Blog - Kwaliteit als houding

Door Dikkie Scipio - “Kwaliteit met een diepgeworteld respect en waardering voor ambacht en vakmanschap.” Het is mijn antwoord op de vraag welk typerend onderwerp mij bezighoudt als architect. Deze vraag wordt mij de laatste tijd meer gesteld. Het antwoord stelt de interviewer echter vaak teleur.
Beeld Karin Borghouts

Na een “ja, dat kan worden verwacht gezien het soort architectuur dat jij met jouw bureau maakt” wordt snel een ander, interessanter, onderwerp van gesprek gezocht. Dit geeft te denken. Vanwaar die afwijzing? Hoe komt het dat kwaliteit niet langer wordt herkend en als vanzelfsprekend gewaardeerd? Zou er iets met de connotatie van het woord aan de hand zijn?

‘Om het woord kwaliteit te waarderen is het dus nodig om te weten wanneer iets deugdelijk is en wanneer iets geschikt is voor een bepaald doel. Precies hier lijkt de schoen te wringen’

Dikkie Scipio

Van kwaliteit naar deugdelijkheid

De herkomst van het woord kwaliteit ligt bij het Latijnse ‘qualitas’, hetgeen zoveel wil zeggen als eenheid of hoedanigheid, een zekere eigenschap bezittend. Een betekenis die volgens Van Dales Etymologisch woordenboek sinds 1573 is verplaatst naar deugdelijkheid, de mate waarin iets geschikt is om voor een bepaald doel te worden gebruikt. Om het woord kwaliteit te waarderen is het dus nodig om te weten wanneer iets deugdelijk is en wanneer iets geschikt is voor een bepaald doel. Precies hier lijkt de schoen te wringen.

Doel van het bouwen

Heel erg lang waren het maken en het bouwen direct gerelateerd aan deze kennis. Het product of gebouw diende in eerste plaats overeind te blijven staan en te voldoen aan het doel waarvoor het gebouwd was, liefst zo lang mogelijk. Comfort, schoonheid en decoratie vormden hier een onlosmakelijk onderdeel van. Niemand zou het in zijn hoofd halen om materialen of technieken toe te passen die slechts korte tijd meegaan, tenzij je daartoe bent gedwongen uit armoede of schaarste.

Bewust gecreëerde korte levensduur

Inmiddels weten we wel beter. Onze producten, dus ook onze gebouwen, hebben een bewust gecreëerde korte levensduur, waarna ze vervangen kunnen worden. Deugdelijkheid en dus kwaliteit komen daarmee in een ander licht te staan. Duurzaamheid, in de zin van deugdelijk gemaakt waardoor het een lange levensduur heeft, houdt op te bestaan.

Wanneer de noodzaak vervalt voor het maken van een deugdelijk product, verliest het ambacht aan status en respect en gaan kennis en vakmanschap langzaam verloren. Onvermijdelijk volgt dan dat kwaliteit geen vanzelfsprekend onderdeel van onze dagelijkse omgeving meer is. Het wachten is op het moment dat we het alleen nog herkennen van een beeld.

Oog

Ons meest gebruikte en gewaardeerde zintuig is ons oog en de beeldcultuur is onze wereld. Dezeen en Instagram presenteren ons de meest prachtige beelden waarbij echter twee essentiële zaken, materialiteit en context, geheel ontbreken.

Dit lijkt triviaal en dat is het in zekere zin ook, als je als kijker gewend bent om het beeld te koppelen aan de ervaringen uit je geheugen. Dan weet je waar dat patroon op de vloer dat ze parket noemen voor staat. Dan hoor je de klank van je voetstappen op de vloer, je ruikt de was waarmee het hout is ingewreven en je voel de oneffenheden waar de vloer is uitgesleten. Het vertelt een verhaal, het verhaal met een herkomst, een heden en een toekomst.

‘Het referentiekader verdwijnt wanneer deugdelijkheid geen vanzelfsprekend onderdeel meer is van onze dagelijkse omgeving’

Dikkie Scipio

Beeld zonder context

Heb je deze ervaring niet dan is het plaatje wat het is: een plaatje. Het onderscheid tussen een massief parket, een laminaat of zelfs een pvc-print leer je hiermee niet maken. Een gelijksoortig verschijnsel doet zich voor wanneer een beeld geïsoleerd of schaalloos wordt gepresenteerd. Zonder de context ervan is een beeld nauwelijks op waarde te schatten.

Referentiekader

Het referentiekader verdwijnt wanneer deugdelijkheid geen vanzelfsprekend onderdeel meer is van onze dagelijkse omgeving en vakmanschap en ambacht steeds minder worden onderwezen en gepraktiseerd. Het is dan niet vreemd dat een woord als kwaliteit van zijn betekenis dreigt te worden ontdaan. Dat zou erg jammer zijn omdat in het begrip kwaliteit onvoorstelbaar meer gelaagdheid besloten ligt dan alleen in het beeld.

Promoten duurzaamheid

Daarom moeten we duurzaamheid blijven promoten als bouwen voor de lange termijn, met gebruik van solide materialen, deugdelijk ontworpen en toegepast, met kunde en vakmanschap. Het is niet gezegd dat dit altijd lukt, maar laten we het wel blijven proberen. Kwaliteit als houding, zeg maar.

de Architect juni 2020

Dit artikel verscheen eerder in ons juninummer. In deze editie bespreken we onder andere de renovatie en nieuwbouw van het Stadhuis Hengelo door EGM, het stedenbouwkundig plan voor Merwede in Utrecht door BURA en OKRA en het interieur van Felix Meritis in Amsterdam door i29. Daarnaast gaan we in op het thema post-corona.

Bestel nu >

Lees ook van Dikkie Scipio