artikel

Verscheidenheid en alledaagsheid – Park Paviljoen in Hoenderloo door De Zwarte Hond en Monadnock

Architectuur

Het Park Paviljoen op het Nationale Park De Hoge Veluwe viert op bijzondere wijze de aanwezige waarden van natuur, kunst en architectuur. Door de bewegingen die het door de ruimte uitzet, gaan bezoekers het landschap op een geheel nieuwe manier zien. De architectuur van het paviljoen is inclusief, voor zover ze gebruikers verscheidenheid en alledaagsheid doet ervaren.

Tekst Harm Tilman
Beeld Stijn Bollaert

Paviljoens verwijzen in de architectuur naar bijgebouwen die ofwel los op een perceel staan, ofwel aan een hoofdgebouw vastzitten. Als vrijstaande gebouwen zijn paviljoens in de regel groter. Overeenkomst is dat beide worden gebouwd voor plezier en ontspanning. Dat geldt zeker voor het Park Paviljoen op De Hoge Veluwe dat onlangs is geopend door Koning Willem-Alexander. Het is een coproductie van twee Rotterdamse bureaus, De Zwarte Hond en Monadnock.

Het paviljoen ligt centraal in het Nationale Park De Hoge Veluwe. Dit is een bebost gebied, afgewisseld door heide en stuifzanden. Naast het door H.P. Berlage ontworpen Jachthuis St Hubertus, vind je hier ook het Kröller Müller Museum. Dit museum voor moderne kunst is in 1938 ontworpen door de Belgische architect Henry van de Velde. Het is in 1977 uitgebreid met expositiezalen, depots en een nieuwe entree, naar ontwerp van architect Wim Quist.

Park Paviljoen de Hoge Veluxe door De Zwarte Hond en Monadnock

De kopgevel van het Park Paviljoen heeft de contouren van een landhuis

Multifunctioneel gebouw

Het Park Paviljoen is niet alleen een ontvangstgebouw, tevens vormt het startpunt voor een dagje uit in het park. Voorts is het de plek waar bezoekers informatie inwinnen. Aan weerszijden van de ingang liggen een restaurant en een winkel. Op de verdieping bevinden zich vier ontvangstzalen die gebruikt worden voor bijeenkomsten als recepties, workshops en vergaderingen.

Het paviljoen vervangt het selfservice restaurant De Koperen Kop dat voorheen op deze plek werd uitgebaat, maar ook het informatieloket en de parkwinkel, die tot voor kort in het tegenovergelegen Museonder waren te vinden. De situering van het paviljoen vloeit voort uit een masterplan dat H+N+S Landschapsarchitecten maakte voor Het Nationale Park De Hoge Veluwe.

In dit plan is het Marchantplein getransformeerd tot een open plek in het bos. Met deze ingreep creëert H+N+S ruimte voor verblijf en verwondering. Voorts is de parkeercapaciteit aanzienlijk uitgebreid. Nieuwe half-verharde parkeerplaatsen voegen zich organisch in de bosrand. Tot slot is de ontsluiting van het paviljoen verder verbeterd door de geleidelijke overgang die is gemaakt van de urbane naar de rurale wereld.

Park Paviljoen de Hoge Veluxe door De Zwarte Hond en Monadnock

Aan het Marchantplein heeft het gebouw een lage gebogen gevel met een groot dakvlak. Beeld Stijn Bollaert

Modern gebouw in het bos

Job Floris (Monadnock) en Willem-Hein Schenk (De Zwarte Hond) stonden daarmee voor een bijzondere opgave. Aan de ene kant dient het paviljoen de vele bezoekers die dagelijks de Veluwe bezoeken, gastvrij te onthalen. Tegelijkertijd is het paviljoen een element in het landschap van het park. Als antwoord daarop ontwierpen de architecten een gebouw dat de toekomst van het gebied viert, maar tegelijkertijd hecht aan de plek is verankerd.

Het gebouw is geen container die met een krachtig beeld bezoekers probeert te imponeren of behagen. Het kent een onregelmatige plattegrond waarmee het zich op schijnbaar toevallige wijze in de omgeving invoegt. In de geknikte gevel aan de zijde van parkeerplaats tekenen zich twee huizen af die zelf ook weer geknikt zijn. Door deze gevel schijnt een boogvorm. De overeenkomst met een landhuis is door de ontwerpers doelbewust opgezocht.

