artikel

Trippenhuis in Amsterdam door Office Winhov

Interieur

Het Trippenhuis in Amsterdam huisvest de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). Office Winhov heeft het gebouw gerenoveerd met respect en fascinatie voor de veranderende aard van het complex. Het publieksdeel is vernieuwd, de kantine opnieuw ingericht en het monumentale deel brandveilig gemaakt. HOEK architecture & preservation AIA voerde restauraties uit en formuleerde een toekomstvisie.

Tekst Afke Laarakker
Beeld René de Wit

Het Trippenhuis is slechts één van de vijf gebouwen aan de Kloveniersburgwal in Amsterdam waarin de KNAW is gehuisvest. Het voormalig woonhuis uit 1662 is verstrengeld geraakt met de aangrenzende panden. “Er was zoveel gewijzigd door de jaren en zoveel doorgebroken dat je op een gegeven moment niet meer wist waar je was,” vertelt Uri Gilad, partner van Office Winhov, over het complex. Het pand veranderde meerdere keren van eigenaar, deed dienst als Rijksmuseum en er kwamen kantoren. Belangrijk uitgangspunt voor de renovatie was duidelijkheid scheppen binnen het doolhof van kamers en gangen.

Trippenhuis Amsterdam door Office Winhov. Beeld René de Wit

Office Winhov ontwierp het nieuwe interieur van het Trippenhuis als losse kamers die samen een enfilade vormen. Beeld René de Wit

Het hele rijtje panden maakte onderdeel uit van de aanbesteding die in 2015 door eigenaar Rijksvastgoedbedrijf en huurder KNAW werd uitgeschreven. “Het was eigenlijk een onmogelijke opdracht om een lelijk Oostblok-gebouw te verbinden met een zeventiende-eeuws pand,” benadrukt Mieke Zaanen, algemeen directeur van de KNAW. Samen met HOEK stelde Office Winhov voor om het interieur van het nieuwe pand op te bouwen uit een aantal salons met elk een specifieke functie en stijl, die samen maar ook afzonderlijk functioneren. Geïnspireerd op de architectuur van het Trippenhuis.

rippenhuis Amsterdam door Office Winhov. Beeld René de Wit

In de bibliotheek van het Trippenhuis zijn de plafondschilderingen met natuurlijke motieven goed zichtbaar. Beeld René de Wit

De gebroeders Trip

In de zeventiende eeuw kreeg architect Justus Vingboons de opdracht om twee identieke maar gespiegelde woningen voor de broers Trip te ontwerpen. “De begane grondvloer en eerste verdieping hadden een belangrijke representatieve functie,” vertelt restauratiearchitect André Hoek. “Maar hoe intiemer je relatie met de bewoners, hoe meer kamers je mocht betreden. Sommige bezoekers kwamen bij wijze van spreken niet verder dan de voordeur.”

De inmiddels veelvuldig veranderde huizen liggen achter een zware gesloten gevel van zandsteen, afgewerkt met Korinthische pilasters. De twee mannen die steenrijk werden met wapenhandel waren niet te bescheiden hun huis te laten ontwerpen naar het evenbeeld van het Paleis op de Dam. Office Winhov laat de monumentale gevel van het Trippenhuis onaangeroerd. Een nieuwe plint van het pand aan de linkerzijde met daarachter het publieksdeel zorgt voor meer openheid.

De plint is voorzien van nieuw beplating van gegoten brons, gemaakt door de Koninklijke Klokkengieterij Eijsbout uit Asten. De platen omlijsten de nieuwe kozijnen die zijn doorgetrokken tot het maaiveld. Het materiaal is een verwijzing naar het gietijzer waarvan kanonnen werden gemaakt: de handelswaar van de broers. Als gevolg van het maakproces vertoont het brons oneffenheden en voegt het zich natuurlijk naast het zwartgeblakerde zandsteen.

rippenhuis Amsterdam door Office Winhov. Beeld René de Wit

Glazen deuren scheiden de lounge en de salon van elkaar. Beeld René de Wit

Kruising van bouwperioden

De linkerdeur van het Trippenhuis was voor de renovatie de enige entree van het vijf panden tellende complex. Bezoekers en medewerkers deelden hem. De architect scheidt de twee stromen en maakt de rechterdeur tot entree voor medewerkers. Het liefst hadden architect en de gemeente Amsterdam nog meer onderscheid gezien tussen de verschillende panden. “Maar je kan niet tegen de KNAW zeggen dat ze elke keer naar buiten moeten,” legt Gilad uit. De architect koos er voor om in het interieur de verschillende bouwperioden te benadrukken, zodat de bezoeker weet in welk gebouwdeel hij zich bevindt.

