artikel

Architectuur van maximale rust – Crematorium Siesegem in Aalst (B) door KAAN Architecten

Architectuur

Architectuur van maximale rust – Crematorium Siesegem in Aalst (B) door KAAN Architecten
In het serene landschap van de Siesegemkouter in Aalst heeft KAAN Architecten het Crematorium Siesegem gerealiseerd, beeld Simone Bossi

Door Marieke Giele – Met het Crematorium Siesegem in Aalst leverde kaan Architecten een huzarenstukje af. In het ontwerp zocht het bureau naar een duidelijke aansluiting bij het omliggende landschap. Tegelijkertijd bleef het zich bewust van de gewenste geborgenheid bij deze gevoelige opgave. Dat resulteerde in een ingetogen architectuur, die het afscheid nemen centraal stelt.

Cremeren is tegenwoordig steeds meer geaccepteerd. En daarmee is ook de typologie van het crematorium volop in ontwikkeling. In de laatste jaren hebben verschillende architecten zich op deze opgave gestort. Daarbij zochten ze niet alleen naar een slimme organisatie van het programma, maar ook naar een goede manier om een serene omgeving te realiseren. Dat moet uiteindelijk resulteren in een architectuur van maximale rust, die het afscheid nemen centraal stelt.

Nabestaanden hebben de behoefte om een afscheid naar eigen wens in te richten. Dat vraagt om een terughoudende architectuur die ruimte biedt aan verschillende culturele en religieuze achtergronden. Dit betekent dat een crematorium een pluriforme uitstraling zonder geloofsuitdrukkingen heeft. Tegelijkertijd moet een gebouw de bezoeker omarmen, zodat deze zich op zijn gemak voelt. Dat vraagt niet alleen om een prettige architectuur, maar ook om een goede organisatie van het programma en een goede inbedding van het crematorium in de omgeving. Dit draagt bij aan een ingetogen plek voor een passend afscheid.

Situatie Crematorium Siesegem door KAAN Architecten aan de rand van Aalst

Situatie Crematorium Siesegem aan de rand van Aalst

Siesegemkouter

Ruim twintig jaar geleden maakte Kris Coenegrachts, voormalig directeur van IGS Westlede, de eerste plannen voor een crematorium in Aalst. Met een groeiend aantal crematies in het vooruitzicht was er behoefte aan een tweede afscheidscentrum in Oost-Vlaanderen. Dit nieuwe crematorium moest de stad Aalst en de omliggende regio gaan bedienen. Maar dat ging niet zonder slag of stoot. Zeker in het begin riepen de plannen van Coenegrachts veel weerstand op. Er zou juist geen vraag zijn naar een nieuw crematorium in Oost-Vlaanderen en omwonenden vreesden voor overlast. Uiteindelijk besloten de bevoegde overheden in 2008 dat het crematorium er toch mocht komen.

Daarvoor viel de keuze op een terrein van vijf hectare in de Siesegemkouter. Dit gebied aan de rand van Aalst kenmerkte zich door waterrijke zones met bijzondere vegetatie. Tien jaar geleden is hier, op basis van een masterplan van Studio Paola Viganò, een regionaal bedrijventerrein aangelegd. Dit plan ging uit van de bestaande topografie van het landschap, waarbij de lager gelegen delen onbebouwd bleven en de hoger gelegen delen bestemd zijn voor bebouwing. Door de lagere gebieden met elkaar te verbinden, is een groene vallei ontstaan die tussen de verschillende bedrijventerreinen doorloopt. Aan de rand van deze waterrijke zone is het nieuwe Crematorium Siesegem gerealiseerd.

 

NIEUW: Monografie Architectuur

In deze digitale monografie vind je naast een selectie van de belangrijkste gebouwen van KAAN Architecten, een inleiding op het werk en een interview. Circa 60 pagina’s inspiratie! Lees, luister en bekijk >

 

Introvert domein

Met zanderige heuvels heeft KAAN Architecten, in samenwerking met landschapsarchitect Erik Dhont, het crematorium afgeschermd van de omgeving. Twee stenen markeren de entree naar het terrein en begeleiden de bezoekers richting de parkeerplaats. Omgeven door bomen en heesters ontstaat een introvert domein waar de wereld even vertraagt en mensen het dagelijkse leven achter zich kunnen laten. In het landschapsontwerp is de dynamische topografie gericht op bezinning. Erik Dhont heeft deze topografie in een schaalmodel van klei ontworpen, waarna de contouren driedimensionaal zijn gescand. Vervolgens zijn deze coördinaten direct naar de graafmachines gestuurd, waarmee het ontwerp is uitgevoerd.

