blog

Blog – Stad van de toekomst: Plekken om te kunnen landen

Stedenbouw

Blog – Stad van de toekomst: Plekken om te kunnen landen
Stad van de Toekomst: Geef ruimte aan nieuwe vormen van vrijheid. Beeld Yorit Kluitman

Door Robbert Guis – Hoe ontwerp je de stad van de toekomst? Met de stad die in de toekomst meer verdicht en drukker lijkt te worden, moeten we niet vergeten stilte in te bouwen. Om ons als bewoners te kunnen ontplooien, hebben we plekken nodig waar we op adem kunnen komen.

Na uitgebreid ontwerpend onderzoek met een multidisciplinair team, in opdracht van BNA Onderzoek, formuleerde Robbert Guis 9 lessen voor de stad van de toekomst. Welke houding ten opzichte van deze opgave moeten wij architecten en stedenbouwers hebben in tijden van grote transitie? Dit jaar verklaart hij elke maand een les nader met een blog. Vandaag les 4: Geef ruimte aan nieuwe vormen van vrijheid.

Religieus hoef je niet te zijn, je ontkomt er niet aan dat zodra je vanuit de chaotische stad Istanboel een moskee binnen stapt je een gevoel van rust en eenvoud overkomt. Niet anders geldt dat in Londen, als je vlak achter Oxford Street, weg uit de drukte een Victoriaans kerkje uit 1850 binnenwandelt.

Entree naar een Victoriaanse Kerk midden in Londen. Beeld Robbert Guis

Entree naar een Victoriaanse Kerk midden in Londen. Beeld Robbert Guis

Spirituele of religieuze gebouwen hebben zich door de eeuwen heen om verschillende redenen waardevol gemaakt voor het leven in de stad. Met de stad die in de toekomst meer verdicht en drukker lijkt te worden, moeten we niet vergeten stilte in te bouwen. Om ons als bewoners te kunnen ontplooien, hebben we plekken nodig waar we op adem kunnen komen.

Entree naar een moskee in de Grote Bazaar van Istanbul. Beeld Robbert Guis

Entree naar een moskee in de Grote Bazaar van Istanboel. Beeld Robbert Guis

Ik wil alleen maar zwemmen

Ik heb mij de afgelopen tijd afgevraagd waar in de stad, buitenshuis, ik plekken vind om op adem te komen. Ik heb er veel met anderen over gesproken. Zij doen aan yoga in het park, zijn hardlopers, hebben een moestuin, maken een aquarel vanaf een bankje of gaan naar een skatepark. Zelf moet ik de stad ervoor uit. Ik rij dan, aan het einde van een warme dag, naar de Tweede Maasvlakte om een duik te nemen in zee.

Moestuin bij Uit Je Eigen Stad in Rotterdam. Beeld Robbert Guis

Moestuin bij Uit Je Eigen Stad in Rotterdam. Beeld Robbert Guis

In veel Noord-Europese steden, groot en klein, zijn er faciliteiten om in de open lucht te zwemmen in natuurlijk water. In Ystad, een stad aan de Zweedse zuidkust, zag ik een groepje mensen ’s avonds in badjas op de fiets op weg naar een steiger aan de Oostzee. In Nederland zien we dit niet, al zou het mooi passen in onze watercultuur. Zeker in de stadswijken die gerealiseerd zijn in één van de vele polders die Nederland rijk is. Met mijn team Flocks voor het door BNA, Vereniging Deltametropool en TU Delft opgezette ontwerpend onderzoek Stad van de Toekomst deden we hiertoe voorstellen aan Rotterdam. Het originele waterrijke landschap zou ruimte moeten krijgen in nieuwe plannen voor het stadsdeel Alexanderpolder. Om dit kracht bij te zetten ontwierpen we een waterplein met publieke buitenbaden en ruimte voor watervogels in het hart van het gebied.

Collage, wat als het originele waterrijke landschap weer de ruimte krijgt in Alexanderpolder?

Collage, wat als het originele waterrijke landschap weer de ruimte krijgt in Alexanderpolder?

Architectenduo Rademacher De Vries werkt aan een dergelijk initiatief in Amsterdam. Het project Amsterdecks bestaat uit een netwerk van steigers dat met een speciaal ontwikkeld meetsysteem inzicht geeft in de kwaliteit van het water. De steigers bevorderen daarmee het zwemmen in de stad en geven tegelijkertijd inzicht in de fluctuerende kwaliteit van het water.

Het landschap van de stad ervaren

Over zwemmen gesproken. Villa dall’Ava, een woonhuis in Parijs, ontworpen door Rem Koolhaas is een interessant object om binnen dit thema te bekijken. In verschillende opzichten kan het worden beschouwd als een landhuis. Landhuizen kennen we uit Italië, waar Andrea Palladio halverwege de zestiende eeuw Villa Rotonda bouwde, een klassieker uit de architectuur. Later rond 1900 ontwierpen architecten als Richard Norman Shaw, Baillie-Scott en Edwin Lutyens vele bijzondere landhuizen in Groot-Brittannië. Allemaal gebouwd als rustig buitenverblijf om de drukte van de stad te kunnen ontvluchten. Hoewel Villa dall’Ava midden in de stad ligt, heeft het dezelfde intentie.

