artikel

100 jaar Bauhaus: waar ambacht en massaproductie samenkomen

Architectuur

100 jaar Bauhaus: waar ambacht en massaproductie samenkomen
Bauhaus in Dessau, beeld Marieke Giele

Door Marieke Giele – In 2019 is het precies 100 jaar geleden dat Walter Gropius het Bauhaus oprichtte. Tot op de dag van vandaag zijn de invloeden van de beroemde school goed te merken. Maar wat maakte het Bauhaus destijds zo groot?

In 1919 stichtte Walter Gropius in Weimar een nieuwe opleiding voor kunst en architectuur. Onder de naam Bauhaus zocht hij naar een nieuwe vorm van onderwijs, die verschillende disciplines combineerde. Studenten werkten voornamelijk in ateliers aan creatieve projecten, waarbij het vakmanschap weer centraal stond.

Bauhaus-manifest

In een tijd waarin de industrialisering een enorme vlucht nam, was dit een bijzonder ideaal. Door terug te gaan naar het oorspronkelijke ambacht, wilde Gropius de studenten eerst de basis van verschillende productietechnieken leren. Dat moest hen een sterke basis geven om uiteindelijk te kunnen ontwerpen voor de massaproductie.

Dat legde Gropius eveneens vast in een manifest: “Architecten, beeldhouwers en schilders, wij moeten allen terug naar het handwerk. (…) De grondslag van het ambachtelijke is voor elke kunstenaar onontbeerlijk. Daar ligt de oervorm van het scheppend vormgeven.

Walter Gropius

Walter Gropius

Architectuur als doel

In eerste instantie kende het Bauhaus geen aparte architectuuropleiding. Toch maakte de bouwkunst vanaf het begin af aan al deel uit van het programma. Gropius was er immers van overtuigd dat de verschillende disciplines uiteindelijk samenkomen in de architectuur.

Het uiteindelijke doel van alle beeldende kunsten is het bouwwerk,” schreef hij dan ook in zijn manifest. Juist door de disciplines samen te laten werken, ontstaat uiteindelijk een gebouw waar alles samenkomt. Architectuur is in dat opzicht echt op te vatten als een ‘gesamtkunstwerk’.

Meisterhaus Muche/Schlemmer in Dessau door Walter Gropius, beeld Marieke Giele

Meisterhaus Muche/Schlemmer in Dessau door Walter Gropius, beeld Marieke Giele

Seriematige woningbouw

In 1925 verhuisde het Bauhaus naar Dessau. In deze jaren kwam de nadruk steeds meer te liggen op de maatschappelijke bijdrage van ontwerpers. Docenten en studenten van de school legden zich toe op het industrieel vervaardigen van meubels en gebouwen. Dat resulteerde in betaalbare woonoplossingen voor de gewone burger.

Dat is goed terug te zien in de uitbreidingswijk Dessau-Törten, die destijds grotendeels door Gropius is ontworpen. Hier experimenteerde hij onder andere met verschillende seriematige productiemethoden en materialen. Nog steeds kenmerkt de wijk zich door de afwisseling in typologieën en materialisering.

Woonwijk Dessau-Törten in Dessau door Walter Gropius, beeld Marieke Giele

Dessau-Törten is nog steeds een prettige woonwijk, beeld Marieke Giele

Invloedrijk

In 1932 verhuisde het Bauhaus naar Berlijn. Een jaar later moest de school gedwongen sluiten vanwege de opkomst van het naziregime. Veel docenten en studenten weken uit naar andere landen, waar zij verder werkten aan nieuwe projecten. Denk bijvoorbeeld aan Mies van der Rohe, die zich in Chicago vestigde.

Al deze docenten en studenten namen de ideeën van het Bauhaus met zich mee. Zo kon het vooruitstrevende gedachtegoed van de Duitse school zich wereldwijd verspreiden. En juist daardoor heeft het Bauhaus tot op de dag van vandaag nog veel invloed op verschillende kunstdisciplines.

 

100 jaar Bauhaus

2019 staat dan ook in het teken van het 100-jarig jubileum van het Bauhaus. In Duitsland staan het hele jaar speciale tentoonstellingen en activiteiten op de planning. Daarnaast openen in zowel Weimar als Dessau twee nieuwe Bauhaus-musea.

Bauhaus-Museum Weimar in aanbouw, beeld Marieke Giele

Bauhaus-Museum Weimar in aanbouw, beeld Marieke Giele

Naast Duitsland vieren ook andere landen dit jubileum. In Nederland zijn er verschillende musea die uitpakken met een expositie over de beroemde school, waaronder Museum Boijmans Van Beuningen. Maar ook in andere landen besteden ze aandacht aan 100 jaar Bauhaus. Zo presenteert het Bauhaus Center Tel Aviv een overzicht van het werk van Josef Rings and Erich Mendelsohn. Het toont nog eens de bijzondere invloed die het Bauhaus wereldwijd heeft gehad.

Lees verder

 

 

Reageer op dit artikel