blog

Blog – Mythe van het Bauhaus

Architectuur

Blog – Mythe van het Bauhaus

Door Harm Tilman – ‘nederland – bauhaus’ in Museum Boijmans te Rotterdam geeft een uitstekend beeld van de de rol die Nederlandse ontwerpers speelden in de ontwikkeling van het Bauhaus en omgekeerd. Gemeenschappelijke noemer was de moderniteit, een mythe die nu zelf geschiedenis is geworden. Wat betekent deze voor de huidige architectuur?

Bauhaus staat garant voor een aanzwellende stroom tentoonstellingen, gebouwen, publicaties en merchandise. Dit jaar is het immers honderd jaar geleden dat deze ontwerpschool werd opgericht. Na de aanloop met de tentoonstelling ‘Das Bauhaus #AllesistDesign’, drie jaar geleden in het Vitra Design Museum en de Bundeskunsthalle, wordt in Duitsland nu alles uit de kast gehaald.

De tentoonstelling ‘Bauhaus – allesistdesign’ in Bonn uit 2016

Wederzijdse beïnvloeding

In Museum Boijmans te Rotterdam is de tentoonstelling ‘nederland – bauhaus – pioniers van een nieuwe wereld’ voor het publiek geopend. De tentoonstelling  laat op overtuigende wijze zien op welke manier architecten en kunstenaars in Nederland en op het Bauhaus elkaar wederzijds hebben beïnvloed.

Marcel Breuer, set bijzettafels, 1926

Knooppunten

De tekeningen, maquettes, tapijten, potten, kunstwerken, foto’s en stoelen zijn ondergebracht op een groot aantal eilanden. Zij vormen de knooppunten bestaande uit tentoonstellingen, scholen en organisaties waar ontwerpers en kunstenaars elkaar ontmoetten, uitwisselden en elkaar beïnvloedden en vormden. Tot deze knooppunten behoren evenzeer het Bauhaus zelf als de Stijl van Theo van Doesburg, het Stedelijk Museum Amsterdam als de CIAM, de Stichting Goed Wonen als de Duitse Werkbund.

De Duitse Werkbund (1907-1933) is een van de knooppunten in het web dat ‘nederland – bauhaus’ spint

Architectuur, ontwerp en kunst

Het Bauhaus werd opgericht in 1919 en sloot zijn deuren in 1933. In die tijd groeide het uit tot de meest invloedrijke ontwerpschool van de twintigste eeuw. De tentoonstelling in Boijmans laat door zijn opzet met eilanden knap zien hoe dat in zijn werk ging en welke invloed deze school in Nederland heeft gehad. Deze invloed gaat verder dan de tentoonstelling laat zien. Nog tot diep in de jaren zeventig van de vorige eeuw kreeg je in Delft bijvoorbeeld een Bauhaus opleiding.

Moderniteit in ontwerp

De verbindingen tussen architectuur, ontwerp en kunst vormen de kern van het Bauhaus. In de veertien jaar dat ze bestond, was ze synoniem geworden voor moderniteit in ontwerp. Ook in ons land groeide het Bauhaus uit tot een embleem van moderne architectuur en design.

Ludwig Mies van der Rohe, stoel MR, 1925

Stijl voor de toekomst

Veel van wat het Bauhaus deed, lijkt niets van zijn geldigheid te hebben verloren. Een paar weken geleden liet de Engelse architectuurcriticus Rowan Moore in de Engelse krant The Guardian een groot aantal architecten en ontwerpers aan het woord, die allen zeiden sterk te zijn beïnvloed door het Bauhaus. Daniel Libeskind beschouwt het Bauhaus nog altijd als een stijl voor de toekomst. Volgens Norman Foster heeft het Bauhaus een blijvende invloed door de houding die het cultiveerde. Michael Craig-Martin beweert zelfs dat IKEA de realisatie van de Bauhaus droom is.

Johan Niegeman, collage met bloemenvelden, 1929

Mythe van het Bauhaus

Daar is veel voor te zeggen, maar je bevindt je daarmee wel op het veld van de mythe die het Bauhaus heeft gecreëerd. Het is de mythe van het design, van het moderne, van het alles willen terugbrengen tot zijn essentie. Juist omdat deze mythe geschiedenis is geworden vraagt ze om een kritische interpretatie. Een kritiek die ook in Rotterdam niet op de voorgrond treedt.

Wim Rietveld, wandkast, 1954

Gebruik versus flexibiliteit

Is het Bauhaus nog wel een referentie voor de huidige architectuur? Dat is nog maar de vraag. Uit ‘nederland-bauhaus’ komt bijvoorbeeld naar voren dat een architect als Mart Stam vorm zag in overeenstemming met gebruik en rationele constructie. Dit principe is in de huidige architectuur vervangen door flexibiliteit. Van gebouwen wordt steeds vaker gevraagd dat ze gedurende hun levenscyclus verschillende programma’s kunnen accommoderen. Veel verder van het Bauhaus sta je daarmee niet af.

De stoel model a2-1 die Mart Stam in 1948 voor Goed Wonen ontwierp

Nieuwe paradigma

‘nederland – bauhaus – pioniers van een nieuwe wereld’ is een boeiende tentoonstelling die iedereen zou moeten zien. Door de voor de tentoonstelling gekozen vorm van eilanden worden de externe bewegingen en invloeden op een heldere manier duidelijk gemaakt. Jammer is dat ze geen kritische dimensie op het Bauhaus incorporeert. De huidige architectuur is echter dusdanig ver verwijderd van de idealen en principes die het Bauhaus belichaamt, dat ze de behoefte aan een nieuw paradigma voor de huidige architectuur glashelder signaleert.

‘nederland – bauhaus – pioniers van een nieuwe wereld’ is nog t/m 26 mei te zien in Museum Boijmans Van Beuningen 

Lees ook

 

 

Reageer op dit artikel