Als een grote, vierkante doos van 74 bij 74 meter staat het crematorium in dit serene landschap. Met de grijze kleurtoon sluit het gebouw als vanzelfsprekend aan bij het zanderige landschap en toont het een binding met de aarde. Het geheel is in het werk gestort, waardoor de bekisting zich aftekent in de gevel. Doordat dit op een gelijkmatige manier is uitgevoerd, krijgt het geheel een evenwichtige uitstraling. Daar waar het gebouw zich opent, gaan interieur en omgeving een dialoog met elkaar aan. Als een opengewerkt solide blok zijn grote, vierkante gaten uit de muren gesneden. De vliesgevels zijn naar binnen gelegd en omlijst met strakke profielen van donkerbrons geanodiseerd aluminium. De verticale vlakverdeling van het glas benadrukt de hoogte van het gebouw.

Crematorium Siesegem in Aalst door KAAN Architecten, beeld Simone Bossi

Buitenpatio’s fungeren als een bufferzone tussen de ceremoniezaal en het omringende landschap. Beeld Simone Bossi

Heldere gebaren

In de zuidwestelijke hoek opent het crematorium zich met een buitenpatio naar het landschap. Over rode klinkers betreden de bezoekers deze patio, waar een grote luifel hen naar de entree leidt. Roodkleurig marmer op de achtergelegen muur versterkt dit. Juist bij een crematorium is een duidelijke routing belangrijk, omdat bezoekers op dat moment met hele andere dingen bezig zijn. Daarom is het van belang om een duidelijke opeenvolging van ruimtes te realiseren en het aantal gangen te beperken. Zo kan je de bezoekers met heldere architectonische gebaren door het gebouw begeleiden.

Vanaf de patio leidt een entreehal direct naar de receptie. Hier kan je ofwel naar links, richting de kleinere ceremoniezaal, ofwel naar rechts, richting de grotere ceremoniezaal. Het plafond is afgewerkt met spuitpleister, wat de akoestiek van de ruimte ten goede komt. Twee rijen met lichtarmaturen zijn in dit plafond weggewerkt en benadrukken de lengte van de hal. Deze lijkt aan de uiteinden, door de strakke vliesgevel over te gaan in het omringende landschap van de Siesegemkouter. Dit uitzicht helpt de bezoekers om zich goed te oriënteren in het gebouw.

ematorium-Siesegem_KAAN-Architecten-©Simone-Bossi

Vanaf de receptie in de hal kunnen bezoekers naar links voor de kleine ceremoniezaal of naar rechts voor de grote ceremoniezaal. Beeld Simone Bossi

Ceremonie

Deuren van brons geanodiseerd aluminium bieden toegang tot de ceremoniezalen. Het dak rust op TT-platen, waarvan de ribben in het zicht zijn gelaten. Deze zijn afgewisseld met hangende lichtlijnen, die de ruimte over de volle breedte verlichten. Tussen de ribben is het plafond afgewerkt met spuitpleister, wat de akoestiek van de zaal ten goede komt. De ceremonieruimten grenzen aan een patio die als een bufferzone naar de buitenwereld fungeert. Zo kan daglicht van bovenaf naar binnen vallen, zonder dat het uitzicht afleidt. Tegelijkertijd ontstaat in deze tussenruimte een plek waar architectuur en landschap elkaar ontmoeten.

Aan de andere zijde van de ruimte valt het daglicht van bovenaf naar binnen, zodat alle aandacht op de kist gericht is. Hier zijn de vloer en wanden rijkelijk afgewerkt met Breccia Alba marmer uit Albanië. De onverwachte patronen die in elk stuk natuursteen verscholen liggen, geven een serene uitstraling aan de zaal. In eerste instantie kwam het marmer in grote blokken van 2,4 bij één meter, waar vervolgens platen met een dikte van drie centimeter vanaf zijn gezaagd. Op basis van foto’s van al deze platen is de compositie bepaald. Door het marmer onderling te spiegelen zijn interessante mozaïekpatronen gecreëerd.

Crematorium Siesegem in Aalst door KAAN Architecten, beeld Simone Bossi

Marmeren muren en een bijzondere lichtinval geven de ceremoniezaal een serene uitstraling. Beeld Simone Bossi

Zand en stof

KAAN Architecten was ook verantwoordelijk voor de verdere inrichting van de ceremoniezalen. Het bureau koos voor lange banken die zijn afgewerkt met een zachte, lederen bekleding in een geelbeige kleur. Met de andere kleuren van het beton, de natuursteen en de cementering op de wanden ontstaat zo een rustig geheel. Deze zandgele kleur komt eveneens terug in de patio van de familiekamer. Deze laat het zonlicht op een warme manier naar binnen vallen. Samen met de geoliede eiken parketvloer levert dat een prettige ruimte op, waar de familie even tot rust kan komen.

In België is het voor de familie mogelijk om na de ceremonie de kist weg te brengen naar de oven. De ovenruimte fungeert niet alleen als technische ruimte, maar krijgt ook een publieke functie binnen het ontwerp. Waar KAAN Architecten bij het Crematorium Heimolen in Sint-Niklaas alle filterinstallaties nog had weggewerkt, is er bij dit ontwerp voor gekozen om alle techniek in het zicht te laten. Dat moet openheid bieden aan de nabestaanden en ze het gevoel geven dat alles goed zit. Door alle componenten consequent met een matte zachtgele kleur af te werken, hebben de architecten een verstild beeld gerealiseerd. Bijzonder detail is een rond gat in het dak waar de rookafvoer door naar buiten gaat. Een mooie metafoor voor de overgang naar het hiernamaals.