De klinkerbestrating van de ontvangstruimte direct achter de deur ligt er sinds 1660. Het is een semi-buitenruimte, een eenvoudig klein portaal voor het werkelijke huis begint. Een door Office Winhov ontworpen robuuste notenhouten ontvangstbalie siert de ruimte waar de historische maquette van het pand staat. Verder is ze leeg. Door de glazen deuren zijn de nieuwe en oude delen van het Trippenhuis te zien. Linksaf, een paar treden naar beneden, arriveer je in het door Office Winhov rigoureus verbouwde pand uit de jaren zeventig.

rippenhuis Amsterdam door Office Winhov. Beeld Wijnanda Duits

De bel-etage van het pand is volledig gesloot. Beeld Wijnanda Duits

Enfilade van kamers

De beletage is volledig gesloopt. Evenals de lange hellingbaan die het verhoogde voorhuis en achterhuis met elkaar verweefde. Het nieuwe interieur voegt zich schijnbaar moeiteloos in de bestaande structuur. De nieuwe terrazzovloeren zijn gelijkvloers. De resulterende half ondergrondse verdieping is gebruikt om kabels en installaties onzichtbaar te maken.

De eerste analyse bestond uit een tekening van de vloeren van het Trippenhuis. De schetsen geven een voorstel voor een enfilade van kamers. Op elkaar afgestemd in proportie, maar met elk een uniek terrazzovloerpatroon. Gedurende het hele proces is vastgehouden aan dit heldere idee.

“Het is meestal eenvoudiger om een plan op een gegeven moment te wijzigen,” aldus Gilad. “Dat het is gelukt om aan ons eerste voorstel vast te houden, danken we aan het vertrouwen dat de opdrachtgever in ons stelde.” Ook Zaanen illustreert het belang van die samenwerking: “Toen er bezuinigd moest worden kwam de sloop van de grote kolom middenin de ruimte op het spel te staan. Uri en ik keken elkaar aan en wisten allebei: die kolom moet weg.”

rippenhuis Amsterdam door Office Winhov. Beeld René de Wit

De plint van het pand uit de jaren zeventig naast het Trippenhuis is door Office Winhov opener gemaakt. Beeld René de Wit

Afzonderlijke ruimtes

Het patroon van de vloeren is afgestemd op de functie in samenhang met het meubilair, de wanden en het plafond. “Vaak is architectuur als één ruimte ontworpen, met één taal. Maar we wilden dat elke kamer een ander gevoel oproept,” vertelt Gilad. “Ik leerde van Hoek dat veel van onze kennis over oude interieurs komt uit poppenhuizen, daarin krijg je altijd een gevoel van afzonderlijke ruimtes.”

De wanden van de ontvangstruimte hebben een ‘KNAW’-blauw kleuraccent. De garderobe is afgewerkt met notenvineer, de bar rood en de lounge lila. Boven de deuropeningen begint, door een goudkleurige rand gescheiden, de kleur van het plafond. Het zijn akoestische panelen. Verder komt het donkere notenhout terug in de wandmeubels. Deuren zijn van glas zodat ook met gesloten deuren de enfilade zichtbaar blijft.

Op de plafonds bracht kunstenares Evi Vingerling schilderingen aan. De gestileerde natuurlijke motieven zijn geïnspireerd op de plafondschilderingen van het Trippenhuis. “Als architect denk je in eerste instantie dat je een zachte tekening moet creëren. Uiteindelijk ben ik blij dat dit niet is gebeurd.” Op het plafond boven de rode barruimte kwamen bijvoorbeeld zwarte strepen. “Hierdoor wordt het verschil tussen de ruimtes meer benadrukt.”

Trippenhuis Amsterdam door Office Winhov. Beeld René de Wit

Grote dakramen brengen extra daglicht in de lounge van het publieksdeel. Beeld René de Wit

Rembrandtzaal als inspiratie

De Tinbergenzaal ligt aan het einde van de enfilade. In de ruimte organiseert de KNAW congressen, lezingen en workshops. Voor de renovatie werd deze door de medewerkers het crematorium genoemd. De ruimte was donker, somber en in zichzelf gekeerd. Nu zijn plafond, wanden en vloer bekleed met een lichte kleur hout en heeft de multifunctionele ruimte een zachte uitstraling gekregen.

