blog

Blog – Nederland als lagelonenland

Architectuur

Blog – Nederland als lagelonenland

Door Harm Tilman – Afgelopen week brak in Engeland een rel uit over het feit dat de architect van het prestigieuze Serpentine Pavilion in Londen werkt met onbetaalde stagiairs. Aan deze praktijk zal gezien de eisen die de internationale markt aan architecten stelt, echter niet snel een einde komen.

Een wolkenlucht die boven een landschap lijkt te zweven. Dat beeld roept het ontwerp voor het negentiende Serpentine Pavilion op dat deze zomer te zien zal zijn in Londen. Architect Junya Ishigami beschrijft zijn ontwerp als “een heuvel gemaakt van rotsen”. Het dak zal worden gemaakt van leisteen en moet de indruk wekken als een mistflard uit de grond op te stijgen. Met het ontwerp wil Ishigami laten zien dat natuur en architectuur in harmonie met elkaar kunnen leven.

Onbetaalde stagiairs

Afgelopen week kwam Ishigami ongunstiger in het nieuws. Via het tijdschrift ‘The Architects Journal’ lekte uit dat de vermaarde architect gebruik maakt van onbetaalde stagiairs die zes dagen in de week twaalf uur per dag bij hem moeten werken. Ook zouden ze hun eigen computers en software mee moeten brengen.

Geuren en geluiden

Dat is nog eens anders dan in de tijd waarin ik mijn opleiding volgde. We waren verplicht drie maal een betaalde stage te volgen, waarvan een op een bouwplaats, een op een bureau en een naar keuze. Vooral die op de bouwplaats is me bijgebleven. Ook de reactie van de aannemer in het dorp waarin ik mijn eerste stage volgde. ‘Ongewoon’ vond hij mijn stageverslag waarin ik onder meer een pagina had opgenomen over de geuren en geluiden op de bouwplaats.

Geweldige kansen

Terug naar Junya Ishigami. De onthulling door het tijdschrift leidde tot hevige kritiek op de opdrachtgever. Wat in de UK controversieel is, is echter in Japan heel gewoon. Ishigami is niet de eerste Japanse architect die onder vuur komt te liggen. In 2013 verdedigde architect Sou Fujimoto zich tegen het gebruik van onbetaalde stagiairs door te stellen dat hij ze “geweldige kansen” biedt.

Arbeidsvoorwaarden van een stagiair op he bureau van Ishigami

Onacceptabel

Volgens de regels van de Britse architectenorganisatie RIBA moeten bureaus het minimumloon uitbetalen. In Engeland gaan stemmen op Ishigami de opdracht te ontnemen als hij dat niet doet. Vooral het feit dat Ishigami studenten dwingt hun eigen software mee te nemen en zo profiteert van hun licenties, wordt hem zwaar aangerekend. Ofschoon de RIBA dit onacceptabel noemt, komt de organisatie niet veel verder dan een oproep aan studenten geen onbetaalde stages aan te nemen.

Lagelonenland

Afgaande op wat ik deze week van diverse architecten hoorde, verschilt de situatie in ons land niet veel van die in Japan. Ook bij ons circuleren hardnekkige verhalen dat bij veel bureaus stagiairs vaak tegen een schamele vergoeding volwaardige productie dienen te maken. Het draagt bij aan het beeld van Nederland als lagelonenland. Doordat de loonkosten in verhouding laag  zijn, is architectuur hier goedkoper dan in bijvoorbeeld China of het Midden-Oosten.

1,5 keer modaal

Voor een hoogopgeleid complex beroep verdient een architect veel minder dan bijvoorbeeld advocaten, artsen of accountants. Volgens de BNA verdient een architect nog wel gemiddeld 1,5 keer modaal. Nederland staat in de ACE Sector Studie nu op de vijfde plaats van Europese landen qua gemiddeld architectensalaris.

Droog brood

Deze week sprak ik een architect die niet met naam en toenaam wil worden genoemd. In 2013 besloot hij naar China te vertrekken. Een van zijn belangrijkste redenen was dat in Nederland inhoudelijk weinig interessants te doen was, maar vooral dat er geen droog brood mee te verdienen was. Ondanks het feit dat hij aan de top van de architecten CAO zat, kon hij van zijn inkomen amper een gezin onderhouden.

China en het Midden-Oosten

In China ligt het netto inkomen voor een internationale architect twee tot drie maal hoger dan in Nederland. Goede internationale ontwerpers van dertig jaar verdienen in China evenveel als een senior projectarchitect in Nederland van middelbare leeftijd. In het Midden Oosten liggen de inkomens wederom vele malen hoger.

Originaliteit en authenticiteit

Ondanks het hoge niveau van de Nederlandse architectuur en het ontwerponderwijs, is ons land qua inkomens in essentie een lagelonenland. Voor internationaal werkende bureaus is dat een prettige omstandigheid. Zij kunnen immers zo voor een internationale fee veel meer uren maken dan hun internationale concurrenten. En meer uren maken met hele goede mensen betekent dat je niet hoeft terug te vallen op routine-oplossingen. In een internationale markt waarin originaliteit en authenticiteit centraal staan, is dat cruciaal. Aan de eerder gesignaleerde praktijk van onderbetaling zal dan ook niet snel een einde komen.

Dit is het vierde deel in een serie over architectenhonoraria. Dienen de aanbestedingen verder te worden verbeterd? Of zijn meer drastische maatregelen nodig? Ik ben benieuwd naar je mening en stel je reactie en suggesties zeer op prijs.

Lees ook

Reageer op dit artikel