blog

Blog – Bon Voyage… In de voetsporen van Le Corbusier

Architectuur

Blog – Bon Voyage… In de voetsporen van Le Corbusier
Notre Dame du Haut in Ronchamp, beeld Misak Terzibasiyan

Door Misak Terzibasiyan – Vorig jaar maakte ik een ‘Le Corbusier-reis’ door Frankrijk. In Ronchamp bezochten we de Notre Dame du Haut, een tijdloos architectonisch meesterwerk. Hier toont Le Corbusier wat pure schoonheid is. Deel 3 van een serie over de betekenis van architectuur.

Wij starten onze reis in het piepkleine dorpje Champagney in Noord-Frankrijk. Gastheer Christoph Urbanik van hotel Château de la Houillère ontvangt ons hartelijk. Het is verrassend en een geweldig toeval dat Christoph een zeer geïnteresseerde architectuurkenner is. We krijgen allerlei tips voor onze ‘Le Corbusier-reis’ door Frankrijk, die we zeker gaan opvolgen.

Château de la Houillère in Champagney, beeld Misak Terzibasiyan

Château de la Houillère in Champagney, beeld Misak Terzibasiyan

Tijdloos architectonisch meesterwerk

Niet ver van hotel Château de la Houillère ligt de Notre Dame du Haut bij Ronchamp. Deze prachtige kapel, die Le Corbusier tussen 1950 en 1955 realiseerde, heeft een unieke sfeer en ambiance. De plastiek van het gebouw en de beleving van het interieur zijn zo onbeschrijfelijk mooi; een tijdloos architectonisch meesterwerk. Het is de tweede keer dat ik de kapel van Ronchamp bezoek en wederom geeft dit gebouw mij nieuwe inzichten. Hier hoort architectuur over te gaan.

De context, de realiteit van het bouwen en de bijbehorende materialisatie geven betekenis aan architectuur. Hier is niet de zoveelste ‘copy paste strategie’ toegepast, zoals veel hedendaagse architecten dat doen. Dit kunstwerk belichaamt originaliteit en sfeer in de puurste vorm en beleving. De routing naar de kapel is een beleving op zich en Le Corbusier heeft het scenario nauwkeurig in elkaar gezet. Als je bovenaan de steile helling komt, ben je al lichtelijk buiten adem. En precies dan volgt de beloning van de tijdloze architectuur.

Wanneer je de kapel binnentreedt onderga je de authenticiteit van het gebouw, of je nu architect bent of niet. Er is verwondering over de bijna magische lichtinval en het immense dak dat wordt losgeweekt door een smalle lichtspleet. Daarmee lijkt het dak als een wolk boven het hoofdvolume te zweven. Pure schoonheid.

Notre Dame du Haut in Ronchamp, beeld Misak Terzibasiyan

Notre Dame du Haut in Ronchamp, beeld Misak Terzibasiyan

Licht en schaduw

Er zijn veel metaforische verwijzingen naar religie, die allemaal op zeer subtiele wijze zijn verwerkt in de architectuur en de beleving ervan. De bovennatuurlijke sfeer die het gebouw oproept doet mij denken aan de Bruder Klaus Feldkapelle in Mechernich door Peter Zumthor. Een project dat ik jaren geleden heb bezocht met eerstejaars architectuurstudenten van de Technische Universiteit Eindhoven.

Beide gebouwen hebben een vergelijkbare beleving van rust en devotie, opgeroepen door het subtiele spel van licht en schaduw. Bij de Notre Dame du Haut wordt dit gegeven versterkt doordat de drie kapellen, die zich als verticale volumes aftekenen tegen het hoofdvolume, een kleine hoeveelheid licht ontvangen. Daardoor benadrukken ze de verticale ruimte tegenover het gedempte licht in het hoofdvolume.

Notre Dame du Haut in Ronchamp, beeld Misak Terzibasiyan

Notre Dame du Haut in Ronchamp, beeld Misak Terzibasiyan

Unieke sfeer

Le Corbusier verwoordde dit treffend: “De sleutel is licht, en licht verheldert vormen en vormen hebben emotionele kracht.” De aanwezigheid en afwezigheid van licht fungeren als de sleutel om deze architectuur te beleven en om de unieke serene sfeer te creëren.

Dit thema komt overigens ook terug in het werk van Jun’ichirō Tanizaki: In Praise of Shadows (1933). In zijn boek schrijft hij: “We find beauty not in the thing itself but in the patterns of shadows, the light and the darkness, that one thing against another creates.”

Beleving van architectuur

Alles in de kapel van Le Corbusier is in beweging gezet. Zo volgt de vloer van de kerk de helling van de locatie. En vanuit de diepe opening in de zuidgevel valt het licht, versterkt door het gekleurde glas met teksten en afbeeldingen, op een dringende en intensieve wijze naar binnen. Het lijkt in de verste verte niet op de traditionele glas-in-loodramen van gotische en romaanse kerken. Hier gaat het om de beleving van het kunnen zien voorbij trekken van de wolken, het bewegen van de bladeren en het zien van de mensen aan de buitenzijde.

Notre Dame du Haut in Ronchamp, beeld Misak Terzibasiyan

Notre Dame du Haut in Ronchamp, beeld Misak Terzibasiyan

Het is een beleving van architectuur die een relatie aangaat met de context, de religie en de mensen. Hier kan geen social media tegenop! Om de realiteit te begrijpen en te kunnen beleven dien je je zelf als toeschouwer ervoor open te stellen.

Architectuur als beleving is in mijn optiek niet te vervangen door een virtuele ervaring. De werkelijke beleving is een optelsom van de zintuiglijke waarnemingen en de perceptie van een sfeer. En dat kan je alleen ter plekke ervaren.

Lees verder

 

 

Reageer op dit artikel