artikel

Lezing Design District: Nut en nadeel van de open werkomgeving

Interieur

Lezing Design District: Nut en nadeel van de open werkomgeving
Kantoor Macaw in Hoofddorp door D/Dock, beeld Karen Steenwinkel

Op vrijdag 7 Juni organiseerde de Architect een lezing tijdens Design District in Rotterdam. Het thema van de lezing was het nut en nadeel van de open werkomgeving. De sprekers waren: Hans Maréchal van M+R interior architecture, Sandra Foppen van Rohde & Grahl, Francesco Messori van D/Dock, Marion Beijer en Anca Gosselink van Centre for People and Buildings en interieurarchitect Aat Vos.

Hoofdredacteur van de Architect Harm Tilman deed het welkomstwoord. Hij constateerde dat de open werkomgeving inmiddels volwassen is geworden. Ook stelde hij dat het niet meer mogelijk is terug te gaan naar de oude plattegronden met kleine kantoren, maar dat ook de open plattegrond nog niet altijd volmaakt is.

Tilman kondigde vervolgens de vijf sprekers aan die hun visie op het nut en nadeel van de open werkomgeving presenteerden.

HERE Technologies Eindhoven innovative office door M+R interior architecture

HERE Technologies Eindhoven innovative office door M+R interior architecture

Vier ontwerpprincipes

Interieurarchitect Hans Maréchal van M+R trapte af. Hij stelde dat een open werkomgeving nadelig kan uitpakken door een verkeerde interpretatie en gebruik van de ruimte. Hij vertelde dat hij zijn ontwerpen daarom baseert op vier principes die de socioloog Aaron Antonovsky formuleerde voor een stressvrije en gezonde omgeving.

Maréchal legde uit dat een omgeving volgens die principes in de eerste plaats comfortabel moet zijn. Dat wil zeggen dat je mensen bijvoorbeeld niet met hun rug naar een gangpad moet zetten. Ten tweede hebben medewerkers een gevoel van controle over hun werkplek nodig; werkplekken moeten schoon zijn. Ten derde is het belangrijk dat een ruimte betekenisvol is, dat kan bereikt worden met licht en een inspirerende vormgeving. En als laatst is het belangrijk dat het ontwerp begrijpelijk is.

Librije Middelburg - M+R Interior Architecture - beeld M+R

Librije Middelburg – M+R Interior Architecture – beeld M+R

Human based design

Interieurarchitecte Sandra Foppen van Rohde & Grahl stelde in haar presentatie de vraag of nut en nadeel wel feitelijk zijn vast te stellen. Het nut zou de interactie kunnen zijn die ontstaat in een open werkomgeving en het nadeel de geluidshinder. “Maar, elk individu concentreert zich optimaal in een ander type omgeving” stelde ze. Concentratieplekken zouden dus op het individu moeten worden toegespitst en niet altijd als dezelfde glazen doos worden vormgegeven. De één heeft ten slotte baat bij geroezemoes, de ander juist bij stilte. Omdat het onhaalbaar is voor iedereen een apart ontwerp te maken, stelt zij het maken van ‘concentratietypen’ voor als uitgangspunt voor kantoorinrichting.

Ontwerp & spiritualiteit

Ook Francesco Messori noemt de vraag wat het nut en nadeel van de werkomgeving is onzinnig. “Het is alsof je vraagt: wat is er goed aan pasta, maar het goede aan pasta is de manier waarop ik het bereid.” aldus Messori.

Vervolgens hield de interieurarchitect een bevlogen verhaal over zijn zoektocht naar de verborgen kwaliteiten van ontwerp. “Het visuele deel van een ontwerp is als een ijsberg die net boven het water uitkomt.” We zien zijn de ruimte en de techniek. Onzichtbaar is het deel van het ontwerp dat met rituelen en dus met onze cultuur en sociologie te maken heeft. Ook de aspecten die betrekking hebben op onze instincten en dus zijn gerelateerd aan onze emoties en de psychologie zien we niet.

Kantoor Macaw in Hoofddorp door D/Dock, beeld Karen Steenwinkel

Kantoor Macaw in Hoofddorp door D/Dock, beeld Karen Steenwinkel

Op dit moment is Messori bezig met de zoektocht naar een derde verscholen aspect: de spiritualiteit van het ontwerp. Hij vertelt dat dit deel betrekking op mindfulness, maar ook op kunst en ambacht. De sleutel kan volgens hem gevonden worden door architectuur als een kunstvorm te beschouwen waarmee je componeert en stiltes vormgeeft.

Goede Doelen Loterijen in Amsterdam door Benthem Crouwel Architects en D/DOCK, beeld Jannes Linders

Goede Doelen Loterijen in Amsterdam door Benthem Crouwel Architects en D/DOCK, beeld Jannes Linders

Data

Marion Beijer gaf in haar presentatie toelichting op de bevindingen van Centre for People and Buildings. Het instituut doet onderzoek naar de open werkomgeving en met name naar de tevredenheid van de werknemers. “Het is belangrijk dat ontwerpers deze bevindingen van anderen gebruiken” stelt ze, “zodat ze niet in dezelfde valkuilen vallen. Gewoon verhuizen is niet genoeg.”

Ze stelde dat een belangrijk aandachtspunt dat te vaak over het hoofd wordt gezien goede akoestiek en geluid is. Routinematig werk kan redelijk goed in een rumoerige omgeving worden uitgevoerd. Bij complex werk neemt de concentratie daarentegen snel af. Mensen verdelen over zones, gescheiden in concentratiewerkplekken en samenwerkingsruimten, is geen garantie voor succes, omdat “mensen van nature bij hun team willen zitten.”

Essay juninummer Het Kantoor Wim Pullen

Overzicht van aspecten met tevredenheidsscores (CfPB Benchmark)

Instrumenteel aan de gebruiker

Aat Vos vertelt dat hij het aan het begin van zijn carrière vaak raar vond wanneer anderen zijn plannen niet begrepen. Inmiddels is hij wijzer, vertelt hij. “Als architect moet je geen ruimtes ontwerpen, maar de tijd die mensen ergens willen doorbrengen.”

Vos vertelt dat hij zich een aantal jaren geleden besloot zich als ontwerper instrumenteel op te stellen aan de behoefte van de gebruikers. Doormiddel van workshops en met behulp van een zelf ontwikkeld kaartspel achterhaalt hij wensen en eisen. Belangrijke vraag die hij zichzelf stelt tijdens het proces is: hoe creëer je een plek waar mensen zich thuisvoelen?

Grünerløkka Library door Aat Vos

Grünerløkka Library door Aat Vos

 

 

Reageer op dit artikel