artikel

Hoe publiek is de Elbphilharmonie in Hamburg?

Architectuur

Door Marieke Giele – In oktober organiseerde de redactie van de Architect samen met Carlisle en Foamglas een studiereis naar Hamburg. Hoogtepunt voor veel deelnemers was het bezoek aan de Elbphilharmonie naar ontwerp van Herzog & de Meuron. Een elegant gebouw in vorm, detaillering en ruimtelijke beleving. Maar lijdt de Elbphilharmonie niet te veel onder haar eigen succes?

Denk je aan Hamburg, dan denk je aan de Elbphilharmonie. Het meesterwerk van Herzog & de Meuron heeft de Noord-Duitse stad echt op de kaart gezet. Hamburg is niet meer alleen een rauwe havenstad, maar ook een bruisende plek waar je naartoe gaat voor een feestelijk bezoek aan een concert.

Icoon voor de stad

Toen ik in 2015 stage liep bij KCAP was al duidelijk hoe belangrijk deze iconische concertzaal voor de stad is. We werkten destijds aan een masterplan voor het havengebied Kleiner Grasbrook, aan de overzijde van de Elbe. Maar bij het kiezen van de juiste perspectieven voor de renders, moest de Elbphilharmonie telkens goed zichtbaar op de achtergrond komen te staan.

Tijdens een bezoek aan Hamburg werd dat nog eens extra duidelijk. Toeristen keken vanaf de kades van HafenCity vol bewondering omhoog naar de bijzondere gevel van de opbouw. En gedurende een boottocht over de Elbe waren de camera’s steevast op de spectaculaire landmark gericht. Ondanks dat ze nog druk aan het bouwen waren, bleek de Elbphilharmonie al een icoon voor de stad.

Masterplan Olympische Spelen Hamburg 2024. Beeld KCAP

Masterplan Olympische Spelen Hamburg 2024. Beeld KCAP, Arup, Vogt, Kunst + Herbert | GMP, WES, Drees & Sommer

Elegante architectuur

En daar is sinds de opening begin 2017 eigenlijk niks aan veranderd. Behalve dan dat deze toeristen er nu ook in kunnen. Zij laten zich meevoeren over de 82 meter lange gebogen roltrap, door het oude pakhuis naar de elegante opbouw van de Elbphilharmonie. Voor de gelukkigen met een kaartje voor de concertzaal begint hier het grote avontuur.

Zwierige trappen brengen je naar de foyers en concertzalen van het gebouw, waar de architect is losgegaan met spannende doorzichten en exclusieve materialen. Vorm, ruimtelijke beleving en detail zijn hier perfect op elkaar afgestemd. Samen met de mooi geklede concertbezoekers ontstaat er een elegant geheel.

Architectuurreis Hamburg: Foyer Großer Saal in de Elbphilharmonie door Herzog & de Meuron. Beeld deelnemer architectuurreis

Foyer Großer Saal in de Elbphilharmonie. Beeld deelnemer architectuurreis

Predicaat Herzog & de Meuron

Soms lijkt het detailniveau wat over de top, maar het is bewonderenswaardig hoe Herzog & de Meuron tot dit resultaat is gekomen. Het Zwitserse bureau wist sinds 2003 haar opdrachtgevers telkens te overtuigen om een stap verder te gaan. Wat begon met de opdracht voor een ‘simpele’ concertzaal, leidde tot een snelle schets voor een iconisch ontwerp en uiteindelijk een perfect gedetailleerd gebouw.

Jacques Herzog en Pierre de Meuron stond duidelijk voor ogen waar ze naartoe wilden en lieten dat duidelijk blijken. Was de opdrachtgever niet van plan om meer geld vrij te maken voor dat ene detail? Dan zou de Elbphilharmonie ook niet het predicaat Herzog & de Meuron mogen dragen. En dan speelden er ook nog eens een aantal politieke kwesties en bouwschandalen. Over de kosten waar dat toe heeft geleid, is al veel gezegd. Het resultaat mag er in ieder geval zeker wezen.

Architectuurreis Hamburg: Kleiner Saal in de Elbphilharmonie door Herzog & de Meuron. Beeld deelnemer architectuurreis

Detail wand Kleiner Saal in de Elbphilharmonie. Beeld deelnemer architectuurreis

Publiek gebouw?

Toch klinken er ook kritische geluiden. Want een publiek gebouw is vooral een plek waar je zonder obstakels doorheen beweegt en waar je je welkom voelt. En dat is de Elbphilharmonie niet. Voor de roltrap heb je een (gratis) ticket nodig, boven versperren poortjes de toegang tot de sierlijke trappartijen en fotograferen is in de concertzalen strikt verboden.

Het zal ongetwijfeld zijn om de bezoekersstromen goed te regelen, maar geeft niet het gevoel van een warm welkom. In dat opzicht lijkt de Elbphilharmonie te lijden onder haar eigen succes. NPO Radio 4 spreekt zelfs over gevallen van ‘zaaltoerisme’, waarbij publiek het concert halverwege verlaat omdat ze vooral de zaal wilden zien.

Architectuurreis Hamburg: Plaza van de Elbphilharmonie door Herzog & de Meuron. Beeld Benno Nijenhuis

Plaza van de Elbphilharmonie. Beeld Benno Nijenhuis

Plaza als cadeau

Wat dat betreft is het mooi dat de architecten op 37 meter hoogte, precies tussen het oude pakhuis en de nieuwe opbouw, het publieke Plaza hebben gerealiseerd. Elke dag bezoeken ruim 17.000 inwoners en toeristen deze plek. Vanaf hier hebben zij een fantastisch uitzicht over de havens, HafenCity en de rest van de stad.

En het geeft iedereen de mogelijkheid om de Elbphilharmonie van dichtbij te ervaren. Op deze hoogte wordt de imposante landmark ineens tastbaar. Het is een cadeau voor de inwoners van de stad, die de financiering van het predicaat Herzog & de Meuron mogelijk maakten. En het is dankzij dit verhoogde stadsplein daadwerkelijk een gebouw ván de inwoners geworden. Daar kunnen we in Nederland nog wat van leren.

Deze studiereis naar Hamburg kwam tot stand in samenwerking met Carlisle en Foamglas.

Lees verder

 

 

Reageer op dit artikel