kantoorgebouw met een dubbele glazen voorgevel, 100 m hoog en 150 m lang, met vergaderzalen, trainingscentrum, koffiehoek (New Main), raadskamers, sportfaciliteiten, club, restaurant (New Hinge)

Voorlopig ontwerp 1e kwartaal 2013 (prijsvraag)

Definitief ontwerp 4e kwartaal 2014

Aanvang bouw 1e kwartaal 2014

Oplevering 2e kwartaal 2018

Budget Euro 205 miljoen

Foto's

Ontwerp en realisatie

Locatie

Reageer op dit artikel