blog

Blog – Voyage à Le Corbusier

Architectuur

Blog – Voyage à Le Corbusier
Kerk van Saint Pierre in Firminy door Le Corbusier, beeld Misak Terzibasiyan

Door Misak Terzibasiyan – Vorig jaar maakte ik een ‘Le Corbusier-reis’ door Frankrijk. In Firminy bezochten we een aantal van zijn projecten. Stuk voor stuk zijn het bijzondere en tijdloze architectonische sculpturen. Deel 4 van een serie over de betekenis van architectuur.

De locatie in Firminy is de grootste stedelijke locatie die Le Corbusier heeft kunnen realiseren. Het project moest in de geest van ‘Athens Charter’, opgesteld in 1933 tijdens de CIAM, worden gerealiseerd. In 1953 werd het aangestuurd door de voormalige minister Eugene Claudius-Petit. Het moest het ‘nieuwe Firminy’ worden met veel aandacht voor zon, ruimte en groen. Dit nieuwe deel van Firminy kreeg de naam Firminy-Vert ofwel het ‘groene Firminy’. Een duidelijk contrast met het zwarte Firminy, ontstaan uit de mijnbouw tijdens de negentiende en twintigste eeuw.

Athens Charter

Interessant onderdeel van het ‘Athens Charter’ was het vrijmaken van een groot deel van het groene landschap voor compacte en gestapelde bouw. De functies wonen, werken en ontspanning werden meegenomen in het stedenbouwkundig ontwerp. De visie in deze planvorming bestond uit de gedachte dat een omgeving met veel zon, ruimte en groen de ideale plek voor de mens was om aan zelfrealisatie te doen (volgens de pyramide van Maslow). Dit was (en is trouwens nog steeds) een zeer idealistisch concept voor stedenbouw en architectuur.

Athens Charter

Athens Charter

‘Athens Charter’ was in deze periode een reactie op het wonen in de sobere en grijze arbeiderssteden waar men onder slechte omstandigheden moest leven. De invulling van ‘Athens Charter’ heeft veel goeds gebracht, maar heeft ook gezorgd voor een zekere mate van anonimiteit. Daardoor ontstonden in de afgelopen 86 jaar ook weer tegenreacties in stedenbouw en architectuur. In de hedendaagse projecten is deze reactie terug te zien in het bijna geforceerd integreren van groen in hoogbouw.

De anonimiteit van de bewoners van hoogbouw is daarmee nog niet opgelost. Door veel commerciële architectenbureaus en projectontwikkelaars wordt verkondigd dat ‘dit is wat de mensen willen: een groene omgeving’. Het zou een bijdrage tot vergroening van de stedelijke omgeving opleveren. Er zijn nogal wat bureaus die zich op deze wijze willen profileren. Zij schetsen een rooskleurig toekomstbeeld van ‘het wonen in een groene omgeving’, terwijl tegelijkertijd beneden op het maaiveld maar geen oplossing gevonden kan worden voor problematiek rond de mobiliteit.

Firminy

Terug naar Firminy. Het is interessant om te zien dat hier nadrukkelijk is nagedacht over de versterking van de collectiviteit door de toevoeging van een aantal functies. Scholen, sociale centra winkels etc. werden verbonden door een infrastructuur van paden en wegen, deel uitmakend van de stedenbouw. Deze infrastructuur is tegenwoordig in Frankrijk overigens bestempeld als beschermd erfgoed.

Gelijktijdig werden voornamelijk woningen gerealiseerd in het lage huursegment. Een nobele gedachte en een perfecte uitwerking van een visionaire stadsontwikkeling. Vanuit deze sociale gedachte werd Le Corbusier in 1954 gevraagd om een Unité d’Habitation (wooneenheid), een cultureel centrum, een stadion, een zwembad en de kerk van Saint-Pierre te ontwerpen. Een gemeenschap die voor zelfrealisatie van haar bewoners zou gaan zorgen.

Firminy

Firminy

Cultureel centrum

Onze excursie start bij het cultureel centrum, gebouwd tussen 1961 en 1965. Dit is het enige gebouw in Firminy dat is afgerond tijdens het leven van Le Corbusier. Het is een vooruitstrevend, modern gebouw en de enige in haar soort. Het heeft het predikaat UNESCO monument (vanaf 1984) en herbergt verschillende ruimtes zoals onder andere een auditorium en diverse tentoonstellingsruimtes.

