artikel

SELECT Tussen historie en geschiedvervalsing: De Librije in de Abdij van Middelburg M+R

Interieur

SELECT Tussen historie en geschiedvervalsing: De Librije in de Abdij van Middelburg M+R
De Librije M+R Interior Architects

Door Afke Laarakker – De Abdij van Middelburg is als een kralenketting rondom het Abdijplein geregen. Naar behoefte zijn over een aantal eeuwen verspreid nieuwe delen aangebouwd. Eén van die kralen uit de ketting is de Librije, de oude kloosterbibliotheek. M+R maakte voor de Provincie Zeeland een ontwerp dat aansluit bij de eeuwenoude én recente geschiedenis van het gebouw.

De abdij is in de 12de eeuw gesticht door Norbertijner monniken die vanuit Antwerpen naar Middelburg trokken. Het gebouw is stukje bij beetje uitgebreid tot het grote complex dat het nu is. Ook vond een aantal grootschalige renovaties plaats, de laatst in de jaren na de tweede wereldoorlog.

De Librije M+R Interior Architects

De Librije is één van de vele gebouwdelen waaruit de Abdij is opgebouwd.

In 1940 ging een groot deel van de historische binnenstad van Middelburg in vlammen op. Een enorme stadsbrand ontstond na een offensief van zware handgranaten. De brand verwoeste ook de daken en het interieur van de Abdij. Na de oorlog is het historische gebouw herbouwd, althans voor het oog.

Geschiedvervalsing

Geschiedvervalsing noemt Hans Maréchal van M+R de wijze waarop renovatie van de Librije in de jaren 50 is aangepakt. Alleen het booggewelf onder de begane grond en buitenmuren bleven behouden.

Maréchal vertelt dat M+R de houtstructuur onder de torentjes weer in het zicht wilde brengen, maar ontdekte dat die niet meer bestaat. De torentjes zijn simpelweg op betonnen schijven gezet. Ook de vloerconstructie is weinig historisch, het is een tafelconstructie: betonnen vloerplaten rusten op betonnen kolommen. De vloerconstructies zijn kenmerkend voor de jaren 50 van de vorig eeuw; balken met troggewelvenvloer of dunne in het werk gestorte betonvloer waarbij de buitengevels de vloeren dragen.

De Librije M+R Interior Architects

De Librije M+R Interior Architects

Het was geen opzet, schrijft architectuurhistorica Rosa Zaccagnini-Visser in een artikel over de Abdij. Verantwoordelijk voor de renovatie na de oorlog, had rijksarchitect Henri de Lussanet de la Sablonìere het interieur van de abdij in oude staat willen herstellen. Maar hoewel uitgebreid bouwhistorisch onderzoek plaatsvond, was door gebrek aan geld de afweging soms banaal. Ze ging tussen de boel laten instorten of snel en goedkoop redden wat er te redden viel. En dus gaat achter de huid van Librije, opgebouwd uit middeleeuwse bakstenen een modern gebouw schuil. (1)

Gestript tot de basis

In 1971 is de renovatie van Lussanet voltooid. Om te voldoen aan de behoefte van die tijd zijn de kantoren toen volgebouwd met kantoorcellen. M+R begon de renovatie van de Librije met de sloop van al die hokjes. Het nieuwe interieur is opgebouwd vanuit de kale basis die overbleef.

Maréchal vertelt dat met het ontwerp vooral aansluiting is gezocht bij datgene wat van de middeleeuwse structuur nog zichtbaar is. Dit is te herkennen in het ritme van de ramen, de hoge ruimten. Verder is karakteristiek dat de twee vleugels van de Librije verschillen in beukmaat en dat verdiepingen op verschillende hoogten liggen.

Het ontwerp van M+R is echter in geen opzicht historiserend, maar zoekt naar antwoorden op eigentijdse vraagstukken. Aansluiting wordt vooral gezocht in materiaal en ritme. Daarnaast bepaalt toch ook de nieuwbouw uit de jaren 50 mede het beeld.

 Van gewelvenvloer tot kapconstructie

Op de begane grond wilde M+R een nieuwe vloer met daarop een gesloten volume met daarin wc’s en garderobe plaatsen. Dankzij de ervaring van constructeur Erik Vianen zijn op tijd de scheuren in de 15de-eeuwse gewelvenvloer. Deze zijn hersteld, waarna de vloer sterk genoeg was voor de beoogde aanpassingen. Maréchal hoopt dat de provincie de indrukwekkende kelderruimte in de toekomst in gebruik zal nemen.