Trippenhuis Amsterdam door Office Winhov. Beeld René de Wit

Vanuit de hal van het zeventiende-eeuwse Trippenhuis arriveer je in het publieksdeel van het complex. Beeld René de Wit

Belangrijke inspiratiebron voor de indeling van de Tinbergenzaal was de Rembrandtzaal in het oude Trippenhuis, waar ooit De Nachtwacht tentoongesteld hing. De grote salon heeft een cassetteplafond en een houten vloer waarvan het patroon de lijnen in het plafond volgt. In de wanden van de zaal ondersteunden eens pilasters met Korintische ornamenten de cassetten.

In het nieuwe ontwerp van Office Winhov is dat vertaald in een plafond met hoge houten balken die elkaar kruisen en het plafond in vlakken verdelen. In het middelste vlak is een groot daklicht gemaakt. De lijnen die de balken in het plafond maken, zijn doorgezet in de wanden en de vloer. Achter de verticale luiken in de wanden zijn stopcontacten en bekabeling onzichtbaar wegwerkt. Het is een slim gevonden knipoog naar de verwijderde Korinthische pilasters.

Trippenhuis Amsterdam door Office Winhov. Beeld René de Wit

De Tinbergenzaal is een multifunctionele zaal voor zowel theatervoorstellingen, workshop als lezingen. Beeld René de Wit

Onderdeel van ontwikkeling

Het ontwerp van Office Winhov is een aanvulling op de verzameling van stijlen en smaken in het Trippenhuis-complex. Het ontwerp is nadrukkelijk geen architectuur van 400 jaar oud of een tijdloos ontwerp. “Tijdloosheid is ook aan tijd gebonden,” aldus Gilad. Maar hij is net zo min op zoek naar statements of vernieuwing.

De architectuur van het Trippenhuis is ontstaan door te kijken naar de mogelijkheden van de materialen en door te werken vanuit de verhoudingen tussen ruimten. “Het is daarom ook geen interieur waarvan iemand zal zeggen dat hij het nog nooit heeft gezien,” benadrukt Gilad. Het toont respect en fascinatie voor de veranderende aard van het complex, maar speelt daarin zijn eigen rol. “Het ontwerp is onderdeel van een ontwikkeling, geen begin of eindpunt. Het is deel van iets groters.”

Trippenhuis Amsterdam door Office Winhov. Beeld René de Wit

Office Winhov ontwierp de ruimten zo dat je altijd naar het licht toe beweegt. Beeld René de Wit

Projectgegevens

Opdrachtgever Rijksvastgoedbedrijf
Ontwerp Office Winhov, Amsterdam
Medewerkers Joost Hovenier, Uri Gilad, Anna Karina Janssen, Carlo van Steen, Steven Reisinger, Rutger van der Meer, Myrsini Alexandridi, Rogier van der Brink, Moniek Kamphuis
Ontwerp onderhoud en brandveiligheid in monumentale deel HOEK architecture & preservation AIA, Utrecht
Origineel ontwerp Kloveniersburgwal 29-29a Justus Vingboons
Adviseur constructie Bouwadviesbureau Strackee, Amsterdam
Adviseur E-installaties Aprin, Amersfoort
Adviseur W-installaties Lte Wijchen
Adviseur bouwfysica Cauberg Huychen / DPA, Rotterdam
Overig advies Archisupport, Amerongen
Overig advies Theateradvies, Amsterdam
Aannemer bouwkundig Schakel en Schrale, Amsterdam
Aannemer installaties BAM, Bunnik
Interieurarchitect Office Winhov, Amsterdam
Landschapsarchitect (groen dak) Copijn Tuin- en Landschapsarchitecten, Utrecht
Beeldend kunstenaar Evi Vingerling, Amsterdam
Bruto vloeroppervlakte nieuwe ontvangst incl. Tinbergenzaal 900 m2
Netto vloeroppervlakte nieuwe ontvangst incl. Tinbergenzaal 720 m2
Bruto vloeroppervlakte pand 27-31 7300 m2
Netto vloeroppervlakte pand 27-31 6080 m2
Programma ontvangstruimten en lezingenzaal
Voorlopig ontwerp september 2015
Definitief ontwerp oktober 2016
Aanvang bouw september 2017
Oplevering mei 2019

 

de Architect september 2019

Dit artikel is verschenen in het septembernummer van de Architect 2019

 

Meer informatie over een abonnement>
Meer informatie over losse verkoop>

 

Lees ook:

SELECT Trippenhuis in Amsterdam door Office Winhov

ARC19: Trippenhuiscomplex Amsterdam – Office Winhov

 

Foto's

Reageer op dit artikel