artikel

Detail met allure – Royal Opera House in Londen (GB) door Stanton Williams en Studio Linse

Interieur Premium

Door Afke Laarakker – Operahuizen staan niet direct bekend om hun openheid, eerder als gesloten bastions voor de elite. Maar, het traditionele operapubliek vergrijst en om een jongere generatie aan te spreken is verandering nodig. Onder het motto ‘open up’ zijn entrees, foyers en de kleine zaal van het Royal Opera House in Londen vernieuwd. Paul Linse van Studio Linse vertelt dat de opera moet concurreren met plekken waar je bij wijze van spreken met je schoenen op de bank mag zitten.

Behalve die noodzakelijke verjonging was ook de wat onhandige plattegrond aanleiding voor de renovatie. Het door architect E.M. Barry ontworpen operagebouw dat in 1858 is gebouwd, had een duidelijke voorkant. “Voor de hoofdingang onder de portico werd het publiek in Rolls Royces voorgereden”, vertelt Alan Stanton van Stanton Williams. “Aan de zijkant bevonden zich een soort brandtrappen die naar tweederangs plaatsen leidden.” De glazen hal, de huidige Paul Hamlyn-zaal, had in die tijd de functie van bloemenmarkt.

In de jaren negentig renoveerde de architect Dixon Jones/bdp het gebouw grootschalig. Hij voegde een nieuwe foyer op beganegrondniveau toe en liet de Paul Hamlyn-zaal op de eerste verdieping beginnen. Ook ontwierp hij een achteringang die uitkomt bij de beroemde markt van Covent Garden. Waarop hij niet had gerekend, was dat ook de metro-ingang zich aan die zijde bevond en dat vervolgens meer dan de helft van de bezoekers via de kleine deur zou binnenkomen.

Stanton Williams won in 2012 de uitgeschreven competitie ten gunste van zes andere geselecteerde architectenbureaus. In het eerste plan verplaatste Stanton Williams de foyer richting de metro, naar de hoek van het blok. Het bleek een onbetaalbaar plan, alle winkels die aan de markt grenzen hadden moeten worden aangekocht. Uiteindelijk is debestaande foyer vergroot. De achterdeur is vernieuwd en benadrukt, de gang ernaartoe verbreed.

Royal Opera House in Londen door Stanton Williams en Studio Linse

Om de gevel te kunnen verplaatsen zijn de drie betonnen kolommen die de glazen Paul Hamlyn-hal droegen verwijderd en vervangen door een
vakwerkligger. Beeld Luke Hayes

Minutieuze planning

De organisatie waarbinnen de renovatie is uitgevoerd, is groot en complex. Ten eerste mocht het publiek niets merken en moesten ook de repetities ongehinderd doorgaan. Bij deopera werken 1.100 man die op de hoogte gehouden dienden te worden. En, stakeholders en investeerders zijn betrokken bij de belangrijkste ontwerpbeslissingen: het volledige bedrag van 50,7 miljoen pond is door hen gedoneerd. De minutieuze planning en uitvoerige communicatie was
belangrijk bij het verloop van het proces. “Bij het Royal Opera House ligt het volledige programma drie tot vier jaar van tevoren vast”, vertelt Alan Stanton van Stanton Williams.

“Toen we in 2015 vroegen wanneer we lawaai mochten maken, was bij wijze van spreken het antwoord: over drie jaar op woensdagmiddag.” Ook gaf de architect meer dan 25 presentaties aan diverse personeelsafdelingen om iedereen op de hoogte te houden van de veranderingen. Linse vertelt dat elke twee maanden veertig betrokken partijen samenkwamen om aan elkaar de plannen te presenteren. Het motto was ‘one voice, one family’. “Het waren eindeloze overleggen waarin iedereen zijn zegje doet”, vertelt Linse, “maar waar ook met veel Britse humor werd gepresenteerd. Dat het tot één geluid kwam is ook zeker te danken aan de hiërarchische organisatiestructuur”, denkt Linse.

Royal Opera House in Londen door Stanton Williams en Studio Linse. Beeld Luke Hayes

De achteringang is gelegen in de zuilengalerij aan de markt van Covent Garden. Door een gekromd stuk glazen gevel toe te voegen is deze geaccentueerd. Beeld Luke Hayes

Betonkolommen

De ingrijpende werkzaamheden hebben wat weg van de spreekwoordelijke olifant in een porseleinkast, vooral waar de Linbury-foyer in de kelder en hoofdfoyer op de begane grond zijn aangepakt. De gevel ervan is verplaatst in de richting van de straat. De ruimte onder de nieuwe uitbouw is uitgegraven zodat plaats is ontstaan voor een vide met trap. Het bordes van de trap dient als podium. In de gevel bevindt zich een nieuwe toegangsdeur.

In lijn met de oorspronkelijke gevel stonden betonnen kolommen die de hoge glazen hal op de eerste verdieping droegen. Deze zijn tijdelijk vervangen door stalen kolommen, vervolgens afgezaagd en vervangen door een vakwerkligger. Om de glazen hal niet te beschadigen, mocht de gevel niet meer dan twee centimeter verschuiven. Het is 0.25 centimeter geworden.

