Op het terrein van Centre4moods en Hotel de Slaapgabriek in Teuge bij Apeldoorn staat binnenkort een betonnen gebouw met allemaal ronde vormen, uitgespuugd door een 3D-printer. De Vergaderfabriek, zoals het gebouw gaat heten, is het eerste ge-3D-printe gebouw van Europa dat voor commerciële doeleinden wordt gemaakt. Pim van Wylick maakte het ontwerp.
In de Eindhovense wijk Bosrijk werkt Houben / Van Mierlo Architecten aan vijf 3D-betongeprinte woningen. Als grote stenen komen de sculpturale volumes in het groene veld te liggen. Het moeten de eerste bewoonbare huizen zijn die rechtstreeks uit de printer zijn gerold.
Juliette Bekkering blogt over de nieuwe rol van architecten. Wat als zij de aannemers van de toekomst zijn?
De RDM Campus middenin de haven van Rotterdam krijgt een laboratorium om te experimenteren met 3D metaalprinten. Dit najaar wordt al de eerste 3Dd metaalprinter in gebruik genomen. Het laboratorium wordt een officieel Fieldlab, waarvan er in Nederland inmiddels elf zijn op uiteenlopend terreinen: van melkveehouderij tot datauitwisseling en buigtechniek. De Fieldlab-status wordt verleend vanuit een programma onder aanvoering van het ministerie van Economische Zaken.
Door Marc Schoonderbeek - Grootstedelijke wooncomplexen op binnenstedelijke locaties staan in Nederland sinds enkele jaren sterk in de belangstelling. Door deze experimenten wordt de Nederlandse stedelijke cultuur die zich nog altijd kenmerkt door kleinschaligheid, diepgaand beïnvloed. Het grote wooncomplex van Liesbeth van der Pol in het voormalige Amsterdamse havengebied levert hier een belangrijke bijdrage aan, doordat het effectief bemiddelt tussen woning en stad.
Door Peter Michiel Schaap - De Rijksuniversiteit Groningen bouwt. Op het Zernike terrein, de campus van Groningen die al jaren geen echte campus wil worden, verrijzen tal van nieuwe gebouwen. Sommige zijn goed, sommige opvallend. Wat ze bindt is het stedenbouwkundig plan van West 8 dat 'de technocratische buitenpost van de Rijksuniversiteit transformeert tot een arcadische campus met sterke heldere gebouwen in een lommerrijke setting'. Op weg naar dit ideaal bedroeg de oogst dit jaar een tentamenhal door Onix, een uitbreiding van de EBR bibliotheek door pvanb architecten en het Centrum voor Levenswetenschappen van Rudy Uytenhaak Architectenbureau. Laatstgenoemde is de omvangrijkste van het stel.
Door Sander Woertman - Het museum dat Zaha Hadid ontwierp in de Romeinse buitenwijk Flaminio mag dan spectaculair zijn, maar dat is slechts een deel van het verhaal. Het spreekt in het voordeel van het museum, dat de eerste stappen naar de conceptie ervan zijn gezet in 1989, enkele jaren voor de oplevering van het Guggenheim in Bilbao. Niet alleen de architectuur, maar ook de collectie en het overige programma vormen de aanzet tot de transformatie van de slaperige woonwijk tot een aantrekkelijke nieuwe culturele kern in het stedelijk weefsel van Rome.
Door Harm Tilman - Het Casa da Musica in Porto door OMA is een contextueel gebouw. Het is dat niet door aan te sluiten op de bebouwing in de buurt, maar door zich open te stellen naar de omliggende stad. De grote concertzaal ligt in het hart van het complex en is uitgesneden uit het sculpturale volume dat het gebouw vormt. Het golvende glas in deze zaal dient de akoestiek en biedt bezoekers een vertekend beeld van de omgeving. Het Casa da Musica is daarmee een gestolde soundscape waarin akoestiek en constructie een vormende rol spelen.
