artikel

SELECT Bouwen in aardbevingsgebied: Forum Groningen door NL Architects

Architectuur

Door Marieke Giele – Onlangs is het Forum Groningen feestelijk geopend. Maar daar ging een roerige bouwperiode aan vooraf. In 2015 bleek het gebouw niet te voldoen aan nieuwe richtlijnen voor aardbevingsbestendig bouwen. Door de constructie gericht te versterken, kon de opvallende vorm van NL Architects behouden blijven.

Al in het prijsvraagontwerp uit 2006 kende het Forum Groningen een heldere constructieve opbouw. Technisch bestaat het complex eigenlijk uit twee gebouwen met betonkernen aan de buitenste zijden waar vervolgens stalen volumes aan zijn gekoppeld. Pas vanaf bovenste twee verdiepingen zijn de twee kernen door middel van een brug met elkaar verbonden.

Voorlopig Ontwerp constructie Forum Groningen (2008). Beeld ABT

Voorlopig Ontwerp constructie Forum Groningen (2008). Beeld ABT

Aardbevingsbestendig bouwen

In 2015 kwam het bouwteam echter voor een verrassing te staan. Volgens nieuwe richtlijnen was het gebouw niet aardbevingsbestendig. De bouw werd stilgelegd en ABT en BAM hebben een jaar lang gewerkt aan een oplossing voor het probleem. Want de noordelijke provincie krijgt steeds meer te maken met aardbevingen.

Kenmerkend voor de aardbevingen in Groningen is dat ze veel ondieper zitten dan natuurlijke aardbevingen. Ondanks de kleine magnitudes geven de aardbevingen daardoor een hoge versnelling. Dat levert een grotere schade op dan je zou verwachten bij een natuurlijke aardbeving met dezelfde sterkte op de Schaal van Richter.


Analyse van de trillingsvorm van het Forum Groningen bij 0,97 Hz (2015). De ene kern beweegt zich naar voren, terwijl de andere kern naar achteren beweegt. Daardoor zakt de fundering langzaam in. Beeld ABT

Vier mogelijke oplossingen

ABT en BAM onderzochten vier mogelijkheden die ervoor zorgen dat het gebouw bij de zwaarst denkbare beving intact blijft. Letselveiligheid en vluchtveiligheid, zowel na oplevering als gedurende de bouw, stonden telkens voorop. Daarnaast was het van belang dat de constructieve aanpassingen geen invloed zouden hebben op het concept van NL Architects.

Zo is er gesproken over de bekende techniek base isolation, waarbij het gebouw op zogenaamde isolatoren wordt geplaatst. Dat dempt de trillingen, maar bleek geen totaaloplossing te bieden. Om de al aanwezige kelderconstructie te gebruiken en snel door te kunnen met de bouw, is uiteindelijk gekozen voor het versterken van het bestaande ontwerp.

Staalcontrole aardbeving aan de westzijde van het Forum Groningen (2015). Beeld ABT

Analyse van de staalcontrole van de westzijde van het gebouw (2015). De rode delen gaan stuk in het geval van een aardbeving. Beeld ABT

Versterken constructie

Allebei de betonkernen zijn verstevigd met een hogere betonkwaliteit en extra wapening. Bovendien zijn enkele openingen verkleind of weggelaten, omdat er meer beton nodig bleek. Zo zijn een aantal deuren van de horecavoorziening aan de Nieuwe Markt dichtgezet om het gebouw van extra massa te voorzien die bewegingen tegen moet houden.

Ook de stalen volumes, bestaande uit vakwerkspanten en staalplaatbetonvloeren, dienden versterkt te worden. Waar nodig zijn staalprofielen verzwaard en sterkere knopen toegepast. Deze knopen moeten de trillingen van de stalen doosjes opvangen om extra torsiekrachten naar de betonnen kernen te brengen.

Benodigde aanpassingen van het Forum Groningen in 3D-model. Beeld ABT

Benodigde aanpassingen van het Forum Groningen in 3D-model. Beeld ABT

Monolithisch gevelbeeld

Voor de ophanging van de gevelpanelen van Wachenzeller Dolomiet zijn eveneens aanpassingen doorgevoerd. Deze zijn opgehangen aan horizontale profielen, welke zijn bevestigd aan een waterdichte schil van vezelcementplaten. Een verzwaarde verankering van de panelen borgt de veiligheid van voorbijgangers in het geval van een aardbeving.

De verdiepingshoge glasgevel is een structureel verlijmde elementengevel. Hiervan is de voegbreedte afgestemd op de te verwachten vervorming in het geval van een aardbeving. Doordat glas en natuursteen in een vlak liggen, ontstaat een strak en monolithisch gevelbeeld.

Forum Groningen door NL Architects. Beeld NL Architects en ABT © Marcel van der Burg

Gevel van glas en natuursteen. Beeld NL Architects en ABT © Marcel van der Burg

Compensatie meerkosten

Ondanks de gerichte versterkingen konden de experts niet voorkomen dat een deel van de gestorte constructie weer afgebroken moest worden. Ook een deel van de voorgeproduceerde staalconstructie bleek na alle berekeningen niet meer bruikbaar. Soms waren kleine aanpassingen voldoende, maar er is ook een hoop staal verschroot.

Bovendien is het Forum Groningen door alle benodigde aanpassingen ruim een jaar later opengegaan dan gepland. De NAM kwam uiteindelijk met 68 miljoen euro over de brug om de bouwstop en de meerkosten voor het aardbevingsbestendig maken te compenseren. Ook dekt dit bedrag het gat in de grondexploitatie.

Dit is het tweede deel van een serie over het Forum Groningen.

Lees verder

 

 

Projectgegevens

Opdrachtgever Gemeente Groningen
Gedelegeerde opdrachtgever TwynstraGudde
Vloeroppervlakte 17.000 vierkante meter cultureel centrum (bovengronds) en 10.000 vierkante meter parkeren (ondergronds)
Datum prijsvraagontwerp 2006
Oplevering 2019
Ontwerp NL Architects met ABT
Projectarchitecten Pieter Bannenberg, Kamiel Klaasse en Walter van Dijk
Bouwkundige planuitwerking ABT met NL Architects (Bureau Bouwkunde tijdens prijsvraagfase)
Adviseur constructie ABT
Adviseur geotechniek ABT
Adviseur bouwkosten ABT
Bouwlogistiek (ontwerpfase) ABT
Bestek ABT
Adviseur installatie Huisman & Van Muijen
Adviseur bouwfysica en brandveiligheid DGMR
Interieurarchitect NL Architects in combinatie met deMunnikdeJongSteinhauser, &Prast&Hooft,
NorthernLight en Tank
Aannemer BAM
Adviseur seismologie abtWassenaar, ABT, BAM, Advies & Engineering
Kunstenaar Nicky Assmann

Reageer op dit artikel