De Librije M+R Interior Architects

Onder de begane grondvloer ligt een indrukwekkende kelderruimte met gewelvenvloer uit de 15de eeuw. In de gewelvenvloer zaten scheuren welke zijn hersteld.

Op de halve verdieping bevinden zich de fractiekamers. De lange horizontale houten kozijnen van de vergaderruimten zijn geïnspireerd op de massieve kozijnen van de Abdij. Maar die lineariteit is ook terug te zien in het tongewelf van na de oorlog.

Librije Middelburg - M+R Interior Architecture - beeld M+R

De verticale ramen sluiten aan bij de historische raamkozijnen, maar ook bij het na-oorlogse tongewelf

De constructeur adviseerde hoe je de schachten en sparingen zo kunt maken dat de hoofddraagconstructie zo min mogelijk wordt onderbroken. Daardoor zijn de mooie open ruimten die de architect en opdrachtgever in gedachten had voor de flexwerkplekken, mogelijk geworden. De sfeer wordt bepaald door het licht, binnenvallend door de historisch ogende Abdijramen en tapijten geknoopt van duurzame wol.

Op de eerste verdieping is een oplegvloer uit de jaren 50 bewaard gebleven, M+R had deze willen verwijderen, maar er was onvoldoende budget. Maar het levert wel wat op, een spannend hoogteverschil ontstaat tussen een open werkruimte voorin en een intiemere ruimte achterin de vleugel.

Librije Middelburg - M+R Interior Architecture - beeld M+R

Door een oplegvloer is een hoogteverschil ontstaan, waardoor variatie ontstaat in het kantoorlandschap.

Op de tweede verdieping, onder het zadeldak, is een deel van de houten kapconstructie te zien. Het is een klassieke Nederlandse kap, vertelt Vianen,  maar vooral ook een goed voorbeeld van systeembouw uit de jaren 50. De spanten zijn zo opgebouwd dat tussenkolommen, niet meer nodig waren. Helaas, was het onontkoombaar, vertelt Maréchal, dat een groot deel van die constructie verscholen gaat achter de systeemplafonds.

De Librije M+R Interior Architects

De houten kapconstructie is onzichtbaar door het geplaatste systeemplafond.

Toch geeft de constructie, oud of nieuw, verscholen of niet, nog een aangename sfeer aan de ruimte. M+R is daar mooi op ingesprongen door het gebruik van hout in de kozijnen, tafels en stoelen. Het hout is afkomstig uit de directe omgeving van Middelburg.

Librije Middelburg - M+R Interior Architecture - beeld M+R

Librije Middelburg – M+R Interior Architecture – beeld M+R

Duurzaamheidsambities

Zijn ambities op het gebied van energie heeft M+R moeten loslaten. Zonnepanelen mogen niet op het dak geplaatst vanwege de monumentstatus, en er bevindt zich al een warmteopslag in de buurt van de Abdij waardoor een tweede technisch niet mogelijk is.

M+R kon slechts met behulp van voorzetramen de thermische schil opwaarderen. Maréchal vraagt zich daarom af hoe de overheid haar ambities om, al haar vastgoed te laten voldoen aan energielabel C in 2020, denkt te gaan behalen.

Librije Middelburg - M+R Interior Architecture - beeld M+R

Librije Middelburg – M+R Interior Architecture – beeld M+R

  1. Rosa Zaccagnini-Visser, Het Abdijcomplex te Middelburg architectonisch bedrog? Bulletin KNOB, Utrecht 2003.

 

Opdrachtgever Provincie Zeeland, de Abdij Middelburg Ontwerp gebouw ‘de Librije’ onderdeel van de Abdij te Middelburg Projectarchitect(en)Hans Maréchal Medewerkers Bart Diederen; Miranda van Mensvoort; Daphne van der Ploeg; Emy Liebregts Adviseur constructie Vianen Bouwadvies, Nuenen Adviseur installaties Nelissen ingenieursbureau Eindhoven Adviseur akoestiek Nelissen ingenieursbureau Eindhoven Aannemer Leenhouts, Oostbrug Interieurarchitect M+R interior architecture, Eindhoven Bruto vloeroppervlakte 2.250 m2 Netto vloeroppervlakte 1.500 m2 Programma Restauratie, verbouwen en herinrichten monumentaal gebouw ‘de Librije’ Datum voorlopig ontwerp september 2016 Datum definitief ontwerp mei 2017 Aanvang bouw Januari 2018 Oplevering November 2018 Bouwsom inclusief installaties € 1.450.000,– excl. BTW Bouwsom exclusief installaties € 870.000,–  excl. BTW Aannemer Leenhouts, Oostbrug

Meer over de Librije

 

 

Reageer op dit artikel