Door Joost Ector - Wijdverbreid is de opvatting, dat de architectuur van onderwijsgebouwen bijdraagt aan de vorming van volwassen academici. Dit geldt in het bijzonder bij architectuurscholen. Ontwerpers geloven, dat deze gebouwen niet alleen functioneel of mooi moeten zijn, maar ook een ideaal studiemilieu moeten vormen. Bij de verbouwing van het oude Scheikundegebouw op de Eindhovense campus tot de nieuwe huisvesting van de Faculteit Bouwkunde liet Bert Dirrix dit modernistische ideaal los en volgde hij een geheel andere agenda.
Door Ben Maandag - Een verwaarloosd stuk van de Amsterdamse Prins Hendrikkade heeft met de bouw van het Arcam-paviljoen een flinke impuls gekregen. Renzo Piano ontwierp voor deze plek al eerder een klein paviljoen, als voetnoot bij het nabijgelegen Nemo-complex. René van Zuuk bouwde voort op de basis van dit nooit in gebruik genomen pand. Hij maakte een nieuw gebouw waarin de vloeiende lijnen van de geplooide huid de tegenstelling tussen open en gesloten moeiteloos overbruggen. Educatieve ruimtes, een expositiezaal en werkvertrekken zijn gebundeld tot een harmonisch geheel.
Door Mirjam Ijsseling - De vernieuwing van de Uithof in Utrecht is in volle gang. Langzaam maar zeker ontstaat er een samenhang tussen de bouwwerken die aanvankelijk als solitaire eenheden waren neergezet. De campus krijgt bovendien woonfuncties toebedeeld, waardoor het sociale aspect op het universiteitsterrein in belang is toegenomen. Een van de elementen die de nieuwe cohesie bewerkstelligen, is de BasketBar. Speels maar doordacht verrijkt dit kleine gebouw de campus met een sociaal en sportief ontmoetingspunt.
Door Joann Gonchar - Is het een boot, een vliegtuig of een vogel? Het nieuwe museum van de Spaanse architect-ingenieur lijkt op alledrie. De complexe constructie en gestalte van het gebouw hebben geleid tot een fantastisch bouwproces. Het entreegebouw dat lijkt op een jacht draagt een daklicht met een gigantisch zonnescherm in de vorm van een gebold zeil. De vleugels ervan kunnen letterlijk uitslaan. Omdat dit kinetische object en de meeste andere bouwelementen ongebruikelijk zijn voor gebouwen, was het een hele uitdaging het project te ontwerpen, te vervaardigen en te installeren.
Door Dave Wendt - Het museum vervangt twee bestaande musea die voorheen ondergebracht waren in historische, zwaar verouderde panden. Het combineert de regionale archeologische vondsten met een collectie moderne kunst. Als lokaal museum heeft het tevens een educatieve functie en een taak in het presenteren van de actuele regionale kunst. Deze verscheidenheid is samengebracht in een eenduidig volume, dat echter een verrassende ruimtelijke differentiatie omvat.
Door Harm Tilman - In het recente verleden was het stedenbouwkundig discours over de groei van de steden vooral gericht op de periferie. Gedwongen door de eindigheid van het stedelijk grondgebied in samenhang met de wens om een verdere verstarring van de historische centra tegen te gaan, zal de aandacht zich meer moeten richten op het moderniseren, reorganiseren en transformeren van centrale stedelijke gebieden. In dit artikel wordt de aanpak van drie van deze gebieden besproken: het Begemann-terrein in Helmond, het Ciboga-terrein in Groningen en het Chassé-terrein in Breda.
Door Mark Graafland - De schaalvergroting in het hoger onderwijs is in Den Haag aangegrepen als een welkome kans voor het creëren van een drager voor de transformatie van een verouderd, geïsoleerd gelegen industrieterrein. In de praktijk blijkt het niet zo eenvoudig te zijn om deze intentie te realiseren. Een verweving van stad en megastructuur komt niet vanzelf tot stand. De gebouwen zijn zodanig gegroepeerd, dat zij gezamenlijk een stedelijk ensemble vormen. Deze compositie genereert geen stedelijke differentiatie in haar omgeving. Eerder is de hogeschool een naar binnen gekeerde wereld, ook al komen er dagelijks duizenden bezoekers. Vrij naar De Portzamparc: een Cité de l'Ecole achter het Hollands Spoor.
