Wat als het niet de vrouwen zijn die emancipatie missen, maar het hele vak? Architect Ninke Happel draait de vraag om. Want achter de scheve man-vrouwverhouding in de architectuur schuilt volgens haar een dieper probleem: een vakgebied dat structureel wordt onderschat, onderbetaald en onzichtbaar gemaakt. Door in dit essay de structurele beperkingen - maar ook de bijbehorende kansen - op een rij te zetten, roept ze heel Nederland op: #emancipeerdearchitect!
We weten al lang hoe het moet: observeren, vragen stellen, data eerlijk interpreteren, codesign inzetten, politieke wil organiseren. Toch slagen Nederlandse steden er nauwelijks in om vrouwen écht mee te nemen in het ontwerp van de openbare ruimte. De reden? Er is een mentaliteitsverandering nodig: de durf om aannames los te laten. En door te beginnen met luisteren, niet met ontwerpen.
'Fuck, hij meent het echt', verzuchtte Wouter Vanstiphout over het initiatief van 'Tech Bro' Don Ritzen voor de Shift Landmark. Het immense icoon voor duurzaamheid moet een 'Eiffeltoren voor groene groei' worden. Een 'New World Wonder' dat zich kan voegen in de rij van de Colossus van Rhodos, Pyramides van Gizeh en de hangende tuinen van Babylon. Vanstiphout concludeert: 'Eigenlijk is het treurigste wat dit project kan overkomen, dat Don Ritzen daadwerkelijk de honderden miljoenen weet te organiseren en er straks een door BAM uitgewerkte aanfluiting staat.'
In de architectuur praten we graag over vernieuwing, vooruitgang en maatschappelijke relevantie. Maar als het gaat over wie blijft, wie doorgroeit en wie afhaakt, blijken vastgeroeste patronen opvallend hardnekkig. Al in de jaren negentig werd duidelijk dat de emancipatie in het vak vooral op papier had plaatsgevonden. 25 jaar later klinkt wat jonge vrouwen vertellen nog altijd verontrustend bekend. Dat is geen toeval - en geen individueel falen. Dat is een systeemprobleem, betoogt Lara Schrijver.
Steeds meer vrouwen en andere minder gehoorde stemmen krijgen een plek op het podium van de architectuur. Inspirerend en nodig: het biedt jonge architecten een horizon en schuift nieuwe verhalen naar voren. Maar zolang de werkcultuur, de machtsverdeling en de onzichtbare normen dezelfde blijven, verandert het huis niet. Representatie opent deuren, maar pas cultuurverandering verplaatst muren. En daarvoor moeten we het gesprek over vrouwen in de architectuur verbreden.
Wat moet architectuur vandaag de dag zijn? Mooi? Efficiënt? Sociaal? Radicaal praktisch? In de essays en opinies die de top 5 hebben gehaald wordt gezocht naar antwoorden én worden vraagtekens gezet bij vertrouwde aannames. Ze laten zien hoezeer het vak onder spanning staat. Wouter Vanstiphout denderde aan het einde van het jaar de top 5 binnen om te concluderen: 'Ik geloof in de toekomst van een architectuur die in extremis bereid is zichzelf af te schaffen en ik denk zelfs dat dat een eerste voorwaarde is voor haar overleven.'
De zoektocht naar schoonheid is een dagelijkse strijd voor elke architect. De kwestie is omgeven door mysterie en geheimhouding: als middeleeuwse alchemisten houden architecten hun recepten verborgen. De waarheid is dat zij eigenlijk ook niet precies weten hoe je lood in goud kan veranderen.
In veel ontwerptrajecten is de vrouwelijke blik een blinde vlek. Bij de inrichting van de publieke ruimte wordt het vrouwelijk perspectief niet meegenomen en de vrouwelijke behoeften niet benoemd. Dit kan en moet anders. Door de inzet van beleid, onderzoek en toegepast ontwerp is het mogelijk om 'gender inclusive urban planning' onderdeel te laten zijn van de dagelijkse praktijk. Waarom blijft dit onderwerp in Nederland onderbelicht? En waarom passen we inclusief ontwerp niet grootschalig toe?
