blog

Blog: Architectuur als feest – Terugblik op uitreiking ARC19 Awards

Architectuur

Door Harm Tilman – Afgelopen week reikten we voor de achtste maal de ARC19 Awards uit in Pakhuis West te Amsterdam. Dit jaar zijn zo’n 450 projecten ingediend. Wat vertellen ze over de stand van zaken in de Nederlandse architectuur en stedenbouw?

De Portugese architect Eduardo Souto de Moura zei me eens: “De rol van architecten is de wereld te verbeteren, wellicht via architectuur”. Uiteindelijk gaat het over wat de architectuur doet. Wat doet architectuur nu? Nominaties en winnaars van ARC19 geven een intrigerend antwoord.

Alle winnaars van de ARC19 Awards op het podium van Podium West Beeld JW Kaldenbach

Energie en klimaat

In veel van de ingediende plannen keren actuele thema’s terug, thema’s zoals duurzaamheid, circulariteit en woningbouw. Dat is een goede ontwikkeling. Veel ontwerpen zoeken een antwoord op de opgaven van energie en klimaat. Als de vraag is hoe onze steden ecologischer en evenwichtiger zijn te maken, dan zitten onder de inzendingen de nodige projecten waarin rond deze thema’s relevante visies worden getest en uitgeprobeerd.

Radicale de-growth

Tegelijkertijd is dat misschien niet genoeg. Op de recente architectuur triënnale van Oslo werd gepleit voor radicale ‘de-growth’. Architectuur kan daaraan bijdragen, is de boodschap van Oslo. Zij is immers óók verantwoordelijk voor de milieucrisis en zal haar verantwoordelijkheid moeten nemen. Een nieuwe architectuur van het systeem, dat is wat moet gebeuren, aldus Oslo. Dat zet in ieder geval aan tot nadenken en tot vooruitdenken. Maar daarvan ook een architectonische opgave maken, is een hele opgave.

Architectuur een prachtig vak

Ook naar buiten toe kan nog veel gebeuren. Architectuur is een prachtig vak, maar wat het kan doen en betekenen, het komt niet altijd voor het voetlicht. Ik wil niet weer over het Binnenhof beginnen, maar het maakt veel duidelijk. Voorzover ik weet is dat het eerste publieke project in onze recente geschiedenis waar volstrekt onduidelijk is wat architectonisch gezien de opgave is.

Afzijdig architectuurdebat

Je kunt met recht wijzen op de aanbestedingsregels, het opdrachtgeverschap van de overheid en de politiek, maar ook dat het geheel afzijdige architectuurdebat hier niet zal hebben geholpen. Architecten zijn elkaars concurrenten, maar het is duidelijk een nadeel dat ze het debat over deze opgave niet weten te organiseren.

Verantwoordelijkheid

Aan de ene kant komen heel veel ontwikkelingen op architectuur af, aan de andere kant zie je steeds meer de verplichting voor architectuur om haar eigen verantwoordelijkheid te nemen. De genomineerden en winnaars van de ARC19 Awards doen een flinke stap in die richting.

Winnaars ARC19 Awards op het podium van Pakhuis West, Amsterdam 7 november 2019 Beeld Astrid de Wilde

Betrokkenheid

Daarbij kunnen ze zich spiegelen aan Herman Hertzberger die dit jaar de ARC19 Oeuvre Award ontving uit handen van juryvoorzitter Madeleine Maaskant. De jury droeg Herman Hertzberger voor vanwege zijn indrukwekkende werk dat een periode van meer dan zestig jaar beslaat, maar ook vanwege zijn betrokkenheid bij ruimte en samenleving en zijn niet aflatende engagement met de Nederlandse architectuur.

ARC19 Oeuvre winnaar Herman Hertzberger op het podium van Pakhuis West met juryvoorzitter Madeleine Maaskant (midden) en moderator Hadassah de Boer (rechts) Beeld Astrid de Wilde

Wat mensen beweegt

Architecten houden zich bezig met serieuze dingen en kunnen zich niet losmaken van hun werk. Een miskleun wordt je dan ook zwaar aangerekend, zei Hertzberger in zijn dankwoord. Het probleem is dat architecten op zoek zijn naar grootsheid, iets wat ze beter niet kunnen doen. Architecten moeten zich bezig houden met hoe mensen zich bewegen maar ook wat ze beweegt. Dat lukt de meeste architecten nauwelijks. Ze houden zich bezig met de kaart, ze lopen niet in het landschap. Daarmee hebben ze een te grote afstand tot het leven.

Architectuur is een feest

Hertzberger vertelde dat naarmate hij ouder wordt, hij zich steeds meer begint te irriteren aan hoe onbegaanbaar de wereld is. Het zou in zijn ogen allemaal veel beter kunnen. Hertzberger riep architecten op zich veel meer bezig te houden met trappen en leuningen. Aan een trapleuning kun je zien of iemand architect is. Het gaat in de architectuur niet om schoonheid, maar dat het deugt. Of om met Souto te speken: om wat ze doet. Dan is architectuur een feest.

Cover van de special van ‘de Architect’ over de ARC19 Awards

Special ARC19 Awards

Dinsdag 12 november verschijnt de speciale editie van de Architect over de ARC19 Awards, met alle juryrapporten, nominaties en winnaars. In dit nummer is ook een interview opgenomen met Herman Hertzberger, gemaakt door kleinzoon Thomas Hertzberger met portretten van Miriam Gutman.

Met dank aan

Graag dank ik onze partners van de ARC19 Awards: Casala, JUNG, Kingspan, KUBUS, Oniro, RED Company, Rohde & Grahl en Tarkett

Lees verder

Reageer op dit artikel