Zuider Carre, Rotterdam - Molenaar & Co architecten

De opgave betrof de herbestemming van het hoofdgebouw van het voormalige Zuiderziekenhuis in Rotterdam-Zuid tot woongebouw. Het door Ad van der Steur ontworpen ziekenhuiscomplex uit 1939 werd, na redding van sloop, in 2011 monumentwaardig verklaard. In het carrévormige gebouw zijn 72 stadsappartementen gerealiseerd, met hedendaags wooncomfort en duurzame voorzieningen, passend bij de monumentale architectuur en de stedenbouwkundige en collectieve betekenis.

Aanpak

De transformatie ging uit van het bestaande gebouw. De repetitieve opzet en draagstructuur bleken flexibel, waardoor met minimale constructieve ingrepen een grote variatie aan appartementen kon worden ingepast. Bestaande materialen, zoals stalen kozijnen en deuren, zijn zoveel mogelijk behouden. Nieuwe toevoegingen, zoals balkons, galerijen en bruggen, zijn licht en ingetogen vormgegeven.

Samenwerking met andere disciplines

De transformatie is tot stand gekomen in nauwe samenwerking tussen architecten, erfgoedspecialisten en landschapsontwerpers. Paul Meurs bewaakte de samenhang van het geheel, terwijl Bureau Polderman het transformatiekader uitwerkte. Gevelaanpassingen en de inrichting van de buitenruimte zijn afgestemd met onder andere Deltavormgroep.

Duurzaamheid

Duurzaamheid lag besloten in het behoud en hergebruik van het bestaande monumentale ziekenhuisgebouw. Door de bestaande draagstructuur, gevels en grote delen van de materialisering te behouden, werd aanzienlijke materiaal- en CO₂-besparing gerealiseerd. Tegelijkertijd is het gebouw verduurzaamd met hoogwaardige isolatie, nieuwe installaties en energiezuinige voorzieningen. De flexibele structuur maakt bovendien toekomstig aanpasbaar gebruik mogelijk.

Materiaal en techniek

De monumentale bakstenen gevels, geglazuurde ornamenten, glazen trappenhuizen, natuurstenen details en houten kapconstructies zijn zorgvuldig behouden en gerestaureerd. Nieuwe toevoegingen, zoals balkons, galerijen en bruggen, zijn uitgevoerd als lichte, eigentijdse elementen die zich helder onderscheiden van het bestaande gebouw. Zo ontstaat een duidelijke dialoog tussen historische architectuur en hedendaagse techniek.

Maatschappelijke impact

Het Zuiderziekenhuiscomplex is verweven met Rotterdam-Zuid, zowel stedenbouwkundig als in het collectieve geheugen. Tegen de sloopplannen ontstond weerstand vanuit de buurt en de politiek. Een haalbaarheidsstudie waaraan Molenaar&Co architecten meewerkte, droeg bij aan het behoud en de monumentstatus van het complex. De herbestemming van het hoofdgebouw met een gevarieerd woonprogramma van 30 tot 150 m2 draagt bij aan inclusieve stedelijke ontwikkeling.

Fysieke impact

Het Zuidercarré vormt het ruimtelijke en architectonische zwaartepunt van het voormalige ziekenhuisterrein en is sterk verbonden met het monumentale tuindorp Vreewijk. Door behoud van het gebouw bleef de oorspronkelijke stedenbouwkundige structuur intact en kreeg de herontwikkeling van het terrein een sterke identiteit. Nieuwe toevoegingen zijn terughoudend vormgegeven, waardoor ‘De parel van Vreewijk’ zijn glans heeft teruggekregen.

Overig

Naast de rijke architectonische detaillering, zoals de geglazuurde bakstenen en het wapen boven de oorspronkelijke entree, bevat het gebouw bijzondere kunstwerken. Tijdens de bouw werd een wandschildering in de koepel herontdekt en gerestaureerd. Ook kreeg een keramisch tegeltableau van Ger van Iersel uit de gesloopte Daniël den Hoedkliniek een nieuwe plek in de centrale hal. Zo blijven deze kunstwerken onderdeel van het dagelijks leven in Het Zuidercarré.

PDF bestanden