blog

Blog – ARC18 Awards: Architectuur in de prijzen

Architectuur

Door Harm Tilman – Afgelopen donderdag werden in Rotterdam voor de zevende maal de ARC18 Awards uitgereikt. De prijsuitreiking in de Van Nelle fabriek werd door 450 mensen bijgewoond. Niet alleen werd het allerbeste werk van afgelopen het jaar in verschillende categorieën bekroond, ook werd de nodige vernieuwing zichtbaar.

Architectuur is de ervaring ervan. Aldo van Eyck zei het al, de Zwitserse architect Valerio Olgiati zegt het hem na. De gebruikers staan centraal en als het aan Olgiati en de zijnen ligt, zetten gebouwen mensen aan tot creativiteit. Gebouwen, maar ook interieurs, meubels, details en steden, kunnen mensen boeien. Ze zijn in staat verwachtingen en standpunten te veranderen, ze kunnen iets betekenen voor het leven.

Grenzen opzoeken

Om dit voor elkaar te krijgen, zouden ontwerpers na moeten denken over de verhouding tussen mensen en de wereld, tussen gebruikers en gebouwde omgeving. Ze zouden steeds weer opnieuw de grenzen van hun discipline moeten opzoeken. Doen ze dat niet dan kunnen ze het bouwen evengoed overlaten aan aannemers, aldus Olgiati.

Stad van Krakers

Afgelopen donderdag reikten we voor de zevende maal in de historie de ARC18 Awards uit in de Van Nellefabriek te Rotterdam. Adriaan Geuze was door de jury voorgedragen als winnaar van de ARC18 Oeuvre Award. Deze landschapsarchitect reist voor zijn werk de hele wereld over, maar toen ik onlangs een afspraak met hem had, stond hij met een megafoon op de Coolsingel een lokale excursie toe te spreken. Het is typerend voor de man die afgelopen donderdag een bevlogen verhaal hield over de stad van krakers.

Adriaan Geuze ontvangt ARC18 Oeuvre Award uit handen van juryvoorzitter Robert Winkel. Beeld KSK Photography || Kyra Sophia Kataigides

Van stoel tot stad

Met de ARC18 Awards zijn we in 2012 gestart en met steun van onze partners zijn ze uitgegroeid tot een ontwerpprijs die gaat van stoel tot stad. Ze staat open voor ontwerpers uit Nederland en België. En met open bedoelen we ook echt open, aan de inschrijving zijn geen kosten verbonden. Doel is het ontwerp in de volle breedte te promoten en vernieuwing zichtbaar te maken. ARC is uitgegroeid tot een integrale prijs waarin naast Oeuvre en Jong Talent, prijzen worden verleend op de gebieden van Architectuur, Interieur, Meubel, Detail, Innovatie en Development.

Alle winnaars van ARC18 Awards op het podium in de Van Nelle fabriek te Rotterdam Beeld KSK Photography || Kyra Sophia Kataigides

Ondernemende architecten

De laatste is nieuw dit jaar. Deze Award gaat naar het best ontwikkelde architectuurproject van de afgelopen anderhalf jaar en wil de inzet van excellente architectuur in commerciële projectontwikkeling bevorderen. Weerslag van het feit dat architectuur ondernemend is geworden, dus zoekt naar kansen en naar het potentieel dat hierin ligt verscholen.

Vakmanschap, uitmuntendheid en dienstbaarheid

Naast vernieuwing, mikken de Awards ook op het bereiken en bekronen van excellentie in het vak. Om dat te onderstrepen, haal ik graag aan wat Joseph Conrad in zijn betrokken boek De zee, een spiegel zegt over de zeevaartkunst. De parallellen met de bouwkunst zijn niet gering. Volgens Conrad is in deze kunst “het verwerven en in eren houden van het hoogst mogelijk niveau van vakmanschap” cruciaal. “Het is”, zegt Conrad iets verderop, “een zaak van levensbelang om je te bekwamen, om je tot het uiterste in te spannen de meest gespecialiseerde vormen van uitmuntendheid te bereiken. (-) Voor een zeeman is dit de enige manier waarop hij zijn plicht kan vervullen. Door zichzelf te vergeten, door alle persoonlijke sentimenten op te geven ten dienste van de nobele kunst.”

Digitalisering van de architectuur

In die zeven jaar dat we met de Awards bezig zijn, is lang niet alles meer het zelfde. Door de digitalisering is de architectuur flink aan het veranderen. De opkomst van digitale technieken leidt tot nieuwe processen van ontwerp, planning, uitvoering en bouwen. Het resultaat daarvan kan zijn dat betere, verschillende gebouwen tot stand komen. Maar veel blijft ook hetzelfde, het belang van goed opdrachtgeverschap bijvoorbeeld .

Weg omhoog terug

Kijken we naar het aantal inzendingen, dan lijkt het weer goed te gaan met architectuur. Dit jaar ontvingen we liefst 475 inzendingen, aanzienlijk meer dan vorig jaar. Dat het goed gaat met de branche, blijkt ook uit de CBS cijfers: Het aantal werknemers in de branche dat in 2008 totaal 16.600 personen bedroeg en dat drie jaar geleden was teruggelopen tot 7.000 personen, bedraagt nu al weer 9.000 personen. Ook het aandeel vrouwen in de branche is licht gestegen en ligt nu op 31,1%, nog steeds heel laag natuurlijk.

Permanent onder druk

De professie is sterk aan het veranderen en dat zie je terug in veel dingen. In de huidige markt moeten architecten zichzelf voortdurend verkopen. Zij zijn geen doctoren die in een kantoor kunnen wachten totdat mensen of opdrachtgevers komen opdagen. Eigenlijk staan ze permanent onder druk en moeten ze voortdurend helder kunnen uitdragen waar hun werk over gaat.

Commerciële markt

Een andere grote verandering is de verschuiving naar de commerciële markt. Architecten werkten ooit vooral aan projecten met een maatschappelijk doel zoals universiteiten, scholen, woningbouw en steden. Op dit moment is de markt belangrijker geworden. Architectuur zit nu in deze markt vooralsnog op bepaalde specifieke momenten, zoals musea en stations. Dit roept de vraag op of en zo ja, welke rol architecten gaan spelen in de manier waarop sociale woningbouw tot stand komt en steden worden gebouwd.

Transitie naar circulariteit

Een derde belangrijke verschuiving die het vak enorm beïnvloedt is de transitie naar circulariteit die nu gaande. Als er een stelsel komt waarin grondstoffen worden hergebruikt en afval stromen worden ingedamd, ontstaan boeiende vragen; zoals de vraag hoe je gebouwen op een veel intelligentere manier in elkaar kunt steken.

Canon of nieuwheid

Al deze veranderingen roepen een interessante vraag op. Betekenen ze nu dat architecten gedoemd zijn tot het herhalen van en variëren op het werk van hun grote voorgangers, in het permanente besef van de canon? Of is het de verantwoordelijkheid van architecten om iets te ontwerpen dat op een of andere wijze nieuw is en dat de verbeelding kan voeden en vast houden?

Dank

Bovenstaande tekst is gebaseerd op de introductie die ik afgelopen donderdag hield bij de uitreiking van de ARC18 Awards. Ik bedank al onze partners bij het neerzetten van deze prachtige editie van de ARC18 Awards: Jung, Kingspan, Kubus, Oniro, Red Company, Rohde & Grahl, SV Collections en Tarkett. Op naar naar ARC19.

Lees ook

Reageer op dit artikel