artikel

Poort naar West-China – Raffles City in Chongqing door Moshe Safdie

Architectuur

Door Harry de Hartog – De Chinese stad Chongqing is gebouwd tegen de kliffen, op het punt waar de Jialing Rivier en de Yangtze Rivier samenvloeien, aan de voet van het Tibetaanse hoogland. Chongqing, ook wel de ‘City of Stairs’ genaamd, is de ultieme hoogbouwstad, waar zowel informeel als formeel geëxperimenteerd wordt met het bedwingen van grote hoogten. Het door Moshe Safdie ontworpen monsterproject Raffles City haakt aan op dit gegeven en vormt tegelijkertijd een passend landmark voor deze stad en daarmee de hele regio.

Chongqing, ook wel Chungking genaamd, is een Chinese stadsprovincie met een oppervlak dat bijna drie keer zo groot is als Nederland. Ruim de helft van de dertig miljoen inwoners leeft in het stedelijk kerngebied. Chongqing stad is daarmee de derde stad van China. Tussen 1937 en 1945 was Chongqing hoofdstad van China, toen de Kwomintang-regering gevlucht was uit Nanjing. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is de stad flink geraakt door Japanse bombardementen. Net zoals ooit vanuit Chicago het westen van de Verenigde Staten werd ontgonnen, is Chongqing momenteel een van de belangrijkste verbindingen naar het westen van China. De stad is een cruciale hub in het Chinese Belt and Road Initiative (BRI).

Door ruimtegebrek is de strategisch gelegen stad gedwongen om inventief met haar ruimte om te gaan. Zo is een metrohalte te vinden op de tiende verdieping van een tegen een rotswand gebouwd wooncomplex. Er zijn meerdere gebouwen die net als in dit voorbeeld op verschillende niveaus op het maaiveld aansluiten, zowel op de eerste alsook op de tiende verdieping of nog hoger, zoals het toeristische complex Hongya Caves. Kabelbanen zijn een belangrijk onderdeel van het openbaar vervoer in deze futuristische metropool. Tientallen fly-overs en kilometerslange opgetilde snelwegen en metrobanen zorgen ervoor dat de stad blijft functioneren.

Raffles City door Moshe safdie

Het complex bestaat uit in totaal acht torens. Zes torens van 250 meter liggen aan de zuidzijde, twee torens van 350 meter aan de noordzijde Beeld CapitaLand

Leven in hoge dichtheden

Het Raffles City complex is een verbeterde versie van het eerdere Marina Bay Sands in Singapore, ook ontworpen door Safdie, dit keer niet met drie maar met acht hoge torens. Het concept Raffles is ontwikkeld door de Singaporese ontwikkelaar CapitaLand die inmiddels een tiental van dit soort commerciële complexen in China gemaakt heeft, doorgaans bestaande uit een uitgekiende mix van retail, hotel, kantoren, entertainment en woningbouw.

Het Raffles City project doet denken aan de schetsen van de Amerikaanse architect Hugh Ferris, een strakke driedimensionale stad met luchtbruggen, maar dan gemêleerd met Chinese invloeden en gebogen lijnen. Volgens de architect Moshe Safdie verwijst de sculpturale vorm naar het met wind gevulde canvas van een vloot traditionele Chinese zeilboten. Dit dynamische beeld suggereert een grootse stad, en dat klopt.

Architect Moshe Safdie (1938) was volgens eigen zeggen al tijdens zijn studie gefascineerd door extreem hoge dichtheden en door het idee dat elk appartement een eigen buitenruimte (liefst een tuin) dient te hebben. Dit realiseerde hij in het vermaarde Habitat ’67 in Montreal, een stapeling van betonnen modulen. De meeste appartementen in Raffles City hebben daarentegen geen eigen buitenruimte, maar wel collectief groen op het maaiveld en in The Crystal.

Beeld vanuit zuidelijke richting op Raffles City. De acht torens zijn gebouwd op een podium waarin de winkels en de op verschillende hoogten gelegen entrees tot de torens zijn ondergebracht. Beeld Safdie Architects

Stad in de stad

De constructie bestaat uit met beton omhulde stalen kolommen en stalen vloeroverspanningen. De twee middelste, 350 meter hoge torens hebben elk 82 verdiepingen, waarvan drie onder maaiveld liggen. Vier van de zes 250 meter hoge torens dragen een negende horizontale toren. Deze horizontale balk heet The Crystal en is via korte luchtbruggen verbonden met de twee middelste torens. Beide andere torens staan apart, maar vormen mede het ensemble. De driehonderd meter lange The Crystal is 32,5 meter breed en 26,5 meter hoog. Ze huisvest naast een publieke luchtstraat, onder andere een ‘infinity pool’, restaurants, clubs, een galerie, tuinen met volwassen bomen en een uitkijkplatvorm. The Crystal bestaat uit negen delen: vier ter plekke op de torens geconstrueerde delen, drie geprefabriceerde tussenstukken en twee eindstukken die kant-en-klaar opgetakeld zijn.