Door Dave Wendt
Door Bart Lootsma/Jan de Graaf - In de jaren tachtig werden musea de paradepaardjes van de architectuur. Een beetje beroemde architect uit die periode heeft dan ook een museum op zijn naam staan. Parallel aan een terugkeer in de kunst naar het ezelschilderij en de sculptuur en de herbezinning op de kunstgeschiedenis werd in de museumarchitectuur de grote, flexibel in te richten ruimte vervangen door een traditioneel stelsel van begrensde zalen en galerieën. Het museum werd na de woelige jaren vijftig en zestig opnieuw een oord van (historische) reflectie. Dit kwam tot uitdrukking in de postmoderne architectuur van de gebouwen. OMA heeft ondanks haar internationale faam nooit een museum gerealiseerd. De interessantste bijdrage van oma aan het architectuurdebat ligt dan ook niet zozeer in de historische reflectie als wel in het ensceneren van intensieve ervaringen. In dat licht bezien is het logisch dat, na het Nederlands Danstheater in Den Haag, het tweede cultuurgebouw dat OMA realiseert geen museum is, maar een KunstHAL.
Door Johan van de Beek - Het nieuwe hoofdkantoor van de PTT in Groningen is de bekroning op en de afsluiting van het werk van architect Frans van Gool (1) wiens oeuvre een zelfstandige plaats inneemt in de naoorlogse architectuur van Nederland.2 Van Gool kreeg de opdracht een hoofdkantoor voor de PTT te ontwerpen op een markante locatie in Groningen, namelijk bij de entree van de binnenstad.5 Aan de relatie kantoor-stad is in dit ontwerp dan ook veel aandacht besteed. Het complex heeft een lange voorgeschiedenis, waaraan niet alleen de onzekerheden in het programma, maar vooral ook de wijzigingen in het stedenbouwkundig denken duidelijk afleesbaar zijn. Voor Johan van de Beek was dit reden om in onderstaande bespreking uitvoerig in te gaan op de stedelijke morfologie en de relatie van het gebouw met de stad.
Door David Louwerse en Marijke Prins - Enkele maanden geleden won het architectenduo Neutelings/ Roodbeen (zie de Architect nr.2 1990) de prijsvraag voor Het nieuwe hoofdkantoor van het Europese Octrooibureau in Leidschendam. In dit spectaculaire ontwerp vormt de buitenruimte een integraal onderdeel van de architectuur. Voor de inrichting hiervan werd de jonge Franse landschapsarchitect Yves Brunier gevraagd, een snel rijzende ster aan het firmament der landschapsarchitectuur. Hij werkte eerder samen met Rem Koolhaas en Jean Nouvel. Met Isabelle Auricoste, docente aan de school in Versailles waar Brunier enkele jaren geleden afstudeerde, heeft hij een bureau in Parijs. Landschapsarchitect David Louwerse en journaliste Marijke Prins schreven een introductie op zijn werk, waarbij de ontwerpen voor het Octrooibureau en het museumpark centraal staan.
Han Michel en Marinus Oostenbrink - Verdient het de voorkeur om universele of om specifieke woningen te bouwen? Moeten woningen flexibel en aanpasbaar zijn of moeten bewoners verhuizen indien de omstandigheden veranderen? Welke relatie bestaat er tussen universele c.q. specifieke plattegronden en stedenbouwkundige opzet? Dergelijke vragen lagen ten grondslag aan een door de Amsterdamse Diensten, Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening verrichte studie, waaraan ook de Architekten Cie en de architecten Steigenga en Smit een bijdrage leverden. Proefgebied was het terrein dat vrij komt na sloop van het Olympisch Stadion. Doel is te komen tot een inspirerender en nauwkeuriger opdrachtverlening. Een verslag van Han Michel en Marinus Oostenbrink, werkzaam bij de Amsterdam Dienst Volkshuisvesting.