Een geënsceneerde route, beginnend bij de entree aan de straat, eindigt op het dak waar een zwembad is gesitueerd met zicht over de stad. Staande op het dak moet een gevoel van vrijheid tot je komen. Vanaf hier kan de stad ervaren worden als landschap. De Eiffeltoren is herkenbaar aanwezig als belangrijkste bergtop om je zo goed te kunnen oriënteren. Met een beetje inlevingsvermogen waan je je als de aanschouwer van het landschap in het schilderij De wandelaar boven de nevelen (1818) van Caspar David Friedrich, een wereldberoemd werk uit de Romantiek.

Zwemmen in natuurlijk water op Bornholm. Beeld Robbert Guis

Zwemmen in natuurlijk water op Bornholm. Beeld Robbert Guis

In het ontwerp van landhuizen vormt het uitzicht, de visuele verbinding met de omliggende omgeving, een belangrijk aspect binnen het ontwerp. De beleving die dit voortbrengt geeft een gevoel van ruimte. Vanaf deze plek voel je je niet alleen verbonden aan de ruimte van het huis, maar trekt het zich de weide omgeving aan. Wat ontstaat is een ervaring waarin je als aanschouwer de grootsheid van het landschap en de kracht van de natuur ondervindt. Het unieke uitzicht dat Koolhaas met zijn ontwerp verwerft, geeft de bewoners zo’n plek in de stad.

Uitzicht en inzicht

Een vergelijkbare plek, maar dan openbaar toegankelijk, is het uitkijkplatform op de recent gebouwde uitbreiding van het museum Tate Modern in Londen. Een bouwwerk dat werd ontworpen door Herzog & De Meuron. Via een geheel uit beton gebouwd groot trappenhuis met kleine niches en zitplekken beklim je de toren. Je maakt een reis langs museale zalen. Deze eindigt in een verdieping met een restaurant en daarboven het uitzichtpunt. De kracht van deze plek is dat je echt buiten kan staan. Het is rauw gedetailleerd met baksteen en je hebt het idee bovenop een rots te staan. Je voelt de harde wind langs de rivier de Thames snellen en de herrie van de hectische stad London komt van alle kanten bij je naar binnen. Je hebt hier als aanschouwer het idee onderdeel te zijn van iets groters, je overziet de stad in zijn geheel. Het uitzicht en de ruimte roepen een gevoel van vrijheid op, die je elders in London niet ervaart.

Uitkijkpunt Tate Modern. Beeld Robbert Guis

Uitkijkpunt Tate Modern. Beeld Robbert Guis

Tate Modern is een stad in de stad. Er zijn meerdere plekken te vinden waar je tot bezinning kan komen en een groot deel daarvan is zonder entreeticket toegankelijk. Het hoofdgebouw is een voormalige elektriciteitscentrale ontworpen door Giles Gilbert Scott. De imposante hal waar vroeger de turbines stonden is bij de verbouwing door Herzog & De Meuron leeg gelaten. Je voelt je er klein als in de kathedraal van Zaragoza, de Hagia Sophia in Istanboel of La Sagrada Familia in Barcelona. Kunstenaars wordt gevraagd deze ruimte te gebruiken voor tijdelijke installaties. De ruimte is vaak donker, heeft geen enkele relatie met de buitenwereld en is kalm. Je kunt je er volledig terugtrekken uit alles wat de stad is en rust vinden. Herzog & De Meuron slagen er zo in Tate Modern van onschatbare waarde te maken voor Londen. De ruimte die zij introduceren is niet alleen essentieel voor het functioneren van het museum maar voegt leegte toe in een omgeving waar de dichtheid van bebouwing hoog is.

Entree naar de Turbinehal in Tate Modern. Beeld Robbert Guis

Entree naar de Turbinehal in Tate Modern. Beeld Robbert Guis

Geef ruimte aan nieuwe vormen van vrijheid

In de drukte van ons leven vindt ieder een eigen manier voor ontspanning. Sommige lopen hard met een koptelefoon op, andere maken de muziek zelf of lezen boeken, dichten, mediteren, wandelen met het hoofd in de wind of beklimmen een uitkijkpunt om het landschap te overzien. Iedere inwoner moet de ruimte krijgen om zich te ontspannen. Een stad die meer verdicht, zal slimmer moeten omgaan met leegte, domweg omdat er minder van is.  Nieuwe architectonische- en stedenbouwkundige typologieën moeten bedacht worden om plekken voor rust en ontspanning te realiseren. Grote open ruimten binnenin gebouwen of langgerekte daken bovenop gebouwen kunnen openbaar toegankelijk worden gemaakt om hieraan bij te dragen. Zo ontdekken we nieuwe vormen die ons helpen het gevoel van vrijheid levendig te houden in de stad. Noem ze van onschatbare waarde, de plekken waar we echt loskomen van de waan van de dag. Dit zijn de plekken waar ongemerkt de meeste waarde zit.

Lees verder

 

 

Reageer op dit artikel