blog

Blog – Architectuur en kunst – Vice Versa door HOH Architecten

Architectuur

Door Harm Tilman – In de tentoonstelling Vice Versa voegt HOH Architecten een laag toe aan de bestaande ruimte van Galerie Borzo in Amsterdam. Zwarte lijnen laten zien hoe delen van het pand zijn getransformeerd en creëren een nieuw ruimtelijk geheel waarin kunstwerken en maquettes elkaar opzoeken en versterken.

Ontwerpen vindt plaats in bestaande omstandigheden. Grote delen van de stad en het land zijn immers al ontwikkeld, ontworpen en in gebruik genomen. Architecten ontwerpen derhalve steeds vaker op basis van bestaande condities. Daarbij kunnen delen van de context evengoed beperkingen vormen als mogelijkheden bieden.

Tabula rasa

Het ideaal van tabula rasa is zo niet langer een levensvatbare optie, maar het is de vraag of het dat ooit is geweest. Een ontwerp is immers ook gevuld met de beelden en voorstellingen die een architect al in zijn hoofd heeft. Ontwerpen komt dus niet neer op het beschrijven van een onbeschreven blad of het opvullen een leeg vlak. Het is eerder een kwestie van leeghalen, schoonmaken en opruimen, zoals Adam Caruso ooit zei.

Ligging van Borzo Galerie in Amsterdam

Nul beweging

Rond dit thema is in Galerie Borzo te Amsterdam de tentoonstelling Vice versa te zien. Op deze tentoonstelling zijn schilderijen behorende tot de Nul beweging, samengebracht met werkmaquettes van HOH Architecten. Borzo is een van de galerieën in Nederland die zich heeft gespecialiseerd in Nul, minimalisme en conceptuele kunst. Zij doet dit door deze kunst uit het nabije te verleden te koppelen aan hedendaags werk.

HOH Architecten, Vice Versa, Borzo Galerie, Amsterdam 2018, voorgevel aan gracht

Sandor Bodon

De galerie was oorspronkelijk een boekwinkel, in 1931 ontworpen door Sandor Bodon. Door een stalen hangconstructie aan te brengen, kon Bodon de voorgevel openen en de daglicht toetreding aanzienlijk verbeteren. Kenmerkend voor deze winkel zijn verder de niveauverschillen, de asymmetrische symmetrie van beide omlopen en de stalen boekenkasten. De boekenlift vormde het centrum van deze ruimtelijke constructie.

Sandor Bodon, boekhandel Schröder en Dupont, Amsterdam, 1931-1932

Wiel Arets

Nadat de boekhandel eind jaren zeventig sloot vestigde zich een kunstgalerie in het pand. In 2004 ontwierp Wiel Arets de renovatie van Galerie Borzo. Arets ontdeed het interieur van de toevoegingen die sinds de jaren zeventig waren gedaan, waardoor de oorspronkelijke karakteristieken weer tot leven kwamen.

Wiel Arets, Borzo Galerie, Amsterdam, 2004-2006

Kunst en architectuur

HOH Architecten is door de nieuwe eigenaar gevraagd een tentoonstelling over kunst en architectuur te maken. HOH Architecten maakt uitgesproken werk dat neutraal is maar niet generiek. Ze heeft grote affiniteit met bijvoorbeeld het werk van Jan van Schoonhoven.

HOH Architecten, Vice Versa, Borzo Galerie, Amsterdam 2018

Gelaagde ruimte

Het is vermoedelijk ook de reden dat de tentoonstelling Vice Versa heet. Aanvankelijk wilde HOH Architecten de gelaagde stand die ze voor de galerie op Tefaf ontwierp, terugbouwen in de galerie. Uiteindelijk is dit idee verworpen en is gezocht naar andere manieren om de gewenste gelaagde ruimte te maken.

HOH Architecten, ontwerp stand Borzo Galerie, TEFAF 2018, Maastricht

Ruimtelijk verband

Met brede zwarte Nichiban tape zijn banen gemaakt die de oorspronkelijke gevel en inrichting van het pand in herinnering roepen. Je ziet waar het bordes ooit zat en met diezelfde tape is aangegeven waar de trap liep, waar zich de verdieping bevond en waar de boekenkasten stonden. De zwarte lijnen resoneren met de zwarte rubberen plinten die Arets in 2004 voorschreef en gaan een nieuw ruimtelijk verband aan. Na afloop van de tentoonstelling worden de tapes overigens weer verwijderd.

HOH Architecten, ingreep met behulp van zwarte tape in Borzo Galerie, Amsterdam 2018

Verbanden en mogelijkheden

Op de eerste verdieping zijn enkele werkmaquettes van HOH Architecten samengebracht met minimalistisch werk van onder andere Jeroen Henneman, Jan van Schoonhoven en Carel Visser. Het maakt dat je verbanden en mogelijkheden gaat zien die je daarvoor niet voor mogelijk had gehouden. Op de tweede verdieping zijn 1:1 elementen uit projecten van HOH Architecten samengebracht met werk van Armando en opnieuw Jan van Schoonhoven en treedt eerder genoemd zo mogelijk nog sterker op.

HOH Architecten, Vice Versa, Borzo Galerie, Amsterdam 2018, tweede verdieping

Architectuur voordat architectuur begint

Het interessante aan Vice Versa is dat het de relatie tussen werk en voorbeeld, tussen maquette en schilderij , tussen model en kopie volledig omdraait. Om deze reden had de tentoonstelling evengoed ‘Architectuur voordat architectuur begint’ kunnen heten. Toepassing van het coulisselandschap dat HOH Architecten voor de stand op TEFAF ontwierp, zou in deze context te letterlijk zijn geweest. Met Vice Versa heeft HOH Architecten dit cliché weten te vermijden. Ze opent een ruimte waarin de actualiteit een relatie aangaat met de geschiedenis en haar diepte geeft.

HOH Architecten, Vice Versa, Borzo Galerie, Amsterdam 2018

Lees ook

Reageer op dit artikel