Aan de westzijde heeft het gebouw een gebogen verschijning die het zicht op de natuur rondom versterkt en verschuift. De lage zigzaggevel biedt wisselende inkijken in het gebouw. Binnen in de glazen nissen maken mensen het zich gemakkelijk. Deze nissen hebben een lager plafond dan de achterliggende ruimte. Alles is gericht op het uitzicht op het landschap.

Aan de boszijde vindt de expeditie plaats. Aan deze zijde ligt op de eerste verdieping een balkon dat de expeditie aan het oog van de gasten onttrekt. Dit balkon loopt uit op een terras, dat ligt op een uit het gebouw geschoven volume met de dineerzaal.

Park Paviljoen de Hoge Veluxe door De Zwarte Hond en Monadnock

Functionele achterkant van het paviljoen. Beeld Stijn Bollaert

Vlees en bloed

De ontwerpers vieren wat architectuur in fysieke en emotionele zin voor mensen kan betekenen. Een bezoek aan het paviljoen is meer dan een visuele ervaring; het levert een gewaarwording die alle zintuigen prikkelt. Op de Veluwe is een bezoeker meer dan een paar ogen dat door de ruimte zweeft, maar een mens van vlees en bloed met zintuigen, emoties, verwachtingen en herinneringen.

Het interieur van zowel restaurant als winkel wordt gedomineerd door een wit gepleisterd tongewelf dat in de ruimte is opgehangen. Dit gewelf bezorgt het gebouw de sfeer van een kerk. Tegen dat plafond tekenen zich wisselende patronen af die de beleving van de natuur verhevigen. Dit wordt bewerkstelligd door kroonluchters die een door bladerdak vallend licht simuleren op het gestucte tongewelf. Deze simulatie ontwikkeld in samenwerking met Beersnielsen lichtontwerpers, speelt een cruciale rol in de beleving van de ruimte. Onder het bladerdak en met vogelgeluiden uit de speakers waan je je midden in de natuur.

Minstens zo belangrijk is de houten lambrisering die de gehele ruimte omzoomt.

Kenmerkend voor het ontwerp zijn de soms letterlijke citaten. Een goed voorbeeld daarvan is de monumentale haard die de beëindiging vormt van het restaurant. Het idee dat mensen zich hier in het najaar of in de winter gezellig rond de haard kunnen scharen, is zwaar aangezet met jachttrofeeën en vette meubels.

Park Paviljoen de Hoge Veluxe door De Zwarte Hond en Monadnock. Beeld Stijn Bollaert

De andere kopgevel op het zuidwesten is voorzien van een uitnodigend terras. Het terras op de dineerzaal is een uitloop voor de congresfaciliteiten op de eerste verdieping. Beeld Stijn Bollaert

Park Paviljoen de Hoge Veluwe door de Zwarte Hond en Monadnock. Beeld Stijn Bollaert

De kopgevel aan de binnenzijde, gezien vanuit de winkel. Beeld Stijn Bollaert

Bijzondere atmosfeer

Het paviljoen is effectief ingericht op de gastvrije ontvangst van uiteenlopende bezoekers, van passanten van de winkel en mensen die voor een kop koffie met appelgebak komen tot deelnemers aan conferenties en bijeenkomsten. Bezoekers worden niet gezien in de rol van passieve consumenten maar als actieve participanten.

De bijzondere sfeer in het interieur is gecreëerd met behulp van de eerder genoemde fysieke elementen. Van minstens zo groot belang is de manier waarop het licht binnenvalt, afhankelijk van de seizoenen en het moment van de dag. Wat ook bijdraagt is de aandacht die is besteed aan elementen als ventilatie, klimaatcontrole, akoestiek en textuur. In combinatie met elkaar hebben deze een flinke impact op het welzijn van de gebruikers.

Het interieur vormt een sterk contrast met het exterieur dat lijkt op te gaan in de omgeving. De sequentie van verschillende hoogtes en sferen zorgt in het paviljoen voor een bijzondere atmosfeer. Het paviljoen zwenkt behendig heen en weer tussen wat nabij is en veraf staat. In het paviljoen betreed je een eigen wereld die dichtbij je staat, maar tegelijk word je getroffen door de projecties op het plafond.

