Harm Tilman (1954, Rotterdam) is auteur, docent, moderator en zelfstandig redacteur op het gebied van architectuur en stedenbouw. Tot 2021 was Harm hoofdredacteur van het de Architect. Daarvoor werkte hij o.a. als coördinator en docent stedenbouwkunde aan de Academie van Bouwkunst Rotterdam.
De wens tot sociale verandering vormt een sterke stimulans voor de ontwikkeling van architectuur. Dit heeft zijn wortels in de moderne beweging. Een vernieuwd gevoel voor sociale verantwoordelijkheid brengt architecten er tegenwoordig toe het vizier te richten op achterstallige behoeftes. Deze liggen bijvoorbeeld op het terrein van zorg en onderwijs, maar ook van parken, woningbouw en infrastructuur. Dit vereist activiteiten in nauwe samenwerking met de gemeenschap en met toekomstige gebruikers.
Sinds afgelopen week staat één ding vast, het Nationaal Historisch Museum (NHM) zal de Gouden Piramide never nooit krijgen. De Gouden Piramide is de jaarlijkse Rijksprijs voor inspirerend opdrachtgeverschap in de architectuur en inspirerend kunnen de verwikkelingen rond het NHM niet bepaald worden genoemd.
Afgelopen week werd Nederland opgeschrikt door een heuse rel. Architect Sjoerd Soeters beschuldigde Wilfried van Winden van plagiaat. Aanleiding was de sprekende gelijkenis tussen het gerealiseerde Inntel hotel in Zaandam en een schets die Soeters als stedebouwkundige supervisor veel eerder maakte en naar eigen zeggen overlegde met de architect.
De dramatische rol van de heroïsche, Nietzscheaanse architect is uitgespeeld. De figuur van de mythische architect is plotseling achterhaald. In de nieuwe periode die voor ons ligt is de architect een ambachtsman die zich ook op de bouwplaats laat zien en die daarvoor vroeg uit de veren gaat en op tijd naar bed. Het is een ontwerper die zich bezig houdt met kleine dingen. Zaken waar de heroïsche architect zijn of haar neus optrok.
De telefoon gaat, aan de lijn is Aat Vos uit Assen. Hij belt naar aanleiding van de blog die ik vorige week heb geschreven. 'Je woorden zijn me uit het hart gegrepen', zegt hij. Het grote probleem is dat architecten weigeren zich te professionaliseren. Hij vertelt dat hij onlangs op een bijeenkomst over BIM was. Volgens Vos ligt daar de toekomst van de architectuur, want zo kan ze de verloren regierol weer opeisen. Maar tot zijn grote verbazing bestreden veel van de aanwezige architecten BIM, zoals negentiende eeuwse plattelanders deden tegen de komst van de stoomtrein.
Op de meeste architectenbureaus waar ik kom, is het doodstil. Geen telefoontjes van potentiële opdrachtgevers, projecten die worden stilgezet, collega-bureaus die failliet zijn gegaan of een doorstart maken. Verontrustender wellicht is dat architecten nauwelijks zijn betrokken bij het creëren van de juiste condities voor hun vakbeoefening.
Afgelopen woensdag was het zover en bezochten we de projecten die de jury van de Lensvelt de Architect interieurprijs had genomineerd. Het weer werkte mee, want het was veruit de mooiste en warmste dag van een verder natte nazomer. Om allerlei reden had ik uitgekeken naar deze dag. De discussies in de jury, twee weken eerder, over de nominaties waren interessant, maar ook nu bleek weer dat niets gaat boven de directe, fysieke ervaring van architectuur.
Een tijdje geleden woonde ik een discussie bij over het veranderende economische tij en wat dat voor de architect kan betekenen. Op zich niets bijzonders, want welke discussie gaat daar tegenwoordig niet over? Deze sprong eruit omdat een van de aanwezige bobo's zich keerde tegen het idee dat de architectuur een dienstbaar vak is.
Wil architectuur zich een positie verwerven in de toekomstige opgave, dan moet ze de uitdaging aangaan om nieuwe variabelen, vragen en kennis in haar vakgebied te incorporeren. Dit kan ze doen door handboeken en verhandelingen te schrijven die zich richten op specifieke architectonische opgaven. Een tweede terrein waarop architectuur kan excelleren, is dat van de techniek. Dit gebied is van oudsher een aanjager van architectonische innovaties, zeker op dit moment, gelet de urgente vragen van klimaat en energie. Het derde terrein waarop de architectuur het niet moet laten liggen, is dat van het ziekenhuis.
Veel tijd afgelopen week om alle indrukken van het bezoek aan de Biënnale te verwerken, was er niet. Dat is jammer, want de Biënnale van dit jaar is de beste die de afgelopen tijd is gehouden. Het thema People meet in architecture is in het Arsenale op buitengewoon intrigerende wijze in de verf gezet. Na de teleurstellende tentoonstelling van Aaron Betsky in 2008 en de meer stedebouwkundige editie van Richard Burdett uit 2006 is dit de eerste die het vertrouwen in architectuur herstelt.