Volgens Safdie is The Crystal een antwoord op het gebrek aan groen op het maaiveld en het ultieme bewijs van verbintenis en connectiviteit. Safdie ziet het project als een reflectie op de trend om niet alleen verticaal maar ook horizontaal in de lucht te bouwen. The Crystal kan denkbeeldig, en wellicht ook reëel, doorgetrokken worden naar andere torens. Het project is een pleidooi voor driedimensionale regels voor eigendommen en zoneringen, zodat de publieke toegang blijvend gegarandeerd wordt. Dit in tegenstelling tot CCTV van OMA en Steven Holl’s Linked Hybrid, beide in Beijing, waarin de publieke toegankelijkheid uiteindelijk niet gerealiseerd is.

Raffles City is meer dan een stad in de stad. Het is gebouwd op een podium naast een plek met grote cultuurhistorische, geologische, landschappelijke, economische en zelfs politieke betekenis. Het al bestaande, verhoogde plein op de punt van de landtong tussen beide rivieren heet Chaotianmen en vormt vanwege deze cultuurhistorische betekenis en landschappelijke scene een toeristische attractie. Onder dit plein zijn tegelijkertijd twee buiten het plan vallende musea gerenoveerd, waaronder het Urban Planning Exhibition Center van de lokale overheid.

Tijdens het ontwerpproces heeft Safdie ernaar gestreefd om het gebouw zo goed mogelijk aan te sluiten op de context, zowel morfologisch als qua routing. De openingen tussen de torens zijn het logische vervolg op het achterliggende winkelstratenpatroon. Het vijflaagse podiumdeel is op meerdere niveaus toegankelijk. Dit verbindt het toeristische programma van het plein met de veerponten, het busstation, de parkeergarage en taxiroute, het dakpark, de torens en de nog te openen metrohalte. Het podium is een complexe verbindingsmachine en tegelijkertijd een luxe mall. The Crystal maakt de verbindingsmachine compleet op grote hoogte.

Gezicht op Raffles City vanaf de rivier. De gekromde opstanden zijn een toespeling op gekromde zeilen, terwijl de horizontale balk een symbolische poort suggereert. Beeld Safdie Architects

Duizelingwekkende Bigness

Met 1.127.000 vierkante meter aan vloeren is het project tien keer zo groot als het Groothandelsgebouw in Rotterdam. Hiervan is 235.000 vierkante meter shoppingmall (twaalf keer de Bijenkorf in Amsterdam) en 160.000 vierkante meter is kantoorruimte. Het complex telt 1.400 woningen, variërend in grote van 30 tot 210 vierkante meter. Een deel hiervan is in de vrije verkoop verkocht en een ander deel wordt verhuurd als luxe serviceappartementen.

In september van dit jaar is het podium in gebruik genomen. In de mall zitten winkels van meer dan vierhonderd toonaangevende merken, waaronder veertig procent nieuwkomers op de lokale markt en enkele nieuwe winkelconcepten. Chongqing is een van de vier ‘ovens’ in China, met extreem hoge temperaturen tijdens de zomer. Ook vervuiling is een groot probleem. De stad is een continue bouwput met veel stof en kent in tegenstelling tot Shanghai en Beijing nog altijd veel vervuilende industrie. Een geklimatiseerde shoppingmall biedt hiervoor een passende oplossing, aldus Safdie.

Van de zijkant gezien oogt het complex als een enorme spierbal of vuist die zich boven de rivier verheft. In een globaliserende wereld hebben steden iconen nodig om zich te onderscheiden. Volgens Koolhaas (‘Bigness or the Problem of Large’, S,M,L,XL, 1995) zijn de schaal en programmatische complexiteit zo groot geworden dat de architectuur wordt vervangen door stedenbouw en dat de architectonische expressie ondergeschikt wordt gemaakt aan de totale verschijningsvorm. Dit is bij uitstek van toepassing op dit project. Desalniettemin is er van een ‘fuck the context’ geen sprake. Chinezen van de jonge generatie noemen het project zonder aarzeling ‘geweldig’ en ‘typisch Chongqing-stijl’. De oudere lokale Chongqingers zijn daarentegen kritisch en zeggen dat het gebouw een kamerscherm is dat de oude binnenstad afsluit van de omliggende bergen en de rivier.