Park Paviljoen de Hoge Veluxe door De Zwarte Hond en Monadnock. Beeld Stijn Bollaert

Open haard in het restaurant. Beeld Stijn Bollaert

Betekenis in Nederlandse context

In de Nederlandse context is dit een bijzonder gebouw. Het bevat geen enkele ruimte die groter of kleiner is dan voor het gebruik nodig is. Voor het ontwerp hebben de architecten werkelijk alles uit de kast gehaald. Interessant is, dat is gewerkt met referenties aan het jachthuis van Berlage, maar ook het MAK Café in Wenen van Lacaton & Vassal, de Woudkapel van Gunnar Asplund en de landhuizen van F.A. Eschauzier. Het mooie is dat deze niet letterlijk zichtbaar zijn maar een nieuwe betekenis krijgen.

Park Paviljoen de Hoge Veluxe door De Zwarte Hond en Monadnock. Beeld Stijn Bollaert

Monumentale houten trap naar bovenverdieping waar de ontvangstzalen zijn gelegen. Beeld Stijn Bollaert

In het ontwerp speelt het toeval een grote rol, of liever gezegd het ontworpen toeval. Alles is door de architecten doorgewerkt, maar dit komt eerder nonchalant dan geordend of monumentaal over. In het ontwerp geven de architecten overtuigende antwoorden op vragen als hoe je binnen komt, welke vorm de winkel heeft en hoe een zitplaats aan het raam ligt. Je zou het dwalen door het gebouw en straks de omgeving ervan kunnen vergelijken met een wandeling door een Engelse landschapstuin. Ook in die zin staat het Park Paviljoen in de traditie van Hollandse buitenplaatsen en landhuizen.

Park Paviljoen de Hoge Veluwe door de Zwarte Hond en Monadnock. Beeld Stijn Bollaert

De kopgevels bestaan uit een lamellensysteem dat over alle gevels is doorgetrokken. De lamellen zijn gemaakt van metselwerk en aluminium en zijn in hun dimensionering en kleurstelling zo dicht mogelijk bij elkaar gebracht. De aluminium lamellen bestaan uit composietplaat met een toplaag van gekleurd aluminium. Beeld Stijn Bollaert

 

de Architect september 2019

Dit artikel is verschenen in het septembernummer van de Architect 2019

 

Meer informatie over een abonnement>
Meer informatie over losse verkoop>

 

Park Paviljoen op Het Nationale Park De Hoge Veluwe in Hoenderloo

Opdrachtgever Stichting Het Nationale Park De Hoge Veluwe, Hoenderloo
Ontwerp Architectencombinatie De Zwarte Hond en Monadnock, Rotterdam
Projectarchitecten Job Floris (Monadnock) en Willem Hein Schenk (De Zwarte Hond)
Medewerkers Sandor Naus en Michael Maminski (Monadnock), Andre van der Slik (De Zwarte Hond)
Projectmanagement Antea Group
Adviseur constructie Antea Group
Adviseur installaties Antea Group
Adviseur akoestiek Antea Group
Technische ondersteuning bestekfase VDNDP bouwingenieurs
Technische ondersteuning productiefase Vibes Building Engineers
Aannemer Rots Bouw, Aalten
Interieurontwerp De Zwarte Hond en Monadnock, Rotterdam, in samenwerking met architect Bart Vos, Groningen
Meubilair Bart Vos, Groningen
Landschapsarchitect H-N-S, Amersfoort
Lichtontwerp Beersnielsen Lichtontwerpers, Rotterdam
Toeleveranciers Bolidt Kunststoftoepassing, Hendrik-Ido-Ambacht; Hardeman Timmerwerken, Lunteren
Bruto vloeroppervlakte 3.300 m2
Programma Multifunctioneel gebouw met parkwinkel, parkrestaurant en ontvangstzalen
Datum voorlopig ontwerp januari 2014
Datum definitief ontwerp april 2017
Oplevering juni 2019
Bouwsom inclusief installaties niet vrijgegeven
Bouwsom exclusief installaties niet vrijgegeven

Foto's

Reageer op dit artikel