SELECT Jaren 10 - Bouwen in de pluriforme stad
Museum de Lakenhal in Leiden door HCVA en Harrap

SELECT Jaren 10 - Bouwen in de pluriforme stad

Door Harm Tilman - de Architect bestaat 50 jaar en kijkt terug op vijftig jaar Nederlandse architectuur. Afgelopen tien jaar werd meermalen het einde van 'superdutch' aangekondigd, maar deze is nog altijd springlevend. Wel maakt ze inmiddels deel uit van een breed 'veelstromenland'.

De Nederlandse architectuur is in de afgelopen jaren wezenlijk pluriformer geworden en laat zodoende meer gezichten zien. Het ontwerpen wordt niet meer opgevat als een autonome activiteit, maar zoekt een verhouding tot een bredere bouwcultuur van ontwikkelen, bouwen, debat en theorie. Detail en materialiseren zijn niet langer bijzaak, maar uiting van vakmanschap, volharding en drang naar beheersing.

Twee posities

Twee posities tekenen zich af. Aan de ene kant ontwerpers die menen dat architecten initiatieven moeten nemen en visies dienen te ontwikkelen die investeerders, planners, publiek en betrokkenen samenbrengen. Maar ook zijn er architecten die zich bezig houden met stedelijke opgaven. In hun optiek valt alleen op deze manier de grote afstand van de alledaagse bouwpraktijk naar de ideeënwereld van de architectuur te overbruggen.

Naar een betere wereld

Beide positie staan haaks op elkaar. Terwijl de ene de architectuur wil versterken door haar paradoxaal minder architectonisch te maken, pleit de andere juist voor het herwinnen van de operatieve vermogens van de architectuur. Wat beide echter met elkaar verenigt, is dat ze zoeken naar een manier om de wereld tot een betere plek te maken.

Verrijking van het Nederlandse debat

Ze geven bovendien aan dat de architectuur hiertoe zelf dient te veranderen. Dat zien we terug in het modernisme dat zich in deze jaren gestaag verder ontwikkelt, maar ook bij de duurzame architectuur van Rau en Ro&Ad, het rationalisme van HCVA, Monadnock en Winhov, alsmede het open bouwen dat architecten als Marc Koehler, Tom Frantzen en Mei Architecten voorstaan. Tezamen vormen zij een uitgesproken verrijking van het Nederlandse debat.

Loft House I door Marc Koehler Architects in Buiksloterham, Amsterdam - Beeld Filip Dujardin
De dragende zijwanden en het dak van het door Marc Koehler (MKA) ontworpen Lofthouse in Amsterdam liggen vast. Daarbinnen kan de indeling naar eigen wens worden ingevuld Beeld Filip Dujardin
Top-up in Amsterdam door Tom Frantzen, gezicht vanuit het zuiden Beeld Isabel Nabuurs
De Verkenner in Utrecht door Mei architects and planners
De Verkenner in Utrecht door Mei Architects Beeld Jeroen Musch

Functioneel én eigentijds

In Museum De Lakenhal in Leiden door Happel Cornelissen Verhoeven, het Trippenhuis in Amsterdam door Office Winhov en paviljoen De Hoge Veluwe door Monadnock en De Zwarte Hond tekenen zich de contouren van een nieuwe generatie architecten af. Zij maken gebouwen die functioneel én eigentijds zijn, maar tegelijkertijd kritisch reageren op de context ervan.

Landmark Nieuw Bergen in Bergen door Monadnock
Landmark in Nieuw Bergen door Monadnock Beeld Stijn Bollaert
De geleding in drie schijven zorgt voor een ogend volume Beeld Stefan Müller
Ruiterbrug Hoek van Holland door Happel Cornelisse Verhoeven. Beeld René de Wit
Ruiterbrug Hoek van Holland door Happel Cornelisse Verhoeven Beeld René de Wit

Stedelijke modellen

Ook bij de architecten van Superdutch ondergaan de ideeën over de stad veranderingen. Zij stellen nieuwe stedelijke modellen voor die onderlinge verbinding en uitwisseling garanderen en tevens een aantrekkelijke collectieve ruimte in de stad opleveren.

Hoge dichtheden

Goede voorbeelden hiervan zijn het hoogbouwproject “De Rotterdam” op de Kop van Zuid dat OMA opzet als een verticale stad, het stadhuis dat Neutelings Riedijk Architecten inpast in de binnenstad van Deventer, alsmede de Markthal in Rotterdam door MVRDV, waarin wonen in hoge dichtheden op vanzelfsprekende wijze is gecombineerd met de marktfunctie.

OMA_de Rotterdam
'De Rotterdam' op de Kop van Zuid door OMA
Stadhuiskwartier Deventer door Neutelings Riedijk Architecten. Beeld scagliolabrakkee
Stadhuiskwartier Deventer door Neutelings Riedijk Architecten Beeld scagliolabrakkee
Markthal in Rotterdam door MVRDV

Continuïteit bestaande stad

Gebouwd en theoretisch werk uit deze periode verhoudt zich niet wezenlijk anders tot elkaar dan in de jaren negentig. Verder kunnen de verschillen niet groter zijn. Dienden destijds binnensteden geactiveerd te worden door middel van sterke ruimtelijke beelden, nu kan worden voortgeborduurd op de continuïteit van de bestaande stad. In het beste werk uit dit decennium zijn de kansen die dat biedt dan ook met beide handen aangegrepen.

Lees ook

Harm Tilman

Harm Tilman

Harm Tilman (1954, Rotterdam) is auteur, docent, moderator en zelfstandig redacteur op het gebied van architectuur en stedenbouw. Tot 2021 was Harm hoofdredacteur van het de Architect. Daarvoor werkte hij o.a. als coördinator en docent stedenbouwkunde aan de Academie van Bouwkunst Rotterdam.