Royal Opera House in Londen door Stanton williams en Studio Linse

De akoestiek in de foyer is geregeld door panelen met houten latten Beeld Hufton + Crow

Linbury-foyer

De Linbury-foyer is een neutrale ruimte vol beweging. Ze loopt over in de brede gang richting de vernieuwde entree aan het markplein en in de klassieke ingang onder de portico. De glazen trap stijgt op vanuit de ruimte naar de grote glazen hal. De natuurstenen trap daalt af, richting de intieme en donkere Linbury-zaal. De glazen wand biedt uitzicht op de straat en de voorbijgangers. De foyer is een verkeersplein en een verblijfplaats. Overdag werken er mensen achter laptops, drinken koffie of vergaderen. In de avond arriveert het publiek. In het weekend zijn er programma’s voor kinderen in de foyer. De wanden en plafonds zijn bekleed met panelen van houten latten die dankzij het reliëf de akoestiek regelen. De vloeren, de trap en het podium zijn vervaardigd uit een licht natuursteen.
Door het grote raam is het podium helder verlicht, vanaf de straat kijken passanten naar binnen. “De plek vraagt om een andere enscenering dan op een theaterpodium”, zegt Stanton. Dansers en zangers zijn op dit podium niet dankzij decor, licht en verbeelding gevormd tot feeën en zwanen, maar zijn ademende, zwetende mensen. De voorstellingen hier staan dichter bij het straattheater in Covent Garden.

Linbury-zaal

De natuurstenen trap af, vanuit de onderste laag in de foyer betreed je de volledig gerenoveerde Linbury-zaal. De ruimte waarin deze zich bevindt is een ondergrondse betonnen doos die in de jaren negentig is gebouwd met de functie van een parkeergarage in gedachten. Voor de verbouwing was het een experimenteel theater met een eenvoudige tribune. De eerste blik die bezoekers in de ruimte werpen, is vanaf het tweede balkon. Twee smalle sculpturale houten trappen duiken de diepte in. Het zorgt voor een andere beleving dan wanneer je een klassiek theater met rood tapijt, gouden ornamenten en  kroonluchters betreedt. De wanden van de Linbury-zaal zijn van zwart geschilderd beton. Als één houten meubel zijn de balkons en trappen in de ruimte
geplaatst. De stoelen zijn bekleed met donkerpaarse stof. “We wilden iets van de sfeer van het experimentele theater behouden”, licht Stanton toe.

De vorm van de balkons en de afwerking van houten latten zijn door Stanton Williams samen met de theatertechnici van Charcoalblue ontworpen. Met als doel een verbetering van de akoestiek. Het leverde een seconde nagalmtijd, maar dat was niet voor al het uitgevoerde repertoire voldoende: een elektronisch systeem is toegevoegd.

Studio Linse selecteerde het meubilair voor de Paul Hamlyn-hal. Omdat de ruimte flexibel moest zijn, is gebruikgemaakt van stapelbare stoelen en opklapbare tafels. Beeld James Newton

Bloemenmarkt

De weg vanuit de foyer naar boven is een weg naar het licht. De nieuwe glazen trap leidt naar de grote Paul Hamlyn-zaal. Dixon halveerde de hal in de jaren negentig en bekleedde de achterwand met spiegels om de herinnering aan de ruimte te behouden. Er vinden veel soorten activiteiten plaats. De tafels en stoelen die Studio Linse selecteerde zijn opklapbaar en stapelbaar. De door Dixon toegevoegde lange roltrap leidt naar het restaurant en de foyer op de vijfde verdieping. Het terras heeft uitzicht op de markt van Covent Garden, de foyer kijkt uit op de Paul Hamlyn-zaal. De ruimte is laag en diep. In eerste instantie was Linse teleurgesteld, geeft hij toe: “De ruimte had niet de grandeur van de opera.”

Gulden plafond

Linse vertelt dat zijn bureau graag werkt vanuit context. Het palet van Stanton Williams bestaande uit hout, natuursteen, ivoorwit en brons is als uitgangspunt gebruikt. In het restaurant is daaraan een indringend okergeel toegevoegd. “Er werd om een accentkleur gevraagd”, vertelt Linse, “maar we houden bij Studio Linse meer van materialen dan van kleuren, daarom is gekozen voor oker velours voor de banken, dit heeft het aanzien van een materiaal.” Ook het plafond sluit hierbij aan: het is bedekt met bladgoud. Een reeks glazen erkervormige volumes steekt vanuit het restaurant het terras in. “Het was al langer de wens de gevel dichterbij het uitzicht te brengen”, vertelt Alan Stanton. In de volumes bevinden zich kleine tafels met vierkante marmeren bladen en stoelen bekleed met grof geweven stof. Het restaurant bevond zich voor de renovatie achter een gesloten glazen wand. De scheiding tussen restaurant en foyer is nu diffuus. Twee vitrines die op de overgang zijn geplaatst bieden ruimte aan het tentoonstellen van kostuums. De volumes zijn deels transparant, deels afgewerkt met gegolfd hout dat is beplakt met velours. Theatraal licht beschijnt de stof.

Royal Opera House in Londen door Stanton williams en Studio Linse

Het terras kijkt uit op  de markt van Covent Garden. Door glazen schuiframen toe te voegen is de ruimte het hele jaar door te gebruiken. Beeld James Newton

Sense of place

Linse zegt over het ontwerp: “Ik wilde een ontwerp maken waarvan je niet kunt zeggen dat het overal had kunnen zijn, maar met een ‘sense of place’. Opera gaat over schoonheid, over tijdloosheid, over elegantie.” Met de renovatie is duidelijk nog geen volledig afscheid genomen van een exclusieve uitstraling. “Ze zijn bij de opera niet klaar voor ruw beton”, zegt Stanton grappend en voegt daaraan toe: “Een deel van het publiek is zeer traditioneel en verwacht hoge kwaliteit,
daarom hebben we klassieke materialen op een moderne manier toegepast.” De opera is toegankelijker, met behoud van zijn allure in materiaal en details.

Lees ook:

Foto's

Reageer op dit artikel