Crematorium Siesegem in Aalst door KAAN Architecten, beeld Simone Bossi

De rookafvoer gaat via een rond gat in het dak naar buiten, een mooie metafoor voor de overgang naar het hiernamaals. Beeld Simone Bossi

Logistieke puzzel

In België is het gebruikelijk om na de ceremonie samen te komen voor een rouwmaaltijd. Aan de zuidzijde ligt een restaurant met vijf afzonderlijke eetkamers die uitkijken over het omringende landschap. Hier kunnen nabestaanden gebruikmaken van een koffietafel of een warme maaltijd. Een centrale hal fungeert als publiek café, waar individuele bezoekers een kop koffie kunnen drinken. Daarachter ligt de grote keuken waar alle maaltijden worden bereid.

Waar het crematorium aan bezoekers een exclusief gevoel geeft, functioneert het gebouw in veel opzichten juist als een dynamisch bedrijf. Achter de schermen spelen allerlei industriële processen waar de families niks van mogen merken. Dat leverde voor de architecten een flinke logistieke puzzel op. Zo zijn de aanvoerstromen aan de achterzijde van het gebouw opgelost. Hier bevindt zich een toegang voor de lijkwagens en een expeditieruimte voor het restaurant. Dankzij de aparte toegangsweg die schuilgaat achter verschillende elementen in het landschap, blijven deze stromen uit het zicht van de bezoekers.

Crematorium Siesegem in Aalst door KAAN Architecten, beeld Simone Bossi

Een geoliede eiken parketvloer geeft een warme uitstraling aan de familiekamer. Beeld Simone Bossi

Serene achtergrond

In het ontwerpproces voor het Crematorium Siesegem hebben opdrachtgever, architect en landschapsarchitect intensief samengewerkt. Dat toont zich in het krachtige samenspel van architectuur en landschap. Daarmee is een introvert domein ontstaan, waar alles gericht is op bezinning en introspectie. Als een serene achtergrond staat de architectuur in dienst van de rouw. Zo is een bijzondere plek van verstilling ontstaan, waar alles draait om het afscheid.

 

NIEUW: Monografie Architectuur

In deze digitale monografie vind je naast een selectie van de belangrijkste gebouwen van KAAN Architecten, een inleiding op het werk en een interview. Circa 60 pagina’s inspiratie! Lees, luister en bekijk >

 

Crematorium Siesegem door KAAN Architecten

Project Crematorium Siesegem, Aalst (BE)
Opdrachtgever Intergemeentelijke Samenwerking Westlede (IGS), Lochristi
Ontwerp KAAN Architecten, Rotterdam
Projectarchitecten Kees Kaan, Vincent Panhuysen, Dikkie Scipio
Medewerkers Bas Barendse, Dante Borgo, Maicol Cardelli, Timo Cardol, Sebastian van Damme, Paolo Faleschini, Raluca Firicel, Cristina Gonzalo Cuairán, Michael Geensen, Walter Hoogerwerf, Marco Lanna, Giuseppe Mazzaglia, Exequiel Mulder, Ismael Planelles Naya, Giulia Rapizza, Ana Rivero Esteban en Giacomo Rizzi
Projectleider Walter Hoogerwerf
Bouwmanagement KAAN Architecten, Rotterdam en Bureau Bouwtechniek, Antwerpen
Adviseur constructie Pieters Bouwtechniek, Delft
Adviseur installaties Henk Pijpaert Engineering, Oudenaarde
Adviseur bouwfysica DGMR, Arnhem
Adviseur akoestiek DGMR, Arnhem
Adviseur bouwkosten Bureau Bouwtechniek, Antwerpen
Adviseur beton BAS research & technology, Erembodegem
Adviseur veiligheid Vinco, Haaltert
Aannemer Jan de Nul, Hofstade-Aalst
Interieurarchitect KAAN Architecten, Rotterdam
Landschapsarchitect Erik Dhont, Brussel
Beeldend kunstenaar Rinus van de Velde, Leuven
Bruto vloeroppervlakte 5.450 m2
Netto vloeroppervlakte 3.838 m2
Bruto inhoud 43.600 m3
Programma Crematorium, auditoriums, restaurant, familiekamers, condoleancekamers
Datum voorlopig ontwerp februari 2014
Datum definitief ontwerp juni 2014
Aanvang bouw september 2016
Oplevering januari 2019
Bouwsom inclusief installaties €8.900.000 excl btw
Bouwsom exclusief installaties €6.600.000 excl btw
Bouwsom inclusief installaties €10.769.000 incl btw
Bouwsom exclusief installaties €8.000.000 incl btw
Budget €3.800.000 excl btw

Dit artikel is verschenen in de Architect, maar 2019. Lees de online editie >
Nog geen abonnee? Neem een abonnement >

Foto's

Reageer op dit artikel