Doorsnede over Raffles City, van de stad naar de tuin en de plaza. Beeld Safdie Architects

Vliegwiel met enorme spin-off

Programmatisch gezien is het gebouw een vliegwiel met enorme spin-off op de middenstand van de stad. In tegenstelling tot Shanghai en Beijing kent Chongqing nog volop kleinschalige middenstand en ook veel informele straatverkoop door boerenmigranten. Er zijn relatief weinig overdekte shoppingmalls en luxe merken.

Ook de woningmarkt wordt fors opgezweept door het project. Inmiddels zijn de serviceappartementen in de verhuur aangeboden en de koopappartementen zijn allemaal al verkocht. De vastgoedprijzen zijn hier minder dan de helft van Shanghai, met als gevolg dat vrijwel alle appartementen in de torens opgekocht zijn door speculerende particulieren uit Shanghai, die de appartementen gebruiken als investeringsobject en dus niet om in te wonen. Frappant is ook dat de geboden leefstijl meer aansluit op wat in Shanghai gangbaar is, in contrast met de lokale wooncultuur.

De vraag is of een soortgelijk project ook ergens in de westerse wereld mogelijk of wenselijk is. Het antwoord is vermoedelijk ontkennend. Extreme hoogbouw is mogelijk dankzij de nieuwste constructietechnieken, maar vooral ook door de unieke condities van een stad als Chongqing: de schaarste aan bouwgrond als gevolg van de inklemming tussen bergketens, de enorme bevolkingsgroei (momenteel is dit de snelst groeiende stad van China), de daadkrachtige en kapitaalkrachtige bestuurders, en niet onbelangrijk de harde rotsbodem en een leger aan goedkope arbeidskrachten.

Gezicht vanuit de binnenstad van Chongqing op Raffles City. Beeld Safdie Architects

Driedimensionale connector

Een nog grotere vraag is wat het uiteindelijke effect van dit project op de stad en lokale bevolking zal zijn. De binnenstad, met haar informaliteit en bruisende smalle straten, doen nu denken aan scenes uit de klassieke sciencefictionfilm Blade Runner (1982, Ridley Scott), waar complexen als Raffles City bovenuit torenen en een compleet andere levensstijl vertonen. Deze levensstijl en bijbehorende ruimtelijke expressies en beleidsreguleringen zullen Chongqing in navolging van Shanghai totaal doen veranderen in de komende jaren. Veel van het nu nog bestaande, karakteristieke straatleven en informaliteit zal hierdoor worden uitgewist.

Duidelijk is dat het monstrueuze project naast voordelen ook de nodige nadelen kent. Dat neemt niet weg dat de constructie een indrukwekkend staaltje vakmanschap en ingenieurskunst is. De enorme complexiteit qua constructie, programma en routing is elegant opgelost. Het project is een symbool van vooruitgang en vormt een fysiek hoogtepunt in het economische wonder van China. Architectonisch en stedenbouwkundig gezien is het een vernieuwend paradigma, of om met Safdie te spreken: een driedimensionale ‘connector’ waarvan we er de komende jaren meer gaan zien in Azië.

De geklimatiseeerde shoppingmall in Raffles City biedt verkoeling tijdens de extreem hoge temperaturen in de zomer.
Beeld CapitaLand

Projectgegevens

Eigenaar/ontwikkelaar Capita Malls Asia; CapitaLand Limited; Singbridge
Architect Chongqing Architecture and Design Institute; Moshe Safdie & Associates en P&T Group
Adviseur constructie ARUP en East China Architectural Design & Research Institute
Adviseur installaties Parsons Brinckerhoff Consultants Private Limited
Projectomvang 817.000 m2
Bruto vloeroppervlakte 1.134.260 m2
Bouwhoogte 354,5 m / 79 verdiepingen
Programma woningen, kantoren en gemengd gebruik
Projectdata 2011-2019
Adviseur Gevels ALT Limited
Adviseur Bouwkosten Rider Levett Bucknall
Landschapsarchitect Williams, Asselin, Ackaoui & Associates
Interieurontwerp Hotel & Conventie CL3 Architects Ltd.
Interieurontwerp winkelcentrum The Buchan Group
Adviseur windbelasting RWDI
Elevator Consultant KONE
Adviseur LEED ARUP
Energielabel LEED Gold BD+C Core and Shell

 

Omslag december 2019 kleinde Architect december 2019

Dit artikel verscheen eerder in ons decembernummer. In deze editie bespreken we onder andere IBA Parkstad, revalidatiecentrum Domstate en het hoofdkantoor voor Triodos Bank Nederland. Daarnaast gaan we in op het thema Woningbouw.

Bestel nu >

Foto's

Reageer op dit artikel