blog

Blog – Wat voor jaar gaat 2020 worden?

Architectuur

Door Harm Tilman – 2020, het begin van een nieuw jaar, een nieuw decennium. Wat voor jaar gaat 2020 worden, waar krijgen we dit decennium mee te maken? De toekomst laat zich niet voorspellen. Maar wel verwacht ik dat er dit jaar dingen anders zullen gaan.

Felle bosbranden die groter en intenser zijn dan ooit, die grote aantallen mensen in gevaar brengen en die vele dieren doden: ze dreigen in Australië het nieuwe normaal te worden. Alleen al afgelopen week zijn duizenden inwoners en toeristen in het zuidoosten van het land geëvacueerd vanwege de oprukkende branden.

Evacuatie naar het strand van Batemans Bay (Nieuw Zuid Wales, Australië)

Rol van klimaatverandering

Tegen deze achtergrond woedt in Australië een felle discussie over de rol die klimaatverandering in de bosbranden speelt. Klimaatverandering is niet de directe oorzaak, maar creëert de drogere en warmere omstandigheden die ervoor zorgen dat de branden vaker voorkomen, verder reiken en zich sneller verspreiden.

CO2 uitstoot

Volgens Cathelijne Stoof van de Wageningen University op nos.nl zijn dit “de omstandigheden die je verwacht bij klimaatverandering. Het veroorzaakt problemen die vaker gaan voorkomen. Daarom is het belangrijk dat de CO2-uitstoot omlaag gaat. Maar ook om het landschap zo in te richten dat de branden beter beheersbaar zijn.”

Bewustzijn en handelen

De Australische bosbranden zijn in alle opzichten extreem te noemen. Echter ook op tal van andere plaatsen worden de weersomstandigheden extremer. Dat wil echter niet zeggen dat iedereen zich realiseert hoe sterk deze crisis is, laat staan welke acties daaraan te verbinden zijn. Je bewust worden en er naar handelen liggen in de meeste gevallen nog ver uit elkaar.

Overlap

Als je een autorit maakt, is dat statistisch gezien zonder enige betekenis. Waarom zou je dat laten? Echter de klimaatverandering wordt juist veroorzaakt door het feit dat miljoenen mensen dat iedere dag doen. Bovendien staat dit niet op zichzelf, want er is een overlap met de veeteelt, de woningbouw, het plastic en nog veel meer.

Vraagtekens bij groei

De vraag is daarmee hoe je de klimaatcrisis kunt denken. De tentoonstelling Enough – The Architecture of Degrowth, afgelopen jaar te zien op de Architectuur Triennale van Oslo, plaatste kritische vraagtekens bij het imperatief van groei, dat latent aanwezig is in alle menselijke productie, met name in de bouw.

Enough-Architecture of Degrowth was het thema van de Oslo Triennale

Einde van de soort

Niet minder polemisch was de tentoonstelling Broken Nature: Design Takes On Human Survival op de Triennale di Milano. Volgens curator Paola Antonelli is een gedenkwaardig einde voor de menselijke soort de belangrijkste opgave voor hedendaagse ontwerpers. De tentoonstelling Nature – Cooper Hewitt Design Triennial houdt een pleidooi voor nauwere samenwerking tussen mensen en niet-mensen.

Nature – Cooper Hewitt Design Triennial

Hergebruik en realisme

Wat het ook wordt, het idee dat ontwerpers de werkelijkheid opzij kunnen schuiven om simpelweg plaats te maken voor een nieuwe werkelijkheid, is aan herziening toe. In het afgelopen decennium werden ontwerpers gepusht om speciale dingen te maken, op zichzelf staande gebouwen die zich maximaal onderscheiden van andere. Komende tijd lijkt meer te gaan over waar we nu staan, over hergebruik en over realisme.

Museum De Lakenhal Leiden door Happel Cornelisse Verhoeven en Julian Harrap Architects. Beeld Karin Borghouts

Museum De Lakenhal Leiden door Happel Cornelisse Verhoeven en Julian Harrap Architects. Beeld Karin Borghouts

Wat al aanwezig is

Nog zo’n idee dat aan herziening toe is, is dat ontwerpers de wereld kunnen of moeten veranderen. Of de toekomst beter zal zijn, is een open vraag en hangt af van zulke uiteenlopende zaken als de beperking van de CO2 uitstoot, de herinrichting van het landschap en tal van andere maatregelen. Architectuur zal zich kortom vooral richten op wat al aanwezig is.

Open bouwen

Het leidt daarbij geen twijfel dat het open bouwen aan kracht wint. Opgave is de ruimte zo in te richten dat ze veranderingen in de tijd kan opvangen, in zowel de werkomgeving als de habitat. Installaties gaan een andere rol in gebouwen spelen, aangezien ze de ruimte alleen nog hoeven te conditioneren als er mensen zijn.

Kavel 20 op Buiksloterham met o.a. Superlofts (Marc Koehler Architects) en BlackJack (Bo6 en BNB Architecten). Foto door Marcel van der Burg

Kavel 20 op Buiksloterham met o.a. Superlofts (Marc Koehler Architects) en BlackJack (Bo6 en BNB Architecten). Foto door Marcel van der Burg

De dragers en de mensen

In Amsterdam zetten architecten als Marc Koehler en Tom Frantzen de principes van het open bouwen in voor de transitie naar een circulaire bouwindustrie en stad. Het onderscheid dat John Habraken in het boek De Dragers en de mensen uit 1961 maakte tussen drager en inbouw is daarbij opnieuw actueel. Het scheiden van delen die langdurig en korter bestaan, vormt de sleutel tot het open bouwen.

Bouwen met hout

Dit leidt er ook toe dat nieuwe elementen en materialen hun opwachting maken in de architectuur. Architecten als Bjarne Mastenbroek, Thomas Rau en Daan Bruggink bepleiten bouwen met hout. Dit is een milieuvriendelijk bouwmateriaal dat CO2 uit de atmosfeer haalt. Bovendien kun je er heel goed prefab mee bouwen en is het dankzij de huidige technologie buitengewoon efficient en aanpasbaar.

Hotel Jakarta door SeARCH WestCord Hotels. beeld SeARCH

Hotel Jakarta in Amsterdam door SeARCH Beeld SeARCH

Experimenten met materialen

Maar ook valt veel te verwachten van de experimenten van architecten als Winy Maas, Peter van Assche en Hans Vermeulen met ruimten die flexibel op het gewenste gebruik zijn af te stemmen dankzij materialen die zich laten vormen tot elementen als ramen, deuren, wanden en  installaties.

Interieur van het People’s Pavilion in Eindhoven door Bureau SLA ©Filip Dujardin

2020 geniet ervan

2020 zal niet anders zijn dan voorgaande jaren. Toch vormen klimaatverandering, realisme, open bouwen en nieuwe materialen zaken die zullen beïnvloeden wat nu gebeurt. Wat dat betreft valt aan de architectuur dit jaar veel te beleven. Geniet ervan!

Lees ook

Reageer op dit artikel