Na 75 jaar wordt het centrum nog steeds gebruikt voor bijeenkomsten en culturele activiteiten. Het is een meesterwerk met de enorme ramen (Pans de Verre Ondulatoires), door Le Corbusier samen met componist Iannis Xenakis ontworpen om een hoger niveau van muziek en architectonische harmonie te bereiken. Le Corbusier’s Modulor (het proportie-systeem om harmonie tussen architectuur en de menselijke schaal te bereiken) is afleesbaar in zowel het interieur als het exterieur.

Cultureel centrum in Firminy door Le Corbusier, beeld Misak Terzibasiyan

Cultureel centrum in Firminy door Le Corbusier, beeld Misak Terzibasiyan

De meubels in het gebouw zijn ontworpen door Pierre Guariche en passen zelfs vandaag de dag in elk modern interieur. De gekromde vorm van het dak met haar gespannen kabels vormt een uniek ingenieurswerk dat het cultureel centrum haar dynamische uiterlijk geeft.

Cultureel centrum in Firminy door Le Corbusier, beeld Misak Terzibasiyan

Cultureel centrum in Firminy door Le Corbusier, beeld Misak Terzibasiyan

Fenomenaal muziekstuk

Vanaf de buitentrap hebben wij een geweldig uitzicht op het stadion met de bijzondere kerk op de achtergrond. De zitplaatsen met de overkraging op de voorgrond. De locatie is als een fenomenaal muziekstuk dat met de uiterste zorg is gecomponeerd, echt álles klopt. Na de dood van Le Cobusier in 1965 is het stadion afgerond door zijn collega’s Andre Wogenscky en Fernand Gardien, geheel volgens de plannen van Le Corbusier.

Het stadion is in 1984 als historisch monument benoemd. Het gebouw is openbaar toegankelijk en wordt zelfs vandaag de dag nog voor wedstrijden gebruikt. De eenvoudige bereikbaarheid en openbaarheid voor de omwonenden maakt de locatie zo bijzonder. Het blijkt dat het bedachte concept voor de gemeenschap nog steeds werkt!

Stadion in Firminy door Le Corbusier, beeld Misak Terzibasiyan

Stadion in Firminy door Le Corbusier, beeld Misak Terzibasiyan

Kerk van Saint Pierre

Langzaam klimmen we omhoog vanaf het sportveld naar straatniveau. Bovenop het plateau zien we nu de kerk van Saint Pierre, die als een buitenaards ruimteschip op het plateau verrijst. Het is zo bijzonder in zijn sculpturaliteit dat het nog steeds vooruitstrevend en tijdloos oogt. Na het overlijden van Le Corbusier is de kerk verder opgebouwd in de jaren 70. De definitieve afronding van het project werd pas in 2006 gedaan. In 1996 is het officieel benoemd als historisch monument.

Als je voor de kerk staat heb je absoluut niet het gevoel dat je naar een historisch monument kijkt, maar naar een visionaire proclamatie van de toekomst. Een ruimteschip waarmee je elk moment kunt afreizen naar de sterren. Dit gevoel wordt versterkt bij binnenkomst in het religieuze deel van de kerk. Vanaf het altaar zie je het Orion sterrenstelsel geperforeerd in het zelf-verdichtende beton.

Kerk van Saint Pierre in Firminy door Le Corbusier, beeld Misak Terzibasiyan

Kerk van Saint Pierre in Firminy door Le Corbusier, beeld Misak Terzibasiyan

Sublieme schoonheid

Vanaf de zijkant komt het gekleurde licht indirect naar binnen en versterkt daarmee de mystieke sfeer rondom het control panel (altaar) van het ruimteschip. In het dak en de gevel zijn de verbindingen gelegd met de buitenruimte en de religie door drie immense gekleurde lichtvangers.

Wij gaan zitten op de houten banken en proberen de ruimte te vangen en de sublieme schoonheid vast te houden en dromen verder van ‘travelling far beyond the stars’. Wat is dit onbeschrijfelijk mooi…

Lees verder

 

 

Reageer op dit artikel